Ο Εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος

Η μεγάλη του προσφορά στο Έθνος.

«...Διεκδικούμε τα Δωδεκάνησα, όχι σαν κατάκτηση, αλλά σαν εθνική κληρονομιά. Οι τίτλοι μας είναι προγενέστεροι και ανώτεροι από τον πόλεμο· μάς δόθηκαν από την αρχή των εθνοτήτων, γιατί πουθενά δεν θα βρει κανείς ένα πληθυσμό πιο ομογενή, καθαρής καταγωγής, και με τα πιο δυνατά εθνικά ιδεώδη, παρά μόνο στο Αρχιπέλαγος». (Από το υπόμνημα Βενιζέλου προς τους πρωθυπουργούς Αγγλίας και Γαλλίας. Ιανουάριος 1913). Στις 18 Μαρτίου του 1936, πριν από 74 χρόνια, εξέπνευσε αυτοεξόριστος στη γαλλική πρωτεύουσα, στο Παρίσι, η κορυφαία και διεθνούς εμβέλειας στην ελληνική πολιτική προσωπικότητα του 20ού αιώνα: Ο Εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος. Γέννημα και θρέμμα της ηρωικής Κρήτης, πέραν της ενεργού πολυκύμαντης αγωνιστικής του παρουσίας στα δρώμενα προ του 1909 στη σκλαβωμένη τότε Μεγαλόνησο, και στη συνέχεια επί 26 χρόνια μέχρι το θάνατό του, δέσποζε της πολιτικής ζωής της Ελλάδας. Ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1910, (1910-1920), ηγούμενος της ελλαδικής πολιτικής ενέπνευσε στο Έθνος, ύστερα από το θλιβερό 1897, την αυτοπεποίθηση και το ώθησε προς τη νίκη και τη δόξα. Και η μετέπειτα προσφορά του στη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923, ως και πρωθυπουργία του 1928-1932, δεν υπολείπονταν εθνικών υπηρεσιών. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, καταλέγεται μεταξύ των κορυφαίων πολιτικών ανδρών, που διετέλεσαν πρωθυπουργοί κατά την περίοδο της νεώτερης ελληνικής ιστορίας. Ήρθε από την Κρήτη στην ώρα του, για τα ιδανικά της φυλής. Ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα του Στρατιωτικού Συνδέσμου, της Επανάστασης του 1909, για να υιοθετήσει, να ξεσηκώσει, να ενθουσιάσει. Γενικά, να ανορθώσει την Ελλάδα της εποχής εκείνης. «Όπως εις το θαύμα της Καινής Διαθήκης», θα πει αργότερα ο Γεώργιος Παπανδρέου, «οι παραλυτικοί αίρουν τον κράβατον και περιπατούν, ούτω και η παραλυτική Ελλάς του 1897, εις το πρόσταγμα του Βενιζέλου περιπατεί και πραγματοποιεί εντός δέκα ετών, όσα εις μάτην, στενάζον επί αιώνας, επόθει το Γένος». Με το τέλος των δύο βαλκανικών πολέμων και μέσα στα τρία πρώτα χρόνια της κυβερνητικής του θητείας, η Ελλάδα είχε καταφέρει να διπλασιάσει τον πληθυσμό και τα σύνορά της, και είχε παύσει, πλέον, να είναι «το μικρόν και ανήλικον κρατίδιον» όπως επεσήμανε ο Βενιζέλος. Με τη μεγάλη εδαφική διεύρυνση απαλλάχθηκε συνάμα η χώρα από το αίσθημα της καχεξίας, που από την εθνική απελευθέρωση και μετά είχε συνυφανθεί με την οικονομική της καθυστέρηση και την ασθενή διεθνή της παρουσία. (Αντώνης Μακρυδημήτρης. «Οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδος»). Πολιτική είναι τέχνη του εφικτού. Η ρήση αυτή που αποδίδεται στο μεγάλο Γερμανό πολιτικό του 19ου αιώνα Βρίσμαρκ, είναι η μία τέχνη, την οποία κατείχε ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Και καθώς υπογραμμίζει σύγχρονος ιστορικός, «ο Βενιζέλος δεν ήταν μόνο ικανός πολιτικός, που γνώριζε την τέχνη της «καθημερινής» ρουτίνας, αλλά και ο προικισμένος οραματιστής, που γνώριζε, «ξεκρίνοντας του χρόνου τη σπορά, ποιοί σπόροι θα βλαστήσουν και ποιοί όχι». Μέσα στα επιτεύγματα του Βενιζέλου πρέπει να τού αναγνωριστεί, ότι την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929-1933, η οποία σε πολλά σημεία παρομοιάζεται με τη σημερινή, η τότε κυβέρνησή του την αντιμετώπισε με τις μικρότερες απώλειες. Ο Βενιζέλος, παρά την ισχυρογνωμοσύνη που τον διέκρινε, ήταν και άνθρωπος που αναγνώριζε τα σφάλματά