Η Εκκλησία της Δωδεκανήσου κατά την Ιταλοκρατία: Ο παπα-Κυριάκος Μανέττας (1894-1975)
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 1200 ΦΟΡΕΣ
Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας
Ανατρέχοντας σε όσα έχουν γραφτεί για τον ρόλο των τότε επικεφαλής των Μητροπόλεων του δωδεκανησιακού συμπλέγματος, αντιλαμβάνεται κανείς ότι δικαιώνονται πλήρως δικαιολογημένα τα όσα έγραφε (1941) ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Δαμασκηνός προς τον τότε Κατοχικό Πρωθυπουργό.
«... Χωρίς την Εκκλησίαν, πιθανότατα, το Ελληνικόν Έθνος δεν θα ηδύνατο να συνεχίση και εις εποχάς Ελευθερίας και εις ημέρας άνευ διακοπής του δρόμου προς την μεγάλην ιστορικήν αποστολήν του».
Στις 06.01.2013 ο δημοσιογράφος Θεοφάνης Μπογιάνος, διπλωματούχος δημοσιογραφικής σχολής Λονδίνου, με σημείωμά του στην τότε τοπική εφημερίδα «Πρόοδος Δωδεκανήσου», γράφει, μεταξύ άλλων, για τον παπα-Κυριάκο Μανέττα: «... Αν και έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πέθανε, το όνομά του παραμένει μέχρι σήμερα ζωντανό στη μνήμη των Ροδίων. Κανένας δεν έχει ξεχάσει τον καλοσυνάτο Παπά, με το χαμόγελο πάντα στο πρόσωπο, τον καλό Λειτουργό με την ωραία φωνή, τον άνθρωπο που στάθηκε όσο κανείς άλλος στον πόνο και την ανάγκη των συνανθρώπων του...».
Ο πατέρας του, ο παπα-Αναστάσιος, εφημέριος του χωριού Παραδείσι (Βιλλανόβα) μετείχε στο Συλλαλητήριο κατά το Αιματηρό Πάσχα του 1919 και απεβίωσε μετά από λίγους μήνες. Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος Τρύφωνος χειροτόνησε τον γιο του Κυριάκο Διάκονο και στις 06.01.1921 Πρεσβύτερο στον Ιερό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου Νεοχωρίου.
Επί τρία χρόνια υπηρέτησε ως Εφημέριος στο χωιό του, στο Παραδείσι, και το έτος 1924 τον τοποθέτησε Εφημέριο στην «Επίλεκτη θέση», όπως τότε γράφτηκε, στον Ιερό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου Νεοχωρίου.
Στις 06.01.1928 του απένειμε το οφίκιο του Δικονόμου και στις 25 Μαρτίου 1929 τον χειροθέτησε Πνευματικό, παρά την άρνηση και παράκληση του ίδιου προς τον Μητροπολίτη να μην προχωρήσει στη χειροθεσία αυτή, λόγω του νεαρού της ηλικίας του, όπως ο ίδιος του είχε πει. Η απάντηση του Μητροπολίτη ήταν: «...Ο δικός μου Παπάς κάνει υπακοή. Μέχρι τώρα ήσουν ιατρός των σωμάτων, τώρα θα σε κάνω και γιατρό των ψυχών».
Τον Μάιο του 1945 με προτροπή του Μητροπολίτη Αποστόλου Τρύφωνος άνοιξε τον υπό των Οθωμανών κατεχόμενο και χρησιμοποιούμενο ως αποθηκευτικό χώρο, κυρίως ζωοτροφών, Ιερό Ναό του Αγίου Φανουρίου στην Παλιά Πόλη. Μετά από αυτόφωρη διαδικασία, στην οποία οδηγήθηκε για την πράξη του αυτή, οι Τούρκοι προύχοντες εντός του Δικαστηρίου είπαν: «Εμείς θέλαμε να μάθουμε ποιος πήρε την απόφαση καταπάτησης κτίσματος του Βακούφ. Αφού, όμως, είναι ο παπα-Κυριάκος εμείς το χαρίζουμε, γιατί φέρεται και αγαπά τους Οθωμανούς, όπως και τους Ορθοδόξους». Για την πράξη του αυτή ο Μητροπολίτης, τον Μάιο του 1945, τον τίμησε και τού απένειμε το οφίκιο του Μεγάλου Οικονόμου, εναποθέτοντάς του επιστήθιο σταυρό, όπως αναφέρεται στο σχετικό ευεργετήριο γράμμα του Μητροπολίτη.
