«Το τέλος της ιστορίας ή το τέλος της αφθονίας»;

Rodiaki NewsRoom

Σκέψεις και στοχασμοί για το μέλλον μας

Γράφει o
Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτονας*

Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια αναταραχή. Μετά από τρεις διαδοχικές κρίσεις έρχεται και η κρίση του πόλεμου της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, μέσα στο σώμα της γηραιάς ηπείρου.

Αυτό ενδυναμώνει πολιτικές κινήσεις της Ένωσης που αργοπορούσαν μέσα από τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και της έλλειψης αποτελεσματικότητας.

Βεβαίως, το ενδεικτικό δίλημμα που εξέφρασε ο πρωθυπουργός της Ιταλίας κ. Μάριο Ντράγκι «θέλουμε ειρήνη ή ανοιχτό κλιματιστικό;» τον Απρίλιο του 2022 εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία, έδωσε το πρώτο κτύπημα της «καμπάνας» για τη θυσία της καλοπέρασης των Ευρωπαίων.

Σήμερα έρχεται σε συνέχεια της πρώτης προειδοποίησης του Ιταλού πρωθυπουργού, ο πρόεδρος της Γαλλίας κ. Εμμάνουελ Μακρόν, να επιβεβαιώσει τη ρευστότητα που διατρέχει η Ευρώπη με τη σχετική φράση περί: «το τέλος της αφθονίας, των βεβαιοτήτων και της ανεμελιάς».

Βεβαίως και την επενδύει ως αποτέλεσμα των κρίσεων που προκαλούν μια ανατροπή ή μια μεγάλη αναστάτωση, και συγχρόνως την παρουσιάζει και ως μια προφύλαξη μπροστά στην άνοδο των ανελεύθερων καθεστώτων και στον πειρασμό της δημαγωγίας.

Είναι η συνταγή, σύμφωνα με τον Μακρόν, για τη σταθεροποίηση της κυριαρχίας, της γόνιμης σκέψης για την επιτυχία της χρησιμότητας και της αποτελεσματικότητας.

Λέξεις με νόημα για το αύριο της γαλλικής δημοκρατίας που ανοίγουν και τον παράλληλο διάλογο για το μέλλον της Ευρώπης. Γιατί το Παρίσι, είναι ένας από τους δύο βασικούς πόλους της Ευρώπης, γιατί η Γαλλία είναι ο δημοκρατικός παλμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα λεχθέντα του κ. Μακρόν, μπορούμε κατά την κρίση μας να τα συγκρίνουμε με όρους, με εκείνα που έγραψε ο Francis Fukuyama περί «το τέλος της Ιστορίας» το 1989 και 1992, με τη νίκη του φιλελευθερισμού στο ισχυρό πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης.

«Ο πολιτικός φιλελευθερισμός και οι αγορές, είναι μια αναπόφευκτη διαδικασία που οδηγούν στο ακροτελεύτιο σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας και στην τελική μορφή της ανθρώπινης διακυβέρνησης ώστε να συνιστά το τέλος της Ιστορίας», έγραφε ο Fukuyama.

Εδώ παρουσιάζονται δύο «τέλη» που αναφέρονται σχετικά, σε χρονικές κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης παγκόσμιας ιστορίας. Το συναρπαστικό όμως, είναι ότι η Ιστορία συνεχίζει να γράφει τη δική της ξεχωριστή εξέλιξη με χρυσές ή μαύρες σελίδες.

Άρα, δεν υπήρξε το όποιο «τέλος», και η υπόσχεση που παρέθεσε το υποσχόμενο «τέλος» από τον Fukuyama με την ευζωία του φιλελευθερισμού, δεν έχει επιβεβαιωθεί από τη μετέπειτα οικονομική κρίση του 2008 αλλά και την τωρινή ενεργειακή κρίση προερχόμενη από τον πόλεμο.

Το σύνθημα της παγκοσμιοποίησης «ευημερία σε όλους και ανάπτυξη παντού», έρχεται να διαψευσθεί εν μέρει από τα γεγονότα. Σίγουρα ο κόσμος έκανε βήματα μπροστά από το 1990, με τα στοιχεία του φιλελευθερισμού.

Μειώθηκε η φτώχεια, η δυστυχία, πολλές χώρες εισήλθαν στις αναπτυγμένες, και το κατά κεφαλήν εισόδημα αυξήθηκε ικανοποιητικά.

Η τεχνολογία έκανε βήματα, όμως η πλειοψηφία της κοινωνίας συνεχίζει να βρίσκεται σε αγωνία, σε αμφιβολία και γιατί όχι, σε φόβο.

Οι παγκόσμιες απειλές άρχισαν να παίρνουν άλλες μορφές.

