Φόβος απέναντι στην αλλαγή

Μαρία Καρίκη

Κάποιοι άνθρωποι αγαπούν και προσδοκούν τις αλλαγές, ενώ κάποιοι άλλοι τρέμουν στην ιδέα ότι το οικείο και το γνώριμό τους θα μετατραπεί σε κάτι που δεν γνωρίζουν. Τι είναι αυτό που παίζει τον ρόλο του και βιώνει ο καθένας διαφορετικά το ενδεχόμενο μιας αλλαγής;

Οι αγχώδεις και τελειομανείς άνθρωποι προτιμούν να παραμένουν μέσα στη ζώνη ασφαλείας τους. Η ρουτίνα, οι γνωστές συνήθειες και η προβλεψιμότητα της καθημερινότητας κρατούν χαμηλά τα επίπεδα του άγχους τους.

Αισθάνονται (έστω και σαν ψευδαίσθηση) ότι μπορούν να έχουν τον «έλεγχο» της ζωής τους που τόσο έχουν ανάγκη. Τα απρόοπτα, οι ανατροπές, οι έκτακτες καταστάσεις τους αποσυντονίζουν, έως και τους πανικοβάλλουν μερικές φορές.

Αποφεύγουν το ρίσκο, δεν τολμούν εύκολα μεγάλα «ανοίγματα» και αν είναι να κάνουν κάποια αλλαγή, τη μελετούν αρκετό καιρό πριν, ώστε να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι.

Επιπλέον, όσοι δεν έχουν αυτοπεποίθηση μπορεί να νιώθουν, επίσης, άβολα με τις αλλαγές. Η έλλειψη πίστης στον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους, τους κάνει πιο συγκρατημένους. Δεν τολμούν εύκολα και δεν πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι είναι επαρκείς ή ότι μπορούν να τα καταφέρουν.

Εστιάζουν περισσότερο στις ελλείψεις και τις αδυναμίες τους, με αποτέλεσμα οι έντονες ανασφάλειες που προκύπτουν να εμποδίζουν την απόφαση μιας αλλαγής.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι παρελθούσες εμπειρίες μας. Όταν ένας άνθρωπος έχει βιώσει δύσκολα, τραυματικά γεγονότα «κλείνεται» συνήθως στον εαυτό του και είναι επιφυλακτικός απέναντι σε καθετί νέο ή διαφορετικό. Δεν θέλει να περάσει κάτι ανάλογο και στο μέλλον.

Αυτοπεριορίζεται και επιλέγει μέχρι εκεί που μπορεί να προβλέψει το επόμενο βήμα. Οι έντονες προκλήσεις, οι μεγάλες αποφάσεις ζωής τον στρεσάρουν και προσπαθεί να τις αποφύγει ή να τις αναβάλλει.

Υπάρχει, επίσης, και η κατηγορία των ατόμων που συνηθίζει και «βολεύεται» σε μια συγκεκριμένη συνθήκη και δεν επιθυμεί να αλλάξει το καθεστώς αυτό. Δεν θέλει να κοπιάσει από την αρχή ή να ζοριστεί περαιτέρω προκειμένου να πετύχει έναν νέο στόχο.

Ένας δρόμος ήδη τακτοποιημένος και στρωμένος είναι πιο εύκολος και βατός από έναν καινούριο δρόμο που πρέπει να εξερευνήσεις. Τα άτομα αυτά δεν θέλουν να διακινδυνεύσουν ή να διαπραγματευτούν τα κεκτημένα και τα δεδομένα τους.

Μια άλλη κατηγορία αντίστασης απέναντι στην αλλαγή είναι οι άνθρωποι που εμπλέκονται υπερβολικά συναισθηματικά στο παρόν τους, όπως είναι διαμορφωμένο. Δεν μπορούν εύκολα να αφήσουν μέρη, δεσμούς, δεσμεύσεις, δρομολογημένες υποχρεώσεις και υποσχέσεις που πήραν στο παρελθόν υπό άλλους όρους και δεδομένα.

Νιώθουν ότι αν διαλέξουν κάτι άλλο από τη ζωή που ζουν, θα είναι σαν να εγκαταλείπουν ή να προδίδουν πρόσωπα και καταστάσεις. Εγκλωβίζονται, έτσι, σε μια καθημερινότητα η οποία μέσα τους πλέον τους κάνει να δυσανασχετούν και να δυστυχούν.

Κανείς δεν μπορεί να μας εγγυηθεί τι θα μας φέρει μια επικείμενη αλλαγή, είτε η κατ'επιλογή, είτε η έκτακτη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι και οι αλλαγές είναι αναπόσπαστο μέρος της ίδιας της ζωής.

Όση αντίσταση και να προβάλλουμε, όσο φόβο και να καλλιεργούμε απέναντί τους, εκείνες θα συμβούν. Καλό είναι να τις αποδεχτούμε και να συμφιλιωθούμε μαζί τους όσο πιο νωρίς γίνεται.

Γιατί αν δεν ακολουθήσουμε τη ροή της αλλαγής, το πιθανότερο είναι να μείνουμε στάσιμοι, καθηλωμένοι και βαλτωμένοι σε μια λιμνάζουσα εσωτερική κατάσταση και θα αναρωτιόμαστε εκ των υστέρων «τι θα γινόταν άραγε αν τολμούσα...;».