Πώς και από ποιους μεθοδεύτηκε η κίνηση εναντίον του Μητροπολίτη Τρύφωνος. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο πλευρό του εξυμνώντας το έργο του
Ο αοίδιμος Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος ανέλαβε τα ηνία της Επαρχίας του τον Ιούνιο του 1913.
Κατά γενική ομολογία η 33ετής (1913-1946) υπηρεσία του Τρύφωνος άφησε εποχή, καθόσον υπήρξε καθόλα γόνιμη και ωφέλιμη τοπικά, αλλά και από εθνικής πλευράς.
Είναι, πλέον, ιστορικά αποδεδειγμένο ότι υπό τη συνετή και αποδεδειγμένη από τις δύσκολες περιστάσεις καθοδήγησή του και με την αξιοθαύμαστη καρτερικότητα του ροδιακού και λοιπών νησιών λαού, η Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου βρήκε την περιοχή μας με οργανωμένη Εκπαίδευση, με πολύ ελάχιστα κενά, καθώς κι ένα λαό με ακμαίο το φρόνημα και προσηλωμένο στα εθνικά και ορθόδοξα ιδεώδη του Γένους.
Είχαν προηγηθεί και άλλες παρόμοιες απόπειρες ανώμαλων λύσεων από τα ίδια, σχεδόν, πρόσωπα τον Μάιο του 1945, αλλά δεν τελεσφόρησαν.
Στα σχέδιά τους αυτά αντέδρασαν αρχικά και ο αρχηγός της Ελληνικής Αποστολής στα Δωδεκάνησα Χριστόδουλος Τσιγάντε, καθώς ο αφιχθείς στις 15.05.1945 στη Ρόδο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος και Αντιβασιλέας Δαμασκηνός για να κηρύξει τον «αρραβώνα» της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα, κατά την έκφραση του ίδιου Εκκλησιαστικού και Πολιτειακού παράγοντα. Απόδειξη των αισθημάτων και των δύο προαναφερθέντων ήταν η εκφρασθείσα να πραγματοποιηθεί επιθυμία του Αντιβασιλέως Δαμασκηνού, όπως μετά την αποβίβασή του, τελέσει ομού μετά του Μητροπολίτη Αποστόλου Τρύφωνος τη Δοξολογία στον Μητροπολιτικό Ναό Ρόδου και στη συνέχεια να γευματίσει επίσημα με την Ακολουθία του, συμπεριλαμβανομένου και του Τσιγάντε, στο σπίτι του Μητροπολίτη στα Τριάντα. Άλλωστε και ο Δαμασκηνός είχε πικρή πείρα από αναβολές και αχαριστίες, δοθέντος ότι μερικοί, οι ακολουθούντες τον προκάτοχό του στον Αρχιεπισκοπικό θρόνο Χρύσανθο, τον κατηγορούσαν ως «φιλογερμανό» κατά τη ναζιστική κατοχή της Ελλάδας, 1941-1944, χωρίς, ωστόσο, τούτο να εμποδίσει τον Πολιτικό Ηγέτη Γεώργιο Παπανδρέου να δηλώσει δημόσια ότι «ο Δαμασκηνός, κατά την κατοχική περίοδο υπήρξε χρήσιμος εις το Έθνος».
Μετά την πρώτη τους αποτυχία οι ελάχιστοι αντιτιθέμενοι στον Μητροπολίτη Τρύφωνος, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει στα ανέκδοτα Απομνημονεύματά του ο Αρχιμανδρίτης Κλεόβουλος Παπαϊωάννου, που έζησε εκ του πλησίον τα γεγονότα του Μαΐου 1946, δεν υπερέβαιναν τους 50 περίπου, δεν εγκατέλειψαν τα σχέδιά τους.
Πίεζαν καταστάσεις και προσπαθούσαν για την παραίτηση του Τρύφωνος, σε μείζον θέμα στην ήρεμη μεταπελευθερωτική ζωή της Ρόδου. Σαν να έλειπαν τόσα ζωτικά προβλήματα, που απασχολούσαν την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου, ώστε αυτοί με τον «χαβά» τους ασχολούνταν με το πώς θα λύσουν προσωπικές τους διαφορές.
