H μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία στα κατάγματα του ισχίου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Αλέξανδρος Α. Ορφανός,
PT, MSc
Φυσικοθεραπευτής, Απόφοιτος του τμήματος Φυσικοθεραπείας Παν/μίου Θεσσαλίας.
Εξειδικευθείς στο Manchester Metropolitan University του Ηνωμένου Βασιλείου

Εισαγωγή
Η άρθρωση του ισχίου σχηματίζεται από την κεφαλή του μηριαίου οστού και την κοτύλη της πυέλου. Είναι μία από τις σταθερότερες αρθρώσεις του ανθρώπινου σώματος και αποτελεί την κύρια σύνδεση των οστών των κάτω άκρων με τον σκελετό του κορμού και της λεκάνης.

Το ισχίο είναι υπεύθυνο για τη στήριξη στην όρθια θέση καθώς και για τη βάδιση και συνεπώς είναι μία άρθρωση που δέχεται ισχυρά φορτία κατά τη διάρκεια των καθημερινών δραστηριοτήτων.

Τα κατάγματα του ισχίου συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού, εξαιτίας της οστεοπόρωσης και της αύξησης των πτώσεων ενώ αποτελούν τη συχνότερη αιτία πόνου στην περιοχή του ισχίου.

Ο τραυματισμός δεν έχει μόνο σωματικές επιπτώσεις, αλλά και ψυχολογικές όπως είναι η μείωση της αυτοπεποίθησης και ο φόβος μιας μελλοντικής πτώσης. Αυτά συνολικά επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργική ανεξαρτησία του ασθενούς αλλά και γενικότερα την ποιότητα ζωής του. Η μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία μετά από ένα κάταγμα ισχίου και το συνεπακόλουθο χειρουργείο αποτελεί κομβικό στάδιο για τη μετέπειτα ζωή του ασθενούς.

Τύποι καταγμάτων ισχίου
• Υποκεφαλικά: Συμβαίνουν στο επίπεδο του αυχένα του μηριαίου οστού.
• Διατροχαντήρια: Συμβαίνουν ανάμεσα σε δύο οστικές προεξοχές του μηριαίου οστού που ονομάζονται μείζων τροχαντήρας και ελάσσων τροχαντήρας.
• Υποτροχαντήρια: Συμβαίνουν κάτω από το επίπεδο του ελάσσονος τροχαντήρα.

Επιδημιολογία
Τα κατάγματα ισχίου ανέρχονται παγκοσμίως σε 1.6 εκατομμύρια κάθε χρόνο ενώ στην Ελλάδα περίπου 18.000 άτομα υφίστανται κάταγμα στο ισχίο ετησίως. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνει, ο αριθμός υπολογίζεται να τριπλασιαστεί έως το 2050. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, παραπάνω από το 90% των καταγμάτων του ισχίου οφείλεται σε πτώση ενώ τα 2/3 των ασθενών έχουν οστεοπόρωση. Στην Ευρώπη περισσότερα από 45.000 ηλικιωμένα άτομα παθαίνουν κάταγμα στο ισχίο λόγω πτώσης.

Η πλειονότητα των καταγμάτων συμβαίνει σε ηλικίες άνω των 65 ετών ενώ τα 3/4 αυτών συμβαίνουν στις γυναίκες λόγω της οστεοπόρωσης.

Αιτιολογία και παράγοντες κινδύνου
Τα κατάγματα ισχίου συμβαίνουν κυρίως σε άτομα μεγάλης ηλικίας (>65 ετών) μετά από πτώση ή από άμεσο χτύπημα στη πλάγια επιφάνεια του ισχίου. Αξιοσημείωτο ότι σύμφωνα με μελέτες, το 28%-35% των ατόμων ηλικίας >65 ετών υφίστανται τουλάχιστον μία πτώση ετησίως. Ωστόσο, τα κατάγματα του ισχίου παρατηρούνται και σε νεότερα άτομα μετά από σοβαρά ατυχήματα όπως τροχαία.

Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου οι οποίοι σχετίζονται με τα κατάγματα της άρθρωσης του ισχίου αποτελούν:

• Η οστεοπόρωση (μείωση οστικής πυκνότητας με αποτέλεσμα το ισχίο να είναι ευάλωτο στο κάταγμα).
• Έλλειψη ασβεστίου και βιταμίνης D.
• Παρατεταμένη χρήση συγκεκριμένων φαρμάκων (π.χ. κορτιζόνης, αντικαταθλιπτικών) τα οποία μπορούν να επηρεάσουν την οστική μάζα καθώς και να αυξήσουν τον κίνδυνο πτώσης.
• Σωματική αδράνεια (η σωματική άσκηση, όπως το περπάτημα βοηθάει την ενίσχυση των οστών και μυών ενώ μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων).
• Το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ.
• Κακοήθεια (καρκίνος).

