O ξύλινος πεζόδρομος

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Πάνος Βενέρης

Δεν ξέρω αν εμπίπτει στα όρια της …διαστροφής, αλλά όταν περπατάω στην τάφρο των τειχών της Ρόδου, δεν σκέφτομαι πόσο ωραίο είναι το τοπίο, αλλά τα γεγονότα που συνέβησαν εκεί μέχρι το όλο σκηνικό να περάσει στις μέρες μας σαν βγαλμένο από παραμύθι.

Πλάθω στο μυαλό μου σκηνές με τόξα, βέλη, σπαθιά, καταπέλτες, κανόνια, ασπίδες να λαμπιρίζουν στις επάλξεις, μάχες, λαγουμιτζήδες να προσπαθούν να υπονομεύσουν τα τείχη, ίντριγκες, τελετές και τόσα άλλα που χαρακτήριζαν το μεσαιωνικό τοπίο για το οποίο η Ρόδος είναι γνωστή στα πέρατα του κόσμου. Το ίδιο αισθάνομαι και όταν περπατάω κατά μήκος του ξύλινου πεζόδρομου που περιβάλλει την πλευρά των τειχών προς τη θάλασσα.

Βλέπω γαλέρες, μπομπάρδες, ξάρτια και κατάρτια να προσπαθούν να σπάσουν την αλυσίδα που υψώνονταν από τον πύργο του Ναγιάκ μέχρι τον μόλο των μύλων στην άλλη πλευρά του εμπορικού λιμένα. Κάθομαι και χαζεύω τη θαλασσινή πύλη που λίγοι συγγενείς της έχουν πια απομείνει σ’ ολόκληρο τον κόσμο αλλά και τα οικόσημα των Μεγάλων Μαγίστρων σύμβολα δύναμης και εξουσίας.

Σκέφτομαι παράλληλα πώς θα ήταν όταν το νερό έφτανε μέχρι τα τείχη και πώς θα έβλεπε την πόλη κάποιος που την προσέγγιζε από τη θάλασσα. Υπάρχει όμως μια διαφορά. Στη μεν τάφρο το αίσθημα του «μύθου»που έχω πλάσει στο μυαλό μου είναι έντονο αφού περπατώ έχοντας άμεση σχέση με το περιβάλλον, ενώ από την πλευρά της θάλασσας πάντα κάτι μου αποσπά της προσοχή (είτε αυτό λέγεται αυτοκίνητο, είτε θόρυβος κ.ο.κ.) προσγειώνοντάς με στη σύγχρονη πραγματικότητα.

Η διαλεκτική, στενή σχέση της θάλασσας με τα τείχη, διαταράχτηκε όταν οι Ιταλοί «μπάζωσαν» ένα τμήμα της παραλίας προκειμένου να κατασκευαστεί ο περιμετρικός δρόμος που υπάρχει σήμερα. Η θαλασσινή πύλη δεν «βλέπει» πια θάλασσα αλλά μια πλημμύρα από καθρέφτες δικύκλων να αντανακλούν τον ήλιο και μια σειρά από εξατμίσεις αυτοκινήτων να υπενθυμίζουν τη «δύναμη» του σύγχρονου τρόπου ζωής.

Ο πύργος του Ναγιάκ έπεσε από σεισμό και έτσι το όλο σκηνικό μοιάζει ακρωτηριασμένο. Αλλάζουν τα χρόνια, αλλάζουν οι καιροί αλλά αν κάτι μένει είναι ο «μύθος» που εξάπτει φαντασίες, αποσπά από την καθημερινότητα και σε κάνει να ζεις προηγούμενες ζωές.

Γιατί πολλές φορέςμέσα από αυτόν, κάπου αναγνωρίζεις τον εαυτό σου. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο στον τόπο σου αλλά σε όποιο τόπο και να επισκεφτείς που έχει να σου προσφέρει κάποιο μύθο. Του παρελθόντος, του παρόντος αλλά και του μέλλοντος όσο και αν ακούγεται οξύμωρο.

