Μνήμες και αναζητήσεις

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας Τριάντα εννιά χρόνια η 17η Νοέμβρη του 1973 εκμπέμπει ακατάπαυστα το μήνυμά της. Tα βασικά της συνθήματα όμως δεν σταμάτησαν να παραμένουν επίκαιρα μέχρι σήμερα. Διότι μπορεί μεν η Δημοκρατία να αποκαταστάθηκε σταδιακά και πολλές ελευθερίες να εκχωρήθηκαν στους πολίτες, εντούτοις δεν είναι σίγουρο ότι το σημείο που βρισκόμαστε τούτη την ώρα είναι αυτό που επιδιώκαμε να φθάσουμε. Και γι’ αυτό δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε κάποιον δικτάτορα ή κάποια σκοτεινή δύναμη που μας καταδιώκει. Κάποιοι από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων του Πολυτεχνείου ήταν αυτοί που ηγήθηκαν μετέπειτα της πολιτικής ζωής του τόπου για πάρα πολλά χρόνια. Σαφώς και δεν μπορεί κάποιος να μηδενίσει την προσφορά όλων όσων αγωνίστηκαν για τα υψηλά ιδανικά της ελευθερίας της έκφρασης, της σκέψης, της Παιδείας και όλων των ιδεωδών της Δημοκρατίας. Όμως σε εκείνους που μετέπειτα διαδραμάτισαν ενεργό ρόλο σε καίριες θέσεις (καθώς δεν κεφαλαιοποίησαν όλοι τους αγώνες τους με υπουργεία και γενικές γραμματείες) μπορούμε καλοπροαίρετα να τους ζητήσουμε μιαν εξήγηση γιατί δεν έκαναν πράξη αυτά που οραματίστηκαν ως φοιτητές. Κι αν τελικά αυτά που έκαναν ήταν αυτά που ονειρεύτηκαν τότε να τους ρωτήσουμε ευθέως αν είναι ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα. ΨΩΜΙ-ΠΑΙΔΕΙΑ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ήταν το σύνθημα που δέσποζε τότε. Σήμερα τριάντα εννιά χρόνια μετά επαρκεί το ψωμί στις μεγάλες λαϊκές μάζες; Με άλλα λόγια μπορεί ένας πολίτης να ζήσει αξιοπρεπώς, να έχει δουλειά για να μπορεί να συντηρεί αυτόν και την οικογένειά του, να καλύπτει τις βασικές ανάγκες του; Μπορεί να κάνει σχέδια για το μέλλον το δικό του και των παιδιών του ή χώνεται φοβισμένος στον καναπέ του και ρουφά ζαλισμένος τις «δόσεις» τρομοκρατίας όσων θέλουν να του ελέγξουν τη ζωή; Περισσότερο με ρητορικό μοιάζει το ερώτημα καθώς μόνο την τελευταία χρονιά τα κρούσματα αυτοκτονιών λόγω της οικονομικής απόγνωσης ήταν τουλάχιστον τρομακτικά. Τα ποσοστά της ανεργίας είναι σε ιστορικά επίπεδα και η ακρίβεια ακόμα και στα πιο βασικά αγαθά καλπάζει. Όσον αφορά την παιδεία όπως παρουσιάζεται σήμερα, είναι αυτή που αξίζει στη χώρα που θεμελίωσε τις περισσότερες επιστήμες; Κοινωνούν τα ελληνόπουλα από το άσβεστο ελληνικό φως του πολιτισμού ή απλά δέχονται μια γνώση αποστειρωμένη και «συνωστισμένη» προκειμένου να εξασφαλίσουν μια δουλειά αργότερα που δεν θα τους ικανοποιεί αλλά θα τους δίνει πέντε δεκάρες; Δεν μας πληγώνει όλους που για να διαπρέψουν τα παιδιά μας πρέπει να πάρουν το δρόμο της ξενιτιάς, γιατί εδώ δεσπόζει το μέσο, η προχειρότητα και η αδιαφορία; Δεν μας θλίβει που όλα τα βιβλία του κόσμου ξεκινούν με αναφορές στην ιστορία των Ελλήνων και τώρα αν δεν μας κατακεραυνώνουν για τις πολιτικές που ακολουθήσαμε την τελευταία τριακονταετία, στην καλύτερη μας λυπούνται ως επαίτες; Και τέλος για ποια ελευθερία να μιλήσουμε και να μην σκύψουμε το κεφάλι; Η ελευθερία της έκφρασης έχει καταλυθεί εδώ και πολύ καιρό μιας και τα ηλεκτρονικά μέσα προπαγάνδας καταπνίγουν όσες φωνές δεν συμφωνούν με αυτά που «πρέπει» να ακουστούν. Στον ίδιο βιασμό υπόκειται και η ελευθερία της σκέψης καθώς σωστό κρίνεται μόνο αυτό που θα παρουσιάζεται ως τέτοιο. Τόνοι βλακείας εξαπολύονται καθημερινά από παντού με αποτέλεσμα οι θρασύδειλοι και οι έχοντες τη δυνατότητα να αποκτούν οντότητα και ρόλο. Φθάνοντας στα ιδανικά του πολιτεύματος η εικόνα που εισπράττουμε είναι άκρως απογοητευτική. Η ασυδοσία έγινε ταυτόσημη με το δικαίωμα και δεν υπάρχει κάποιος να πει σε όλους αυτούς που καταχράζονται την ανοχή μας ότι το δικαίωμα υφίσταται μόνο εφόσον αναγνωρίζονται και οι υποχρεώσεις. Ξεστρατίσαμε. ‘Εμείς για αλλού κινήσαμε κι αλλού η ζωή μας πάει’, όπως λέει και ο ποιητής. Το μεγάλο ερώτημα που γεννιέται είναι αν τελικά διδαχθήκαμε κάτι από τα λάθη μας. Αν γίναμε κάπως σοφότεροι μέσα από τις περιπέτειες μας, ενδεχόμενα όλη αυτή η αναμπουμπούλα να μας γεμίσει με θέληση να πάμε κάπου καλύτερα. Αν όμως απλά αναζητούμε κάποιον να του φορτώσουμε το φταίξιμο, τότε σίγουρα είμαστε καταδικασμένοι να ξαναζήσουμε την ιστορία μας μέχρι να μάθουμε να τη σεβόμαστε…