Αφιέρωμα για τη γιορτή του Αποστόλου Θωμά και το «Λημέρι» στον Μονόλιθο Ρόδου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Νίνα Πουλλή-Πετράκη
Φιλόλογος αγγλικής γλώσσας

Ο Μονόλιθος της Ρόδου, στους πρόποδες του Ακραμίτη, είναι ένα μικρό σε μέγεθος χωριό, καθόλου όμως ασήμαντο και ευκαταφρόνητο στην ιστορία της Δωδεκανήσου.

Οι κάτοικοί του, απλοί και φιλήσυχοι σε ταμπεραμέντο, διαθέτουν θάρρος, τόλμη, πατριωτισμό και αγωνιστικότητα που μπορεί να εξελιχθεί σε υπέρμετρο βαθμό, όταν οι καταστάσεις το καλούν. Απόδειξη αυτής τους της ιδιοσυγκρασίας είναι η συμβολή τους στην Αντίσταση κατά των στρατευμάτων κατοχής στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Βρισκόμαστε στο 1943, η Ιταλία έχει υπογράψει ανακωχή με τους Συμμάχους που τώρα θέλουν να καταλάβουν τα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα και να τα χρησιμοποιήσουν ως βάσεις για επιθέσεις κατά των δυνάμεων του Άξονα. Όμως, οι Γερμανοί κινήθηκαν γρήγορα, κέρδισαν πρώτοι τον έλεγχο των νησιών, καθιστώντας τη Ρόδο διοικητικό κέντρο των επιχειρήσεων, προς απογοήτευση των Άγγλων.

Η υπερβολική σκληρότητα των Γερμανών, όμως, αυξάνει τον πατριωτισμό των νησιωτών και τους κάνει να στραφούν εναντίον τους. Πολλοί από αυτούς κατατάσσονται στον Ιερό Λόχο, την ελίτ του Ελληνικού Στρατού, που είχε αναλάβει ειδικές αποστολές υψηλού κινδύνου, στο πλευρό των Βρετανικών δυνάμεων. Με αυτόν τον τρόπο, ήλπιζαν ότι θα απαλλαγούν τελειωτικά από τον κατακτητή.

Η τελευταία πολεμική επιχείρηση κατά των Γερμανοϊταλικών δυνάμεων που υπήρχαν ακόμη στα Δωδεκάνησα, εγκλωβισμένων κατά κάποιο τρόπο, έγινε στη Ρόδο και συγκεκριμένα στο χωριό «Μονόλιθος», όπου υπήρχαν οχυρώσεις Γερμανών και Ιταλών, με μόνιμη φρουρά, όπλα, πολεμικό υλικό και ασυρμάτους.

Όπως αναφέρει ο Μανόλης Ι. Κούνουπας, στο βιβλίο του «Νίκησε δύο φορές τον θάνατο», στο οποίο περιγράφει τη δράση και την οδύσσεια του ανθυπολοχαγού Παντελή Σαββάκη κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ιερολοχίτης Π. Σαββάκης έλαβε μέρος σε αυτήν την επιχείρηση, που είχε το κρυπτογραφημένο όνομα «Τεντ». Ημερομηνία του εγχειρήματος ορίστηκε η 2α Μαΐου 1945, με επικεφαλής τον ταγματάρχη Μαντούβαλο. Σκοπός της επιχείρησης ήταν να αιφνιδιάσει τον εχθρό, γι’αυτό έγινε με πλήρη μυστικότητα, άψογη οργάνωση και μεθόδευση.

Ιερολοχίτες, μαζί με Άγγλους κομάντος από τη Σύμη όπου επιβιβάστηκαν στο αντιτορπιλικό «Αποστόλης», έφθασαν στην ακτή κάτω από το βουνό Κυμαράσι. Από εκεί, κάτοικοι του Μονόλιθου, με κίνδυνο της ζωής τους τούς συνοδεύουν και τους καθοδηγούν στα φυλάκια των Γερμανών και των Ιταλών. Οι στόχοι, όχι μόνο στο Κυμαράσι, αλλά και το Νότι, Βουνάρα, Στελί και Αγ. Φωκά, ήταν όλοι επιτυχείς. Οι απώλειες του εχθρού μεγάλες, ενώ του Ιερού Λόχου και των Συμμάχων, μηδαμινές. Ειδικά μετά την πυρκαγιά που ακολούθησε, η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική. Οι αιχμάλωτοι και οι τραυματίες που συνελήφθησαν, οδηγήθηκαν στα πλοία και μεταφέρθηκαν στη Σύμη, όπου θα εκρίνετο η τύχη τους.

Ως γνωστόν, λίγες ημέρες μετά από αυτή την επιδρομή, έγινε η παράδοση της γερμανικής φρουράς στη Σύμη, στις 8 Μαΐου 1945. Την επόμενη ημέρα, 9 Μαΐου 1945, ο Ιερός Λόχος και οι βρετανικές μονάδες αποβιβάζονται ως ελευθερωτές στη Ρόδο, μέσα σε κλίμα συγκίνησης και ενθουσιασμού των κατοίκων που έβλεπαν το μέλλον με αισιοδοξία, στην αγκαλιά της μητέρας πατρίδας, που πραγματοποιήθηκε στις 31 Μαρτίου 1947. Ένα χρόνο αργότερα, στις 7 Μαρτίου 1948, έγινε η επίσημη τελετή της Ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα.