Αυτή τη διαλεκτική σχέση της θάλασσας με τα τείχη της Παλιάς Πόλης που σε κάνει να φέρνεις στο νου σου εικόνες προηγούμενων αιώνων, προσπάθησε να επαναφέρει μια ομάδα αρχιτεκτόνων δυο δεκαετίες πριν, όχι καταργώντας τον περιμετρικό των τειχών δρόμο αλλά αναπροσαρμόζοντας τα χαρακτηριστικά του έτσι ώστε να μην προσπερνάς με γρήγορο τρόπο μέσα από το αυτοκίνητο τη γεύση που σου δίνει το περιβάλλον περασμένων εποχών αλλά να την απολαμβάνεις όσο πιο αργά γίνεται, με τα πόδια και το ποδήλατο. Κερασάκι στην τούρτα η πρόταση για δημιουργία «υδάτινου σκηνικού» έξω από τη θαλασσινή πύλη έτσι ώστε τα τείχη να αντικατοπτρίζονται όπως παλιά πάνω σε υδάτινη επιφάνεια και όχι στους καθρέφτες των δίκυκλων που είναι σήμερα σταθμευμένα έξω.

Έτσι, οι συνάδελφοι αυτοί (Κυριάκος Μάγος, Παναγιώτης Χατζηιωάννου και Άννα Παρασκευοπούλου) που υπηρετούσαν στην Αρχαιολογική Υπηρεσία (αναφέρω ονόματα γιατί έχει σημασία να αναγνωρίζεται το έργο των δημοσίων υπαλλήλων που μετουσιώνεται σε δημόσια πολιτική), επεξεργάστηκαν και κατέθεσαν μια ολοκληρωμένη πρόταση ανάπλασης της περιμετρικής των παράλιων τειχών ζώνης, ακριβώς με τη λογική που προαναφέραμε, εναρμονιζόμενη με τις σύγχρονες αρχές της «βιώσιμης κινητικότητας» στις οποίες εντάσσονται οι δημόσιες μεταφορές και η προτεραιότητα στον πεζό και τον ποδηλάτη. Συνέταξαν μελέτη η οποία προέβλεπε την πεζοδρόμηση – ποδηλατοδρόμηση της περιμετρική οδού από την πύλη του ταρσανά (ΔΕΗ) μέχρι την Ακαντιά, με προοπτική το τμήμα περιμετρικά των τειχών να λειτουργήσει στη συνέχεια μόνο με μέσα μαζικής μεταφοράς φιλικά προς το περιβάλλον (ηλεκτρικά λεωφορεία κ.λπ).

Παράλληλα προβλέφθηκε να απομακρυνθεί ο χώρος στάθμευσης των δίτροχων μπροστά από τη μνημειώδη «θαλασσινή πύλη», με την πρόνοια εκεί να δημιουργηθεί ένας «καθρέφτης νερού», μια υδάτινη επιφάνεια μικρού βάθους πάνω στην οποία θα αντικατοπτρίζονται τα τείχη, επαναφέροντας έτσι, έστω και παραστατικά, τη σχέση της θάλασσας με τα τείχη, απομακρύνοντας τον σημερινό χώρο στάθμευσης δικύκλων. Το πλάνο αυτό έτυχε της έγκρισης του ΚΑΣ και άρχισε σταδιακά να υλοποιείται με τη συνεργασία Δήμου Ρόδου– ΥΠΠΟ και Λιμενικού Ταμείου μέσω προγραμματικής σύμβασης.

Η καινοτομία της πρότασης έγκειται στο γεγονός ότι αντί ο πεζόδρομος να καταλάβει μέρος του οδοστρώματος, προτιμήθηκε μια άλλη λύση που συνιστά η δημιουργία μιας μεταλλικής κατασκευής σε πρόβολο με ξύλινη επίστρωση, από το ρείθρο του δρόμου και προς τη θάλασσα (ο λεγόμενος «ξύλινος πεζόδρομος»). Με τον τρόπο αυτό δεν απομειώνεται το εύρος της παράλιας ζώνης αφού ο πεζόδρομος υπερίπταται εναρμονιζόμενος με το τοπίο. Το πρώτο τμήμα του (πύλη Αγ. Παύλου - Κολώνα) κατασκευάστηκε πιλοτικά στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα.

Στη συνέχεια (περίπου δέκα χρόνια αργότερα) κατασκευάστηκε το δεύτερο τμήμα (Κολώνα – Λιμενικό Ταμείο) και τώρα κατασκευάζεται το τρίτο (φανάρια της οδού Αυστραλίας (Κόβα) - λιμάνι της Ακαντιάς). Στο τμήμα υπό κατασκευή θα δημιουργηθεί και ποδηλατόδρομος δύο κατευθύνσεων στη θέση που κατελάμβανε το πεζοδρόμιο. Η χρηματοδότηση είναι από Ευρωπαϊκούς πόρους μέσω της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου.

