Μαζάνθρωπος

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Δημήτρης Προκοπίου

Η πλειοψηφία των μελών των σύγχρονων καταναλωτικών κοινωνιών, από τη στιγμή που εκχώρησε σε τρίτους το δικαίωμά της να μετέχει σε αυτή ως ενεργό μέλος και επόμενο ήταν να υλοποιηθεί σε μάζα. Σε ένα ανομοιογενές ως προς τη σύνθεσή του ανθρωποσύνολο, το οποίο κυριαρχείται από ακατανίκητη παθιασμένη εμμονή και ορμή προς οτιδήποτε ερεθίζει τα πλέον πρωτόγονα από τα ένστικτα του και να ικανοποιεί τις ταπεινότερες των επιθυμιών του.

Έλκεται από την ευτέλεια, συγκεντρώνεται και επικεντρώνεται στη χυδαιότητα, τέρπεται από τις ύβρεις, πωρώνεται με τις εξελισσόμενες επί της οθόνης λεπτομέρειες της ερωτικής και προσωπικής συμπεριφοράς άσημων και διάσημων, γειτόνων στην πολυκατοικία ή στο χωρίο καταναλώνει ό,τι γαργαλιστικό βίαιο και ποταπό συμβαίνει στο δωμάτιο κρεβατοκάμαρας του καλλιτέχνη, στο γραφείο του πολιτικού, στην οικογένεια του γείτονα, στον κόσμο· με εμμονή, που λίγο απέχει από το να ορίζεται παθολογική.

Κι όλα αυτά δια της κλειδαρότρυπας. την οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση υποκαθιστά η Τηλεόραση περισσότερο η ιδιωτική. Ο μαζάνθρωπος αρνείται να αλλάξει τη συνήθεια να σχηματίζει νόηση από την τηλεόραση και τα πρωινάδικα. Ο μάζανθρωπος διακόπτει το συνομιλητή και προσάπτει ψέμματα ενώ αντι να ομιλεί σκούζει.

Η πνευματικά περιθωριοποιημένη, και ουσιαστικά η αμαθής αυτή μάζα, έχει την ψευδαίσθηση ότι δια της προβαλλόμενης ενώπιων της βενθικού περιβάλλοντος υποπροϊόντος της εικόνας και του πνεύματος ψυχαγωγείται και ταυτοχρόνως ξορκίζει το κακό, που την απειλεί σε κάθε της βήμα. Το κακο είναι το ευτελές,το κακόγουστο το ξεκατίνιασμα...

Μάλιστα το αναπαράγει και με το διαδίκτυο το μετατραπεί σε εμμονή. Αμόρφωτη και απαίδευτη καθώς είναι, αδυνατεί να αποκρυπτογραφήσει τα φαινομενικώς ουδέτερα μηνύματα των προαναφερθέντων εκπομπών και παγιδεύεται στην επιτηδευμένη απλότητά τους, ξεχνιόντας τη δύσκολη καθημερινότητα, με αποτέλεσμα να γίνεται θύμα των κυρίαρχων ορμών και συναισθημάτων, οι οποίοι μέσω αυτών των μηνυμάτων τη χειραγωγούν.

Οι διανοούμενοι, που είναι σε θέση να αποκωδικοποιήσουν τα μηνύματα και να της αποκαλύψουν την αλήθεια, είναι, σκοπίμως, απόκομμένοι από τα μέσα αυτά. Όμως, ακόμα και όταν προσφερθεί στη μάζα αποκωδικοποιημένο το μήνυμα και ολόκληρη η αλήθεια, που την αφορά, κατά κανόνα αρνείται να τα αποδεχτεί γιατί απαιτεί σκέψη και κρίση.

Η μάζα σπανίως εμπιστεύεται εκείνους που προσπαθούν να της ανοίξουν τα μάτια μια και αρέσκεται στην πνευματική ημι τυφλότητα. Αντιθέτως, μιμείται καλλιτέχνες και ακολουθεί άνδρες ή γυναίκες που κατάγονται από «αρχοντική» γενιά και γενικώς πρόσωπα, που κατ’ αυτήν φέρουν τη «σφραγίδα της δωρεάς», διαφόρους celebrities εστεμμένους και μη.