Η κλιματική κρίση, η μετανάστευση, ο υβριδικός πόλεμος, τα χημικά, η τρομοκρατία, η λειψυδρία, τα οικονομικά χάσματα, η κοινωνική ασυνέχεια κ.ά., συνθέτουν ένα δύσκολο παγκόσμιο πάζλ.

Οι ανισότητες παραμένουν και μάλιστα επιδεινώνονται τώρα με τις ασύμμετρες απειλές του πολέμου, ενώ ο κίνδυνος για μια παγκόσμια ύφεση είναι προ των θυρών.

Σε άρθρο της «Καθημερινής» στις 31 Ιουλίου του 2022, με τίτλο «Προ των πυλών η παγκόσμια ύφεση», περιγράφεται με δραματικό τρόπο η συρρίκνωση της οικονομίας των ΗΠΑ, η στασιμότητα της ατμομηχανής της Ευρώπης, αλλά και η εξέλιξη της Κίνας από χώρα μεγάλων ευκαιριών σε μια χώρα των ισχνών αγελάδων.

Όλα αυτά, συνθέτουν μια δυστοπία στην πορεία της Ευρώπης αλλά γενικά του δυτικού κόσμου.

Μπορεί ο Μακρόν το 2016 να ονειρευόταν μια ειρηνική επανάσταση για την ομορφότερη παράδοση της ελευθέριας και της προόδου στη Γαλλία και τον κόσμο, όμως η πραγματικότητα είναι ψυχρή και αστάθμητη.

Η Ευρώπη του Διαφωτισμού και της επιστήμης, της αλληλεγγύης και του ανθρωπισμού σύμφωνα με τη Διακήρυξη της Ευρώπης στη Ρώμη τον Μάρτιο του 2017, οφείλει να: «προχωρήσει ενωμένη με διαφορετικούς ρυθμούς και ένταση όπου χρειάζεται, αλλά πάντως προς την ίδια κατεύθυνση, όπως έχει καταγράφει και στο παρελθόν και με ανοιχτή την πόρτα για όποιον θα θέλει να συμμετάσχει αργότερα. Η Ευρώπη μας είναι ενιαία και αδιαίρετη».

Ο Μακρόν έκρουσε την καμπάνα με σωφροσύνη και ιδεολογικό μανδύα.

Η Γερμανία «ενηλικιώθηκε» στην αμυντική της γραμμή υπέρ της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Οι ΗΠΑ βλέπουν το συσπειρωμένο δυτικό μέτωπο ως βαλβίδα αποσυμπίεσης στις αναθεωρητικές προθέσεις ηγεμονικών τάσεων.

Η Κίνα κοιτάει και βλέπει την ώρα του «κτυπήματός» της.

Άλλες περιφερειακές δυνάμεις ενισχύονται και καραδοκούν ενάντια στο διεθνές σύστημα/δίκαιο και τη διεθνή τάξη.

Μια νέα εποχή ανατέλλει. Μια νέα τάξη πραγμάτων κτίζεται. Ο στρατηγικός στόχος της Δύσης (μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου), δεν είναι πλέον η επέκταση της δυτικόστροφης φιλελεύθερης τάξης (όπως ανέφερε παλαιότερα ο Francis Fukuyama), αλλά η περιχαράκωση των δημοκρατιών, της ελευθερίας και η ανάσχεση των αναθεωρητικών δυνάμεων του αυταρχισμού και της δημαγωγίας.

Άρα, δεν μιλάμε για «το τέλος της Ιστορίας» αλλά για «το μέλλον της Ιστορίας» σε συνδυασμό με «το τέλος της Αφθονίας».

► Συνεπώς, το μελλοντικό ζητούμενο είναι:
• Η ανεύρεση του «μέτρον άριστον»
• Ελπιδοφόρο και αειφόρο
• Προκλητικό και βιώσιμο

Η ανάδειξη της διαγενεακής ισότητας και της αξιοβίωτης πορείας της ανθρωπότητας. Ας τη δοκιμάσουμε …επιτέλους.

Υ.Γ. Το μπρα ντε φερ του κ. Πούτιν με την Ε.Ε. καλά κρατεί. Η Ευρώπη προτιμάει την αξιοπρέπεια και τις αρχές της Δημοκρατίας, και ο κ. Πούτιν την ισχυρή Ρωσία και την ηγεμονία του προσώπου. Η Ιστορία του «μέτρου» θα δείξει ποιος θα γραφτεί στις σελίδες της.

* Ο Αγαπητός Ξάνθης είναι μεταδιδακτορικός υπότροφος του Πανεπιστημίου Αιγαίου στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών.