Το τζαμί Ρετζέπ Πασά, μουσείο ισλαμικής τέχνης;

Να μετατραπεί το τζαμί του Ρετζέπ Πασά στην Παλιά Πόλη σε μουσείο ισλαμικής τέχνης, προτείνει η οργάνωση Rhodes International Culture and Heritage Society (RIcHeS). Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα πρόταση που ήδη έχει τεθεί υπόψη των αρμοδίων τοπικών φορέων. Προτείνεται συγκεκριμένα να μετατραπεί το τζαμί σε μουσείο ισλαμικής τέχνης και ειδικότερα μουσείο για την αγγειοπλαστική και κεραμική, γεγονός που θα έχει και τουριστικά οφέλη για το νησί. Ειδικότερα η πρόταση της RICHeS αναφέρει τα εξής: Οι Οθωμανοί, μετά την κατάληψη της Ρόδου, άλλαξαν την εμφάνιση της πόλης με την κατασκευή διαφόρων κτιρίων. Σημαντικά είναι τα έξι τζαμιά που χτίστηκαν, με το πέρασμα του χρόνου, μέσα στην τειχισμένη πόλη. Τα πέντε απ’ αυτά είναι σε καλή κατάσταση ενώ τα τέσσερα έχουν επιμελώς ανακαινιστεί πρόσφατα. Δυστυχώς όμως το τζαμί του Ρετζέπ Πασά, το σημαντικότερο απ’ αυτά, καλλιτεχνικά και ιστορικά, βρίσκεται σε άσχημη κατάσταση. Η κατάρρευση μέρους του προστώου του τον περασμένο Δεκέμβριο υπήρξε αφορμή για την ανάληψη δράσης. Πρόσφατα πληροφορηθήκαμε από τον τύπο ότι έχουν εγκριθεί κονδύλια για την αποκατάσταση του. Αυτό φυσικά είναι θετικό αλλά όχι αρκετό. Ένας κατάλληλος προορισμός Αποτελεί πρόκληση η εύρεση κατάλληλου προορισμού που να σέβεται την ακεραιότητα και την αρχική λειτουργία του κτιρίου. Η επαναχρησιμοποίηση του για θρησκευτικούς λόγους δεν αποτελεί ρεαλιστική λύση για διάφορους λόγους, σημαντικότερος είναι η μειωμένη μουσουλμανική παρουσία στη Ρόδο. Πιστεύουμε επίσης ότι το κτίριο δεν πρέπει να αποτελέσει ένα μνημείο που μπορεί να το διεκδικήσει μόνο ένα μέρος του πληθυσμού αλλά θα πρέπει να παρουσιαστεί και να χρησιμοποιηθεί ως ιδανικό παράδειγμα κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς. Επιπλέον, ο νέος προορισμός θα πρέπει να είναι σύμφωνος με τις σύγχρονες ιδέες για τον πολιτιστικό τουρισμό, την εκπαίδευση, τη μουσειολογία και τις πολυπολιτισμικές αντιλήψεις. Πιστεύοντας όλα τα ανωτέρω η Rhodes International Culture and Heritage Society (RICHeS) καταθέτει την κάτωθι πρόταση: Ένα μοναδικό μνημείο Το συγκρότημα του Ρετζέπ Πασά, τζαμί-σιντριβάνι και μαυσωλείο, χτίστηκε το 1588 από το Ρετζέπ Πασά, έναν σημαντικό μπέη της Ρόδου και κατοπινό Μεγάλο Βεζίρη του Σουλτάνου Μουράτ ΙΙΙ. Το τζαμί δεν συμβολίζει μόνο τον προσωπικό πλούτο, επιτυχία και εξουσία του Ρετζέπ Πασά αλλά και τη χρυσή εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Δεν είναι βέβαιο αν το τζαμί σχεδιάστηκε από τον ίδιο τον Σινάν ή από κάποιον μαθητή του. Σημασία όμως έχει ότι φέρει όλα τα κύρια χαρακτηριστικά του καλαίσθητου στιλ του Σινάν και ανήκει στη «σχολή» του. Το τζαμί είναι διακοσμημένο με τα περίφημα πλακάκια Iznik, συνδυάζοντας Οθωμανικά και Περσικά καλλιτεχνικά στοιχεία. Το τζαμί του Ρετζέπ Πασά μπορεί να θεωρηθεί το σημαντικότερο οθωμανικό μνημείο στο Αιγαίο. Πολιτιστική επένδυση Η αποκατάσταση του κτιρίου δεν είναι το μόνο που πρέπει να γίνει. Εξίσου σημαντικό είναι να βρεθεί ένας τρόπος ώστε το κτίριο να «επαναλειτουργήσει» και να συνεισφέρει στην κοινωνία, στον πολιτισμό και στην οικονομία της πόλης. Δεν υπάρχει ανάγκη για ένα ακόμα επισκευασμένο αλλά κλειστό κτίριο. Ιδιαίτερα σ’ αυτήν την οικονομικά δύσκολη περίοδο θα πρέπει να επιδιώξουμε μια επένδυση, επένδυση στον πολιτισμό και στην πολιτιστική κληρονομιά. Δεν πρέπει να ξοδευτούν χρήματα απλά για την αποκατάσταση ενός κτιρίου που στη συνέχεια θα αφεθεί στην τύχη του αλλά θα πρέπει αυτό να γίνει «παραγωγικό» για την κοινωνία, να αποσβέσει το κόστος της αποκατάστασης του και να φέρει κέρδος, πολιτιστικό και οικονομικό. Πολιτιστική χρήση Όπως έχει συμβεί και με άλλα πρώην τζαμιά, το πιο λογικό είναι να δοθεί στο τζαμί του Ρετζέπ Πασά ένας πολιτιστικός προορισμός. Το κτίριο θα πρέπει να στεγάσει κάποιο πολιτιστικό ίδρυμα, ανοικτό προς το κοινό και υψηλού επιπέδου σύμφωνα βέβαια με το κύρος και τη σπουδαιότητα του κτιρίου. Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης στη Ρόδο Πιστεύουμε ότι η καταλληλότερη λύση είναι να χρησιμοποιηθεί το τζαμί ως μουσείο που θα σέβεται τον πολιτισμό που το δημιούργησε. Προτείνουμε επομένως την ίδρυση Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης και ειδικότερα μουσείου για την ισλαμική αγγειοπλαστική και κεραμική τέχνη. Κι αυτό όχι μόνο επειδή το εσωτερικό του τζαμιού, με τα Iznik πλακάκια του, είναι μνημείο ισλαμικής κεραμικής τέχνης αλλά και γιατί μας επιτρέπει να κάνουμε τη σύνδεση με την αντίστοιχη τοπική παράδοση παραγωγής των λεγόμενων «κεραμικών της Λίνδου» τα οποία σχετίζονται στενά με την παράδοση του Iznik. Η σύνδεση των δύο αυτών παραδόσεων θα αναδείξει τους κοινούς πολιτιστικούς δεσμούς και επομένως θα ενισχύσει την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων. Παράλληλα το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης θα καλύψει ένα πολιτιστικό κενό στη Ρόδο. Εξάλλου, όλες οι ιστορικές περίοδοι και πολιτισμοί της Ρόδου, περιλαμβανομένου του Εβραϊκού, αντιπροσωπεύονται με διάφορα μουσεία. Όχι όμως ο οθωμανικός πολιτισμός. Μ’ αυτόν τον τρόπο το μουσείο θα γεφυρώσει το κενό των δύο πολιτιστικών παραδόσεων αναδεικνύοντας την κοινή προέλευση και χαρακτηριστικά τους. Η ίδρυση και οργάνωση ενός μουσείου καθώς και η απόκτηση συλλογής είναι σαφώς πολυέξοδη και χρονοβόρα διαδικασία. Προτείνουμε λοιπόν την ανάθεση του όλου εγχειρήματος σ’ ένα αξιόπιστο και