Εξάλλου, οι ίδιοι, σχεδόν, άνθρωποι είχαν αντιπολιτευθεί και τους προηγούμενους του Τρύφωνος Μητροπολίτες. Για παράδειγμα, ο Γεώργιος Θ. Γεωργιάδης, δικηγόρος, αντιπολιτεύθηκε όλους τους Μητροπολίτες από το 1905 μέχρι το 1946: τον Ιωακείμ Βαλασιάδη, τον Βενιαμίν, μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη (1936-1946), μέχρι και τον Απόστολο Τρύφωνος.
Όσα μεσολάβησαν, τόσο προ της εκδήλωσης, όσο και εκείνα που διαδραματίστηκαν στο ολιγοήμερο διάστημα της «ανταρσίας» είναι καταγεγραμμένα στα Απομνημονεύματα του Τρύφωνος, καθώς και από άλλους συγγραφείς. Οι περισσότεροι τότε δράσαντες και αποκληθέντες «αντάρτες», εντός των άμεσων ημερών μετανόησαν. Έτσι, η «ανταρσία» εξέπνευσε. Και δεν ήταν δυνατό να έχει συνέχεια, καθόσον, καμία απολύτως κατηγορία δεν θεμελιωνόταν σε βάρος του Μητροπολίτη Τρύφωνος. Επιπλέον, δε, έστω και τυπικά δεν κλήθηκε σε απολογία από το Πατριαρχείο.
Παρά τις πιέσεις εξωεκκλησιαστικών παραγόντων που επέμεναν με κάθε μέσο στην παραίτηση του Τρύφωνος, εκ των 118 ιερέων της Επαρχίας Ρόδου, μόνο 50 υπέγραψαν το αντικανονικό πρακτικό με το οποίο ζητούσαν την παραίτηση του Τρύφωνος. Εντός, δε, δύο ημερών 47 εκ τούτων, παρόλα τα μέσα που χρησιμοποίησαν οι «αντι-Τρυφωνικοί», προσελθέντες στον Μητροπολίτη κανόνισαν τη θέση τους έναντι της Κανονικής Αρχής τους. Ο επικεφαλής μάλιστα της ανταρσίας Πρωτοσύγκελος Απόστολος Παπαϊωάννου με επιστολή του ζήτησε από τον Μητροπολίτη συγχώρεση, ως παρασυρθείς. Εν τω μεταξύ, το Πατριαρχείο έθεσε σε αόριστη αργία τον Αρχηγό της Ανταρσίας Πρωτοσύγκελο, αλλά με μεσολάβηση του ανεξίκακου Μητροπολίτη Τρύφωνος η οριστική παύση μετατράπηκε σε τρίμηνη αργία.
Ο Πρεσβύτερος Κυριάκος Μανέττας όχι μόνο δεν υπέγραψε, αλλά και διά ζώσης καταδίκασε την ανταρσία, ως αντιβαίνουσα στους Ιερούς Κανόνες, επιπλέον δε και άδικη, καθόσον στρεφόταν σε μια θρησκευτική προσωπικότητα που επί τρεις δεκαετίες και λίγο περισσότερο (33 χρόνια), αναλώθηκε για τα ιερά και τα όσια του Γένους μας.
Απ’ όσα είμαι σε θέση να γνωρίζω και ο Λίνδιος Αρχιμανδρίτης Θεοδόσης Αναστασιάδης, που αρχικά υπέγραψε, πήγε και βρήκε τον Μητροπολίτη ζητώντας από αυτόν συγχώρεση.
Ο Πρωτοσύγκελος Απόστολος Παπαϊωάννου με μετανόησή του προσπάθησε να γίνει δεκτός από τον Μητροπολίτη Τρύφωνος, αλλά ο Μητροπολίτης δεν τον δέχτηκε και ο Πρωτοσύγκελος του έστειλε επιστολή ζητώντας «άφεση αμαρτιών», η οποία άρχιζε: «... Σεβασμιώτατε, υπό δυνάμεως αοράτου και μυστικής παρακινηθείς, υπόπτερος κατέφθασαν εις το ερημητήριόν Σας και αφού περιέβρεξα τον ουδόν του, διά των δακρύων της μετανοίας μου, υπανεχώρησα δυστυχής, διότι δεν ησπάσθη την Σεπτήν Δεξιάν Σας. Έκτοτε οδυνώμαι.