Όπως γνωρίζουν όλοι οι Μονολιθιάτες, μαζί με τον παπά του χωριού εκείνη την εποχή, τον Δήμαρχο, τους εθελοντές οδηγούς-καθοδηγητές και πολλούς άλλους, που με πλήρη εχεμύθεια, πατριωτισμό και αλτρουισμό συνεργάστηκαν με τους κομάντος για το λαμπρό αποτέλεσμα της επίθεσης, υπήρξαν και γυναίκες που βοήθησαν στον αγώνα.

Ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους κατέχει η βοσκοπούλα Μαρία Μαλανδρή-Κούτρη, άτομο έμπιστο, το οποίο αψηφώντας κάθε κίνδυνο και παρακινούμενη αποκλειστικά από πατριωτικό ένστικτο και καθήκον, είχε αναλάβει στρατιωτικά καθήκοντα, να μεταφέρει τρόφιμα, νερό και πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις κινήσεις του εχθρού στους Ελληνο-Βρετανούς κατασκόπους που κρύβονταν στο Λημέρι, μια σπηλιά στο βουνό «Ακραμίτης». Για την προσφορά της αυτή, δέχτηκε μεγάλη αναγνώριση και παρασημοφορήθηκε από το ελληνικό κράτος και από τις συμμαχικές αντιστασιακές οργανώσεις.

Ένα εξαιρετικό κεφάλαιο στο βιβλίο του Μανόλη Κούνουπα είναι η περιγραφή του ανθυπολοχαγού Σαββάκη, όπως αυτός την είχε βιώσει, της χαρμόσυνης είδησης της αναχώρησης των Γερμανών από τη Ρόδο και δη από τον Μονόλιθο. Το μήνυμα εκκένωσης της Ρόδου από τους Γερμανούς φθάνει διά μέσου ασυρμάτου, καθώς ο ίδιος και μερικοί ακόμα Ιερολοχίτες εξακολουθούν να βρίσκονται στο χωριό.

«Ξαφνικά, οι καμπάνες του χωριού ακούγονται να χτυπούν δυνατά και ασταμάτητα. Όλοι οι κάτοικοι βρίσκονται στους δρόμους. Έχει κανείς την αίσθηση ότι πρόκειται για τρελό πανηγύρι. Στην πλατεία του χωριού, σε μας τους Ιερολοχίτες, μας έκαναν θριαμβευτική υποδοχή. Σε εθνική έπαρση για την ποθητή ΕΈνωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα, οι κάτοικοι μάς σήκωσαν στα χέρια τους, ζητωκραυγάζοντας. Ξαφνικά, νιώθω ένα χέρι να με αρπάζει από το μπράτσο.

Ήταν ο ιερέας του χωριού, που ήθελε να με φιλοξενήσει στο σπίτι του. Την επομένη, επρόκειτο να ψαλλεί στην εκκλησία δοξολογία για τον πανηγυρικό εορτασμό της μεγάλης αυτής ημέρας. Βγαίνοντας με τον ιερέα από το σπίτι του, αντίκρισα ένα συγκινητικό θέαμα: οι κάτοικοι της Μονολίθου, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, θέλοντας να αποδώσουν τιμές σε μένα και τους άνδρες μου, είχαν στρώσει σε όλο τον δρόμο, από το σπίτι του ιερέα μέχρι την εκκλησία, υφαντές πατανίες.

Μετά τη δοξολογία, μου ζήτησαν να βγάλω λόγο για τη σημασία της ημέρας, πράγμα που έκανα, επισημαίνοντας τη σπουδαιότητα της Ένωσης των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα. Στο τέλος, όλοι αυτοί οι αγνοί άνθρωποι, φανερά συγκινημένοι, ξέσπασαν σε ζητωκραυγές και χειροκροτήματα μέσα στην εκκλησία. Η αλήθεια είναι ότι εκείνη την ιστορική στιγμή, και τα δικά μου μάτια βούρκωσαν. Την ώρα της αναχώρησης, όλοι οι κάτοικοι έσπευσαν να μας κατευοδώσουν. Εκδήλωναν την αγάπη τους με επευφημίες. Πολλοί έκλαιγαν».

Τη συνεισφορά του χωριού μας στον αγώνα που κατέβαλαν όλοι οι Δωδεκανήσιοι για την απελευθέρωση, τιμούμε κάθε χρόνο την Κυριακή του Θωμά, πολιούχου του Μονόλιθου. Την ημέρα αυτή τελείται επιμνημόσυνος δέηση στην εκκλησία του χωριού ή στο Λημέρι και γίνεται κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο. Ακολουθεί κέρασμα από τους τοπικούς παράγοντες.