Επίσης η μάζα είναι από τη φύση της άτολμη και συντηρητική. Ακόμα και όταν οι συνθήκες τη μεταβάλλουν σε επαναστατική δύναμη, το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα της μάζας είναι η συντήρηση· εκ της οποίας πηγάζουν η διστακτικότητα, ο φόβος για το άγνωστο, η εχθρότητα προς τις καινοτομίες και η δυσπιστία προς την Επιστήμη.

Η μάζα δεν πείθεται ούτε με λογικά επιχειρήματα ούτε με επιστημονικές αποδείξεις. Όλοι οι επιστήμονες της γης να πέσουν απάνω της δε θα καταφέρουν ν’ αλλάξουν την εδραιωμένη πεποίθησή της για φιλοσοφικά συστήματα, πρόσωπα, γεγονότα και τηλεοπτικές εκπομπές.

Η αλήθεια είναι θανατηφόρα για τη μάζα και η αγελαία συνείδησή της είναι ανίκανη να την αντέξει, δεν τη ξέρει καν και ουτε θέλει να τη μάθει, μια και μισει τη γνώση που την απέκτησε μεσα από λαθος αξιολογήσεις παπαγαλίας. Δώσε στη μάζα παραμύθια και σε ακολουθεί έως θανάτου. Μάζα και αλήθεια είναι δύο εκ διαμέτρου αντίθετες έννοιες, οι οποίες ουδέποτε ταυτίστηκαν. Κάτι ήξεραν οι Φιλικοί που σκαρφίστηκαν το «το «ξανθόν γένος».

Η αλήθεια προϋποθέτει πνευματική ωριμότητα. Σε υποχρεώνει να σκεφτείς, να αντιμετωπίσεις την πραγματικότητα και να αναζητήσεις τις δικές σου ευθύνες γι’ αυτήν· ως υπεύθυνος πολίτης και ποιος έχει σήμερα διάθεση να βάλει το μυαλό του να δουλέψει, ν’ ασχοληθεί με πράγματα, που διαταράσσουν την σταβλισμένη μακαριότητά του;.

Εξάλλου μακαριοι οι πτωχοι τω πνευματι που λέει ο λαος. «Είναι τόσο βολικό να είναι κανείς ανώριμος», Καντ. Έχω ένα βιβλίο, που έχει νου για μένα, έναν πνευματικό που έχει συνείδηση για μένα, ένα γιατρό που κρίνει τη δίαιτα για μένα κ.ο.κ. Δεν χρειάζεται λοιπόν να κουραστώ εγώ ο ίδιος. Δεν είναι ανάγκη να σκέπτομαι, όταν μπορώ απλώς να πληρώνω· άλλοι θα αναλάβουν αυτή τη στενόχωρη δουλειά για μένα».

Ο μαζάνθρωπος δεν εχει περιβαλλοντική συνείδηση. Πετάει σκουπίδια στην ανακύκλωση και ανακύκλωση στα σκουπίδια. Αφήνει το σκουπιδό επισκεπτήριο του στην εξοχή ως αδιάφορος, δεν σταματάει στη διάβαση και πουλάει μαγκιά στο οδήγημα. Για να μην σχολιάσω το κλασικό: σκότωσε τρια άτομα αλλά η γειτονιά λέει καλός οικογενειάρχης , δεν είχε δώσει δικαιώματα, αλλά βίαζε το παιδί του.

Ο μαζάνθρωπος βρίθει υποκρισίας. Δεν διαβάζει εφημερίδα , δεν διαβάζει βιβλία σχεδόν δεν βλέπει ειδήσεις καθαρές αλλά βλέπει μόνο κουτσομπολιά, ριάλιτι τηλεπαιχνίδια και ξεκατινιαμένα νέα.

