Ερημα αγροτικά ιατρεία χωρίς ιατρούς

Γράφει οΓιώργος Τάλλαρος ιατρός Μέλος του ΠΙΣ και τ. Πρόεδρος του ΙΣΚΩ Ποιος δεν θυμάται ιστορίες από το παρελθόν (όχι μακρινό) που επίκεντρό τους είχαν τον γιατρό του χωριού (Αγροτικό Ιατρό) ή γιατρός δεν αναπολεί νοσταλγικά γεγονότα και ανθρώπινες φιγούρες που διαδραματίστηκαν κατά την περίοδο αυτής της υπηρεσίας υπαίθρου; Όλα αυτά σε καιρούς για την Ελλάδα χαλεπούς, όπου τη ζωή στο χωριό από πλευράς υγειονομικής κάλυψης τη στήριζε συνήθως ένας γιατρός με δεσμούς ισχυρότατους όσον αφορά τα τοπικά δρώμενα! Τώρα επ’ ευκαιρία της κοινωνικής προέκτασης που έχει η ερήμωση των αγροτικών πανελλαδικά όπως περιγράφεται πλέον από όλα τα μέσα ενημέρωσης καθημερινά και της τρομερής έλλειψης των αγροτικών ιατρών «φαινόμενο οξύμωρο» σε καιρούς υπερπληθυσμού ιατρών να παραθέσω τα νεότερα πραγματικά στοιχεία που αφορά το θέμα της στελέχωσης των Αγροτικών Ιατρείων στην Ελλάδα και τις πληροφορίες που προσεγγίζοντας το θέμα παραθέτουν οι Πανελλήνιες Ενώσεις για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, όπως έχει σήμερα.. Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας επιτελούν τα εξωτερικά ιατρεία των Γενικών Νοσοκομείων, τα Κέντρα Υγείας, τα παλαιότερα Πολυιατρεία του ΙΚΑ (σημερινά ΕΟΠΥΥ), τα Περιφερειακά Ιατρεία, τα Αγροτικά Ιατρεία στα χωριά, τα Δημοτικά Ιατρεία, τα Ιατρεία Κοινωνικών Αποστολών και μη κυβερνητικών Οργανισμών για τους άπορους και ανασφάλιστους και οι σχηματισμοί του Στρατού. Επίσης η ιδιωτική πρωτοβουλία με όποια μορφή παρέχεται στους πολίτες αυτή η υπηρεσία με διαπιστευμένους παρόχους. Αυτή είναι η σημερινή πολυσύνθετη και παράλληλα κατακερματισμένη πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σε όλη την Ελλάδα. Σε όλες αυτές τις δομές τις κρατικές κατά το πλείστον κεντρικό ρόλο είχε και έπαιξε ο διορισμένος από το Υπουργείο Υγείας αγροτικός ιατρός. Πλην όμως αυτή η μείωση της στελέχωσης των αγροτικών ιατρείων σε συνδυασμό με την αδυναμία να ολοκληρωθεί το εγχείρημα του ΕΟΠΥΥ αφού με βελτιώσεις επί βελτιώσεων όπου τα εκατομμύρια έγιναν δισεκατομμύρια και ο ανθρώπινος παράγοντας έγινε αριθμός μελέτης και δοκιμασίας. Αυτή η συρρίκνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας που μέρα με τη μέρα αυξάνεται, αφού τα νούμερα δεν βγαίνουν και συνέχεια οι εκτιμήσεις έχουν μόνον θεωρητικό χαρακτήρα είναι κατά βάση και η αιτία που όλα πλέον αξιολογούνται με πρωταρχικό σκοπό την περιστολή των δαπανών. Οι δαπάνες στην υγεία όσο πιέζονται και περικόπτονται εάν ξεπεράσουν ένα όριο ελαστικής χρήσης έχουν κοινωνικές παρενέργειες. Ετσι μιλάμε με δεδομένα οργανωτικά Σουηδίας ή Καναδά ή Γερμανίας σε χώρα που η πραγματικότητα είναι πάνω από 70.000 ιατροί για έναν πληθυσμό 10 εκατομμυρίων, όταν ο μέσος όρος ανά κάτοικο στην Ευρώπη