Συμπτώματα
Τα συμπτώματα που εμφανίζονται μετά από ένα κάταγμα στο ισχίο είναι:
• Έντονος πόνος στην εξωτερική επιφάνεια του ισχίου και στη βουβωνική περιοχή ο οποίος επιδεινώνεται στην προσπάθεια του ασθενούς να λυγίσει ή να στρέψει το ισχίο του.
• Αδυναμία κίνησης του ισχίου.
• Αδυναμία φόρτισης και αυτόνομης βάδισης.
• Μελάνιασμα και οίδημα γύρω από την τραυματισμένη περιοχή.
• Στην περίπτωση τέλειου (πλήρους) κατάγματος παρατηρείται μία παραμόρφωση, δηλαδή το πόδι εμφανίζεται κοντύτερο σε σχέση με το υγιές και σε θέση έξω στροφής.

Μετεγχειρητική Φυσικοθεραπεία
Η Φυσικοθεραπευτική παρέμβαση μετά από το χειρουργείο έχει ως στόχο την πλήρη λειτουργική αποκατάσταση του ασθενούς έτσι ώστε να επανέλθει στη λειτουργική κατάσταση πριν από το κάταγμα και να επανακτήσει την ικανότητα εκτέλεσης των καθημερινών δραστηριοτήτων του. Η μετεγχειρητική Φυσικοθεραπεία είναι εξατομικευμένη σε κάθε ασθενή και σχεδιάζεται σε στάδια/φάσεις.

Τα κριτήρια με τα οποία διαμορφώνονται αυτά τα στάδια βασίζονται στις ιδιαιτερότητες του κατάγματος, τη χειρουργική τεχνική που εφαρμόστηκε καθώς και στην αξιολόγηση της κλινικής εικόνας του ασθενούς από τον Φυσικοθεραπευτή. Η συνεργασία του Ορθοπαιδικού χειρουργού και Φυσικοθεραπευτή είναι πολύ σημαντική για την επιτυχία της αποκατάστασης.

Η Φυσικοθεραπεία είναι σημαντικό να ξεκινήσει άμεσα μετά το χειρουργείο (την επόμενη ημέρα) και να συνεχίσει και μετά από την εξαγωγή από το νοσοκομείο σε συστηματική βάση.

Οι στόχοι είναι οι εξής:
• Πρόληψη αναπνευστικών επιπλοκών.
• Πρόληψη κυκλοφορικών επιπλοκών και θρομβοεμβολής.
• Βελτίωση της κινητικότητας της άρθρωσης του εγχειρισμένου ισχίου καθώς και προοδευτική αύξηση της μυϊκής δύναμης των μυών με έμφαση στους απαγωγούς μύες έτσι ώστε να αποφύγουμε αργότερα την εμφάνιση του σημείου Trendelenburg (χωλότητα με παρουσία λικνίσματος του κορμού κατά τη βάδιση).
• Διατήρηση της κινητικότητας και αύξηση της μυϊκής ισχύος των μυών του υγειούς σκέλους (αυτό είναι πολύ σημαντικό διότι θα βοηθήσει αργότερα στην έγερση και επανεκπαίδευση της βάδισης).

• Επανεκπαίδευση έγερσης και βάδισης (με χρήση βοηθητικών μέσων) για βελτίωση του προτύπου κίνησης, του ρυθμού βηματισμού, της ισορροπίας αλλά και αντοχής. Πολύ σημαντικό σε αυτό το στάδιο είναι η προοδευτική φόρτιση του μέλους ανάλογα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Ορθοπαιδικού χειρουργού (είδος κατάγματος/χειρουργική τεχνική).
• Εκπαίδευση του ασθενούς για την αποφυγή ορισμένων θέσεων και κινήσεων οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε επιπλοκή (π.χ. κάθισμα με σταυροπόδι, προσαγωγή και έσω στροφή του σκέλους στο κρεβάτι για να αποφευχθεί ο κίνδυνος του εξαρθρήματος).

Συμπέρασμα
Τα κατάγματα ισχίου αποτελούν ένα μεγάλο ιατρικό και κοινωνικό πρόβλημα στην Ελλάδα. Η ενδεδειγμένη θεραπεία θεωρείται η χειρουργική με τον χειρουργό να υπολογίζει παράγοντες όπως η ηλικία, η γενική υγεία και το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς. Η πρώιμη κινητοποίηση είναι καθοριστική στους ασθενείς μετά από χειρουργείο της άρθρωσης του ισχίου.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η μετεγχειρητική παράταση του κλινοστατισμού (παραμονή του ασθενούς στο κρεβάτι) μειώνει την ικανότητα αυτοεξυπηρέτησής του σε μακροχρόνια βάση ενώ αυξάνει και το ποσοστό θνησιμότητας.

Ο Φυσικοθεραπευτής παίζει σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση του ασθενούς και μέσα από το φυσικοθεραπευτικό πλάνο που διαμορφώνει, στοχεύει στη σταδιακή και ασφαλή επαναφορά του ασθενούς στην καθημερινότητα του.