Ο ποδηλατόδρομος προβλέπεται να συνεχιστεί παράλληλα με τον πεζόδρομο καθ’ όλο το μήκος του όταν γίνουν οι απαραίτητες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Το ενδιάμεσο κομμάτι μεταξύ του δεύτερου και τρίτου τμήματος, θα κατασκευαστεί μελλοντικά μέσα από έναν συμπληρωματικό σχεδιασμό που προβλέπει και άλλες παρεμβάσεις.

Προβλέπεται επίσης η συνέχιση του πεζόδρομου – ποδηλατόδρομου και προς τη νέα μαρίνα μέσω άλλης, εγκεκριμένης μελέτης ανάπλασης της ευρύτερης περιοχής που ελπίζω να υλοποιηθεί.

Έτσι, με την ολοκλήρωση του έργου (συστατικό στοιχείο του οποίου αποτελεί και η διαμόρφωση της θαλασσινής πύλης που προαναφέραμε χωρίς την υλοποίηση της οποίας θα χαθεί ο πηρύνας της επέμβασης) θα δημιουργηθεί μια όμορφη ζώνη που ενώνει τις λιμενικές υποδομές με την Παλιά Πόλη δίνοντας προτεραιότητα στον πεζό και τον ποδηλάτη και αναδεικνύοντας το μνημειακό χαρακτήρα της παραλιακής ζώνης περιμετρικά των τειχών αποκαθιστώντας έστω και συμβολικά, τη διαλεκτική σχέση των τειχών με τη θάλασσα.

Ο πεζόδρομος αυτός δεν ενώνει μόνο τα λιμάνια αλλά είναι από τα λίγα έργα που ενώνουν και την πολιτική ηγεσία αφού με το έργο και τη συνέχισή του ασχολήθηκαν διαδοχικά τέσσερις Δήμαρχοι (Γ. Γιαννόπουλος, Στ. Κουσουρνάς, Φ. Χατζηδιάκος, Α. Καμπουράκης) προσδίδοντας έτσι ένα συμβολισμό που μακάρι να ίσχυε και σε άλλα αντίστοιχα έργα. Ελπίζω και εύχομαι να υλοποιηθεί στο σύνολό του όπως σχεδιάστηκε, χωρίς εκπτώσεις και ο σχεδιασμός με άξονα τη βιώσιμη κινητικότητα να επεκταθεί προς όλες τις κατευθύνσεις διαμορφώνοντας μια νέα κουλτούρα στην αμφίδρομη σχέση πόλης – πολίτη. Και βέβαια, ας έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας το ενδεχόμενο αναστήλωσης του πύργου του Ναγιάκ που προαναφέραμε επειδή πιστεύω ότι η ιδέα αυτή έχει βάσεις, είναι ώριμη και θα προκαλέσει μεγάλο διεθνές ενδιαφέρον.

Η πρόταση που ακούστηκε κατά τη διάρκεια προηγούμενης επίσκεψης της Υπουργού Πολιτισμού για εικονική αναπαράσταση του πύργου μέσω «ολογράμματος» δεν με βρίσκει σύμφωνο αφού δεν πρόκειται για φιγούρα κινούμενη στη σφαίρα της φαντασίας αλλά για ένα πρώην σύμβολο των οχυρώσεων, τα χαρακτηριστικά του οποίου είναι γνωστά.
Καταλήγοντας, επισημαίνω ότι αν θέλουμε να μιλάμε για «βιωσιμότητα», τότε πρέπει να αναδείξουμε τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του τόπου.

Τον πολιτισμό και το περιβάλλον. Ιδίως στον τουριστικό τομέα που αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της οικονομίας, η μεταστροφή των χαρακτηριστικών του με βάση αυτές τις δυο συνιστώσες, θα σημάνει τη μεταστροφή της ποσότητας σε ποιότητα, γεγονός που πέραν των άλλων θετικών στοιχείων θα συνέβαλε και στην πολυπόθητη «επιμήκυνση της σεζόν».

Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι ο κάθε τόπος έχει ταυτότητα. Και η ταυτότητα αυτού του τόπου έχει τις ρίζες της βαθιά χωμένες στην ιστορία.