είναι διπλάσιος ή και παρακάτω. Παρόλο αυτόν τον υπερπληθυσμό δεν αναζητείται γιατί να μένουν άνεργοι στους μεγάλους Ιατρικούς Συλλόγους πάνω από 10.000 ιατροί που περιμένουν να μπουν στην ειδικότητα και άλλοι υποαπασχολούνται. Ταυτόχρονα όμως υπάρχουν εκατοντάδες αγροτικά χωρίς να είναι στελεχωμένα και ερημώνουν με τρομερό αντίκτυπο για την κοινωνία και αισθήματα φόβου και ανασφάλειας για τους πολίτες στην Περιφέρεια. Αυτή την πραγματική έλλειψη βιώνει καθημερινά ο πολίτης εξοργισμένος για την αδυναμία αυτού του κράτους να εξασφαλίσει συνθήκες κοινωνικής ηρεμίας και μέριμνας για την υγεία στην επαρχία και επειδή ζούμε σε ένα κράτος σπάταλο τόσα χρόνια όταν άλλα κράτη οργάνωναν την Υγεία τους την Π.Φ.Υ. εμείς ζούσαμε αμέριμνα τις μεσογειακές χαρές και απολαύσεις. Όλα χρειάζονται ένα μέτρο και αυτό διδάσκεται πριν είναι αργά. Πέρα από όλα αυτά τα προηγούμενα πρέπει να προσεγγίσουμε και την άλλη πλευρά, γιατί δεν θέλουν να υπηρετήσουν οι γιατροί μας στα κενά αγροτικά της Ελλάδας. Κατά τις τελευταίες προκηρύξεις του Υ.Υ.ΚΑ Υ1ογ./Οικ. 2453/9-1-13 και την επαναπροκήρυξη Υ1ογ./17518/15-2-2013 από τις 518 κενές θέσεις αγροτικών ιατρείων καλύφθηκαν μόνον οι 234 (το 49%). Αυτό το ποσοστό γίνεται ακόμη μικρότερο σε ορισμένους νομούς, όπου αποτελεί και ιδιαίτερα δυσοίωνο γεγονός κάλυψης των αναγκών υγιειονομικά του πληθυσμού. Εκεί δυστυχώς φιγουράρει πρώτη η Δωδ/σος με κάλυψη μόνον 22% (6 από τις 28 κενές), η Λακωνία 22% (7 από τις 32 κενές θέσεις) κάλυψης, η Μεσσηνία 24% (6 από τις 25 κενές θέσεις) κάλυψης, η Φθιώτιδα 27% (7 από τις 27 κενές θέσεις) κάλυψης, η Αρκαδία 28% (7 από τις 25 κενές θέσεις) κάλυψης, οι Κυκλάδες 37% (10 από τις 27 κενές θέσεις) κάλυψης. Μαρτυρία αδιαμφισβήτητη αποτελούν οι φωνές αναζήτησης ιατρών από πολλούς νομούς λόγω των δραματικών λειτουργικών ελλείψεων και σε προηγούμενες δημοσιεύσεις προκηρύξεων θέσεων 18/5/12 η κάλυψη κάτω του (47%). Αρα τα Αγροτικά Ιατρεία πανελλαδικά είναι αζήτητα και ερημώνουν. Τα τελευταία 50 έτη οι αγροτικοί ιατροί αποτελούσαν τον πυλώνα της πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην Ελλάδα με το Ν.Δ. 2592/1953 και 3487/1955 ορίστηκε η ίδρυση και διασπορά αυτών των ιατρείων προκειμένου να δημιουργηθεί αυτό το δίκτυο της Π.Φ.Υ. σε περιοχές ορεινές, ημιορεινές, νησιωτικές και άγονες πλην των αστικών δομών. Τότε μάλιστα αυτές οι θέσεις είχαν και πλεονεκτήματα (κίνητρα) για τον Ιατρό. Επ’ ωφελεία των κατοίκων όπως οικονομικά. Π.χ. ο Δήμος Νισύρου επιχορηγούσε τον αγροτικό του για να τον έχει και σε δύσκολους καιρούς. Λειτουργικά κίνητρα: παρουσία νοσοκόμας ή μαίες μαζί με τον ιατρό ως βοηθούς του καθημερινά. (Σκεφτείτε σήμερα ολόκληρο ΙΚΑ – ΕΟΠΥΥ Κω με 25 ιατρούς έχει μία νοσηλεύτρια!). Εκπαιδευτικά κίνητρα: Ο ιατρός είχε δικαίωμα στα άγονα να κάνει αμέσως αίτηση για έναρξη ειδικότητας και έτσι παρέμενε όσο χρειαζόταν, πράγμα που και αυτό έχει τροποποιηθεί, αφού οι διορισμοί έχουν ημερομηνία λήξεως και είναι υπό συνθήκες μη ανανεώσιμοι (πάντα με αντίστοιχη παρέμβαση) και δεν διαρκούν έτσι ως παραμένοντες η επί θητεία. Αλλοτε πάλι τα αγροτικά ιατρεία τα κάλυπταν οπλίτες ιατροί που παράλληλα της υπηρεσίας υπαίθρου (κάτι απαραίτητο τότε για την μετέπειτα εξέλιξη του ιατρού αυτό δεν είναι υποχρεωτικό πλέον) ολοκληρώνουν ταυτόχρονα και τη στρατιωτική τους θητεία προς την μητέρα πατρίδα. Τώρα παρατηρούμε ενώ έχουν οργανωθεί διπλές θέσεις ιατρών στα δύσκολα (απομακρυσμένα) και άγονα αγροτικά να μην δηλώνονται και μένουν στα αζήτητα π.χ. Κέφαλος, Πάτμος, Αστυπάλαια, Μεγίστη, Κυκλάδες, Μυλοπόταμος Ρεθύμνου κλπ. Τώρα, ενώ έχουν περάσει 30 χρόνια από το Ν. 1397/1983 όπου η ανάπτυξη των Κέντρων Υγείας αποσκοπούσε στη δημιουργία οργανωμένου πλαισίου Π.Φ.Υ. για τους πολίτες, χωρίς όμως την πρακτική ολοκλήρωσή του. Και δεν έφτανε αυτή η ολιγωρία και ο πειραματισμός με νομοθετήματα που τελειωμό δεν είχαν, τώρα φτάσαμε στο καθεστώς επιτήρησης και μνημονιακών μοντέλων που θεωρούν την περιστολή των δαπανών και σε αυτό το επίπεδο, των Αγροτικών Ιατρείων. Εδώ ισχύει ο ίδιος κανόνας των θέσεων του Δημοσίου που χηρεύουν (1/5) ν. 3986/11 Αρ. 37 περί διορισμών του ΕΣΥ με ανειδίκευτους αλλά και ειδικευμένους πλέον. Αυτά τα Αγροτικά Ιατρεία θα έπρεπε να αποτελούν τον αρχικό κρίκο στην Π.Φ.Υ. και το θεσμό του οικογενειακού ιατρού που ακόμα είναι το ζητούμενο για την πολιτεία. Οι αγροτικοί ιατροί καλύπτουν στις μέρες μας τις ανάγκες των Περιφερειακών Ιατρείων στελεχώνουν τα Κέντρα Υγείας και τα νοσοκομεία της Περιφέρειας και αποτελούν το κομμάτι του μάχιμου ιατρικού δυναμικού όλο το εικοσιτετράωρο, εκτελώντας καθημερινά πρωινά ιατρεία, εφημερίες, διακομιδές, συνταγογράφηση, εργασίες κλινικής ως αποσπασμένοι και ότι έκτακτο προκύψει στον υγειονομικό τομέα όπου ανήκουν. Παρ’ όλο που η ανεργία στο χώρο των υγειονομικών έχει ανεβεί πάρα πολύ, αυτές οι προκηρύξεις δεν έχουν επιτυχία μεγαλύτερη του (47%) και δεν θέλουν να δουλέψουν υπό αυτές τις συνθήκες στο σύστημα υγείας για τους κάτωθι λόγους: Η ένταξη των αγροτικών ιατρών στο ενιαίο μισθολόγιο είχε ως αποτέλεσμα για τις αποδοχές τους να μειωθούν 30% και ο μισθός τους να μην είναι πάνω από 800 ευρώ. Η δε αποζημίωση της ενεργού εφημερίας δεν είναι 3 ευρώ ανά ώρα. Όλα αυτά σε υπαλλήλους για το χρόνο της άσκησης της υπηρεσίας υπαίθρου χωρίς να μπορούν να μείνουν παραπάνω χρόνο. Παράλληλα αυτά θα συμβούν σε τόπους ξένους προς την καταγωγή και διαμονή των οικογενειών τους. Μα ακόμη και εάν ενδιαφερθεί και καταθέσει αίτηση στα προνομιούχα αγροτικά δεν πρόκειται να πάει γιατί οι επιλογές τους είναι μονοψήφιες και υφίσταται μοριοδότηση. Επιπλέον τα έξοδα διαμονής, διατροφής, μετακίνησης, ενημέρωσης εκτός εξαιρέσεων, συνήθως θα επιβαρύνουν τους ίδιους. Τελευταία μάλιστα με οδηγίες του Υ.