φερέγγυο πολιτιστικό ίδρυμα που θα μπορούσε να επιτύχει το στόχο χρησιμοποιώντας τόσο την τεχνογνωσία του σε θέματα οργάνωσης και διοίκησης όσο και την τυχόν ήδη υπάρχουσα συλλογή ισλαμικής τέχνης. Το σχετικά μικρό μέγεθος του τζαμιού και επομένως της συλλογής που θα εκτίθεται σημαίνουν χαμηλό κόστος συντήρησης. Το αντάλλαγμα όμως θα είναι πολύ μεγάλο και σημαντικό καθότι η Ρόδος αποτελεί κορυφαίο τουριστικό προορισμό. Η προσθήκη ενός καταστήματος με σχετικά είδη δώρων, μοναδικού στη Ρόδο, θα συμβάλει στην περαιτέρω επιτυχία του εγχειρήματος. Τοποθετώντας τη Ρόδο στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη Η ίδρυση ενός Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης στη Ρόδο θα ακολουθήσει ένα πολύ δημοφιλές ρεύμα: την ίδρυση παραρτημάτων φημισμένων μουσείων σε άλλες πόλεις ή χώρες όπως για παράδειγμα το Hermitage στο ʼμστερνταμ ή το Guggenheim στο Μπιλμπάο ή το μελλοντικό Λούβρο στο ʼμπου Ντάμπι. Μ’ αυτόν τον τρόπο ωφελούνται και το μουσείο και η πόλη. Το μουσείο αυξάνει τη φήμη του και βρίσκει νέους τρόπους για την προσέλκυση κοινού και ευκαιριών. Η δε πόλη ή η χώρα ωφελείται από την παρουσία στα όρια της ενός φημισμένου μουσείου χωρίς να κάνει κάτι επιπλέον. Έτσι η πόλη τοποθετείται αμέσως και δυναμικά στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη εξασφαλίζοντας δημοσιότητα, τουρισμό και εισόδημα. Η ίδρυση ενός Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης στο τζαμί του Ρετζέπ Πασά στη Ρόδο θα αποδείξει για άλλη μια φορά ότι η Ρόδος αποτελεί έναν σοβαρό πολιτιστικό προορισμό που σέβεται και εκτιμά την πολιτιστική κληρονομιά της. Όπως ακριβώς κάνουν η Κόρδοβα και το Τολέδο με την πολιτική των «τριών πολιτισμών» (Tres Culturas) προς όφελος τους. Συνοψίζοντας, παρατηρούμε τα κάτωθι πλεονεκτήματα: • Επισκευή και αποκατάσταση ενός μοναδικού μνημείου ακολουθούμενη από μια κατάλληλη χρήση • Το κτίριο αποκτά ένα νέο και χρήσιμο για όλη την κοινωνία προορισμό • Σύνδεση της Ρόδου με ένα αξιόπιστο και φερέγγυο ίδρυμα • Προώθηση της Ρόδου ως υψηλού επιπέδου πολιτιστικού προορισμού • Προσέλκυση νέων τουριστών από την Τουρκία και χώρες της Μέσης Ανατολής • Αναβάθμιση της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου και γενικά του νησιού • Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και ευκαιριών • Συμβολή στην ενίσχυση της εικόνας της Ρόδου ως ιστορικού σημείου συνάντησης πολιτισμών • Συμβολή στη συζήτηση μεταξύ των πολιτισμών • Συμβολή στη γεφύρωση του κενού μεταξύ ανατολής και δύσης με την ανάδειξη μιας κοινής παράδοσης και πολιτιστικής κληρονομιάς Για περισσότερες πληροφορίες: rhodesriches@gmail.com Ρόδος 18/07/2012 Το Δ.Σ. της Rhodes International Culture & Heritage Society.