Ως άλλος Αβεσσαλώμ αιωρούμαι από της δρυός και αναμένω το φρικτόν τέλος. Και νυν παις σου ειμί, Δέσποτά μου, έασόν μοι συναποθανείν σοι. Άκουσον το ημιθανές ρήμα μου. Τάσσω εμαυτόν αλληλέγγυον μετά Σου. Ουδεμίαν θέσιν. Θα δεχθώ εν τη Εκκλησία προσφερομένην μοι. Δεν θα ιεροπράξω ποτέ, αλλ’ ούτε και θα εκτελέσω χρέη ιεροκήρυκος, μετά την άρσιν της αργίας. Θα αυτοσυγκεντρωθώ εις μίαν διάπυρον ευχήν προς τον Άγιον Θεόν, όπως τηρή την Υμετέραν Σεβασμιότητα υγιά και μακροημερεύουσαν, να ίδη την Θείαν δικαιοσύνην επιβραβεύουσαν τους υπέρ της Εκκλησίας και του Γένους αγώνας Της...».
Τον Μάρτιο του 1946, δύο μήνες πριν από την εκδήλωση της ανταρσίας που το Πατριαρχείο πιεζόταν από τους αντιπράττοντες τον Τρύφωνος, ο τελευταίος γινόταν αποδέκτης επιστολής από επίλεκτο μέλος της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου, όπου μεταξύ άλλων, του τόνιζε: «Να δικαστείτε; Ούτε τολμώ να προφέρω την λέξιν. Η Εκκλησία, αν πρέπει να σκεφθεί για Σας μονάχα προσοχήν και τιμήν έχει να κάμη... Σεις έχετε λαμπράν εις την Εκκλησίαν σταδιοδρομίαν, έχετε μακρόν και πολύτιμον έργον, είσθε επίλεκτο και επιφανής προσωπικότης, με δυναμικότητα ασυνήθη...».
Ο Απόστολος Τρύφωνος παραιτήθηκε οικειοθελώς, δίνοντας τόπο στην οργή στις 8 Ιουνίου 1946 επί Πατριαρχίας Μαξίμου. Το Πατριαρχείο ναι μεν δέχθηκε την οικειοθελή παραίτηση, σε απάντηση, όμως, του απέστειλε το παρακάτων έγγραφο: «Μήτηρ Εκκλησία, συγκινήσει βαθυτάτη, απεδέχθη παραίτησιν Υμετέρας αγαπητής Ιερότητος, αποτελούσαν λαμπράν επισφάγισιν αγάπης υπηρεσιών αυτής Εκκλησίαν...».
Την 1η Νοεμβρίου 1948 Πατριάρχης εκλέχτηκε ο Αθηναγόρας, ο οποίος ανέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα και έδωσε μεγάλη βαρύτητα στον διάλογο για την Ένωση των δύο Εκκλησιών, Ορθόδοξης και Καθολικής.
Ο Αθηναγόρας, γνωρίζοντας τον Απόστολο Τρύφωνος από κοινή προϋπηρεσία τους στο Πατριαρχείο αποκατέστησε πλήρως τον Απόστολο Τρύφωνος το 1951, ως Αμασείας, τίτλο που διατήρησε μέχρι τον θάνατό του. Ο Απόστολος Τρύφωνος απεβίωσε στις 29.11.1957 και η κηδεία του ήταν πάνδημη. Ο Μητροπολίτης Ρόδου Σπυρίδων, κατά την εξόδιο Ακολουθία εξήρε την προσωπικότητα και το έργο που επετέλεσε ο Τρύφωνος στις κρίσιμες περιστάσεις, που ήταν επικεφαλής της Εκκλησίας της Επαρχίας Ρόδου. Ο δε Πατριάρχης Αθηναγόρας έστειλε στον Μητροπολίτη Ρόδου και στους οικείους του Τρύφωνος το παρακάτω συλλυπητήριο: «Κατώδυνοι πληροφορηθέντες εκδήμησιν προσφιλούς ημών Αδελφού Μητροπολίτου Αμασείας Αποστόλου, ευχόμεθα ανάπαυσιν μακαρίας ψυχής αυτού».
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