του. Έτσι, για παράδειγμα, μετά το αψυχολόγητο και αποτυχόν κίνημα του Μαρτίου 1935, εκμυστηρεύθηκε στον ιστορικό Γεώργιο Βεντήρη: «Οι μεγάλοι τεχνίτες κάμνουν και τα μεγάλα λάθη. Ωστόσο, θα ήταν κατώτερον εμού να μην ομολογήσω το δικό μου. Εκείνο, δε, που δεν αντιλαμβάνεσαι είναι ότι μόνος εγώ πάλι μπορώ να επανορθώσω το σφάλμα μου. Απέτυχα. Ακριβώς, όμως, η αποτυχία θα χρησιμεύσει σε κάτι, αν την μεταχειρισθώ για να τερματίσω μια και καλή την περίοδο του εσωτερικού διχασμού». Ο Βενιζέλος, ποτέ δεν ξέχασε τις ρίζες του, ότι ήταν Κρητικός. Έτσι, προς το τέλος του 1935, εξομολογήθηκε στο δημοσιογράφο Γεώργιο Φτέρη: «ʼκουσε, φίλτατε, θέλω να το ξέρεις και να το γράψεις καμιά φορά. Ποτέ δεν εφιλοδόξησα, μιλώντας με Γάλλους ή με ʼγγλους να τους αφήσω την εντύπωση, ότι είμαι Γάλλος ή ʼγγλος κι εγώ. Χρησιμοποιώ τις ξένες γλώσσες, επειδή δεν μιλιέται η δική μας, και τις χρησιμοποιώ με την απόδοσή τους την αναγκαία για να διατυπώσω τις απόψεις μου. Τίποτε περισσότερο. Θέλω, μάλιστα, αντιθέτως οι ξένοι συνομιληταί μου να ενθυμούνται πάντα πως είμαι Έλληνας. Κι αμέσως ύστερα πρόσθεσε μ’ ένα χαμόγελο γεμάτο περηφάνεια: - Και μάλιστα Κρητικός! Ο Βενιζέλος και τα Δωδεκάνησα Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, συνέδεσε την 26χρονη πολιτική του σταδιοδρομία επικεφαλής του κόμματος των Φιλελευθέρων και με το δωδεκανησιακό ζήτημα. Κατ’ αρχήν, με τους νικηφόρους βαλκανικούς πολέμους και μέχρι το 1920, ο Εθνάρχης διακατεχόταν από την πεποίθηση, ότι τα Δωδεκάνησα θα περιέρχονταν στην Ελλάδα και διαμηνούσε στον πρεσβευτή μας στο Λονδίνο Ρωμανό: «Μην πιέζετε περισσότερο τα πράγματα. Δεν έχομεν, πλέον, ανάγκη να ζητιανεύωμεν. Όλα τα νησιά θα τα πάρουμε με το σπαθί μας». Αποκορύφωμα των διπλωματικών του χειρισμών ήταν η υπογραφείσα Συνθήκη των Σερβών. Επακολούθησε, όμως, η αποφράδα ημέρα των εκλογών του Νοεμβρίου του 1920 στις οποίες ο Βενιζέλος καταψηφίζεται. Καταγγέλλεται η Συνθήκη και μετά τη Λωζάνη το δωδεκανησιακό ζήτημα παίρνει δραματική τροπή. Η Τουρκία παραχώρησε στην Ιταλία τα δικαιώματά της επί της Δωδεκανήσου, κι έτσι «μονιμοποιόταν» στα νησιά η ιταλική κατοχή, που άρχισε το 1912. Το δωδεκανησιακό ζήτημα βρήκε, πλέον, τη λύση του μετά το πέρας του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου. Μετά το αποτυχόν κίνημα του 1935, ο Βενιζέλος φεύγοντας από την Κρήτη, κυνηγημένος στην κυριολεξία από τους αντιπάλους του, ήλθε στα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα. Αρχικά, στις 11 Μαρτίου στην Κάσο. Εκεί, αφού ανέβηκε με μουλάρι σ’ ένα από τα πιο ψηλά σημεία του νησιού, βυθίζοντας το βλέμμα του στον μακρινό ορίζοντα, όπου διαγραφόταν η γενέτειρά του, η Μεγαλόνησος Κρήτη, δάκρυσε. Την ώρα εκείνη τη φορτισμένη συναισθηματικά, αναμφίβολα, θα πέρασαν από μυαλό του το Θέρισο και όλοι οι αγώνες που τον συνδέανε με τον τόπον του. Όσοι από τους Κασιώτες είδαν πρώτοι το πολεμικό πλοίο με αναρτημένη την ελληνική σημαία να φθάνει στο νησί τους, πίστεψαν ότι ήλθε για να ελευθερώσει τα Δωδεκάνησα κι έτρεξαν να αναγγείλουν το γεγονός. Στις 14 Μαρτίου ο Βενιζέλος με τη γυναίκα του έφθασαν στην Κάρπαθο και στις 15 στη Ρόδο. Στη συνέχεια, στις 17 του μήνα θα αναχωρήσει για τη Νεάπολη της Ιταλίας, με προορισμό τη Γαλλία. Κατά την αποβίβασή του στην Ιταλία, όπου υπέστη και ελαφρύ εγκεφαλικό επεισόδιο, σταθμίζοντας την τελευταία και την πιο άτυχη φάση της πολιτικής του σταδιοδρομίας, που ήταν το κίνημα της 1-3-1935, θα πει στη γυναίκα του, εκείνο που επανέλαβε και αργότερα στο Γεώργιο Βεντήρη: «Ελενίτσα, οι μεγάλοι τεχνίτες, κάμνουν και τα μεγάλα λάθη».