Υ.K.A. έχουν ζητηθεί να επιστραφούν και ποσά επιδομάτων (κίνητρα) που κακώς εισπράχθηκαν από τους αγροτικούς ιατρούς ενώ περιμένουν άνεργοι για την ειδικότητά τους και ανασφάλιστοι κιόλας (χωρίς ΤΣΑΥ). Οι πρακτικές εμπειρίες που έχει ο νέος ιατρός μετά τις σπουδές του, μάλιστα αυτό είναι εντονότερο για όσους έχουν τελειώσει στο εξωτερικό, είναι ελάχιστες έως ανύπαρκτες. Ισως ο στρατός για όσους υπηρέτησαν ήταν η πρώτη επαφή με τον ασθενή ως θεράπων ιατρός. Όλα τα ανωτέρω επιβαρύνονται με το γεγονός της ανύπαρκτης ή σχεδόν μικρής εκπαίδευσης που περνούν κατά τον υποχρεωτικό μήνα εξάσκησης στα νοσοκομεία προ του φυσικού τους προορισμού. Όλα αυτά τα εκπαιδευτικά προγράμματα που υπάρχουν δυστυχώς λόγω της έλλειψης των ειδικευμένων ιατρών στις περιφερειακές μονάδες και τις καθημερινές επιτακτικές ανάγκες δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν. Ετσι καθίσταται ο ιατρός σχεδόν αυτοδίδακτος τις περισσότερες ώρες της ημέρας λόγω και της έλλειψης της φυσικής παρουσίας του ειδικευμένου κατά τον χρόνο της εφημερίας του Αγροτικού Ιατρού. Παράλληλα της υπηρεσίας τους σε νοσοκομεία, αυτοί οι νέοι ιατροί είναι κατά συνθήκη «το παιδί για όλες τις δουλειές»..! Ενεκα όλων που προανέφερα και της επιφόρτισής τους με έργο δυσανάλογο σε σχέση με την εκπαίδευση και εμπειρίες τους, οι αγροτικοί αισθάνονται το άγχος και την ανασφάλεια αφού εκτός από την καθημερινή συνταγογραφική εργασία, καλούνται να εφημερεύουν σε δευτεροβάθμιες υγειονομικές δομές και να επιτελέσουν κοινωνικό έργο ουσιαστικό και υπεύθυνο που σίγουρα τους είναι βαρύ. Οι συνθήκες τώρα στα πάρα πολλά Περιφερειακά Ιατρεία είναι απαράδεκτες, με ασυντήρητες κτιριακές δομές, ανεπαρκής εξοπλισμός, αδυναμία λειτουργίας στο διαδίκτυο και ανυπαρξία αναλώσιμων που καθημερινά εμφανίζονται στα ΜΜΕ. Εχουν καταστεί πλέον ο κανόνας στα αγροτικά ιατρεία της Επαρχίας. Βέβαια όλα αυτά πολλές φορές και δικαίως καλείται να υποκαταστήσουν τις ελλείψεις τους οι Δήμοι ανά την Ελλάδα, και καλά κάνουν, γιατί αυτός είναι ο ρόλος τους. Παρ’ όλα αυτά επειδή υπάρχουν και οι δύο όψεις στο ίδιο νόμισμα, αυτό χαρακτηρίζει και την κεντρική διαχειριστική ανεπαρκή πολλές φορές παρέμβαση. Οφείλουν όλοι οι εμπλεκόμενοι και είναι καιρός η κεντρική εξουσία καθημερινά να αποδεικνύει τις αυτονόητες υποχρεώσεις της σε πολίτες και ιατρούς και να αναλάβουν Περιφέρειες και Δήμοι να έχουν αρμοδιότητες διαχειριστικές και παρεμβάσεις με εναλλακτικές εφεδρείες για να αναπληρώνονται οι ελλείψεις και ανάγκες των κατοίκων και ιατρών, ειδάλλως θα ερημώσουν όχι μόνο τα αγροτικά ιατρεία αλλά και τα χωριά μας, δυστυχώς.