Μόνον η παιδεία και ειδικότερα η κλασική, μπορεί να αναδομήσει την αλλοτριωμένη πνευματική, πολιτιστική και πολιτισμική συνείδηση του μαζανθρώπου· να τον διασώσει από τις προλήψεις και να αλλάξει στο πιο λογικό τον χαρακτήρα αγέλης. Και τα κλασικά έργα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας συχνά αλλοιώνονται με διασκευές γιατί είναι της μόδας…από τελικά εγωτικούς δημιουργούς.

Όσο πιο πολύ οι πράξεις ενός ανθρώπου διακατέχονται από λογικούς κανόνες τόσο και πιο ελεύθερος αισθάνεται αυτός. Αν και η παιδεία είναι προσωπική υπόθεση του καθενός και ελάχιστη σχέση έχει με σχολεία, πτυχία και εκπαιδευτικά συστήματα, στα οποία οργιάζει η αντιγραφή και η παπαγαλία, όμως ο απαίδευτος δεσμώτης του τηλεοπτικού σπηλαίου χρειάζεται ένα καλώς εξοπλισμένο σύστημα· το οποίο, με τρόπο μεθοδικό και προκαθορισμένο -αλλά όχι βίαιο και υποχρεωτικό- θα του δείξει την έξοδο προς το φως της πραγματικότητας και θα τον φέρει σε επαφή με το απαύγασμα της ανθρώπινης σκέψης. Μια και ο μαζάνθρωπος διαμορφωνει συνειδηση στην οθόνη επικεντρωμένος στα επιφανειακά ιδεώδη ζωντάς ως νεατερντάλιος χαρακτήρ.

Όμως, ποιο εκπαιδευτικό σύστημα θα αναλάβει τούτο το σπουδαίο έργο. Ασφαλώς, όχι το καθορισμένο από τους κυρίαρχους και ελεγχόμενο ασφυκτικώς από μέρος του ιερατείου, διότι συχνά το μόνο που κάνει είναι να αναπαραγάγει τις υφιστάμενες δομές στο εποικοδόμημα της κοινωνίας· δηλαδή: να διατηρεί τις ανισότητες, να προπαγανδίζει την υποταγή, να εκτρέφει το σκοταδισμό και να επιβραβεύει την ημιμάθεια. Ευτυχώς υπάρχουν συχνά πολλοι φωτισμένοι στο ιερατείο αλλά δεν φθάνουν.

Ουσιαστικά η πνευματική και κοινωνική απελευθέρωση της μάζας είναι αδύνατη στο πλαίσιο της υπάρχουσας κοινωνικο-οικονομικής πραγματικότητας. Εξάλου οι κρατούντες των μέσων προωθούν τα τηλεσκουπίδια, μεχρι και νεκρά παιδιά εμφανίζονται σε ολογράματα. Δεν υπάρχει όριο.

Οτιδήποτε «προοδευτικό», «ανοικτό», ή «δημοκρατικό» και αν παρουσιάζεται το εκπαιδευτικό της σύστημα· διότι η αγωγή, ως λειτουργία καθαρώς κοινωνική, έχει για σημείο αναφοράς της την ιδεολογική και οικονομική βάση της δεδομένης κοινωνίας.

Η κοινωνία είναι αυτή που καθορίζει το περιεχόμενο και τους σκοπούς της αγωγής, με γνώμονα τις ανάγκες, τις απαιτήσεις και τους σχεδιασμούς των κυρίαρχων ομάδων που συχνά είναι απολίτιστοι. Των ομάδων, που κατέχουν τα μέσα παραγωγής, διαμορφώνουν και ιεραρχούν τις αξίες, καθορίζουν τα πρότυπα και συστηματοποιούν την ιδεολογική της βάση.

Αν μέσω του υπάρχοντος εκπαιδευτικού συστήματος υπήρχε ευκαιρία η μάζα να διαμορφώσει παιδεία και να σφυρηλατήσει ταξική συνείδηση, τότε τα ψωμιά εκείνων που την εκμεταλλεύονται θα ήσαν λίγα, γι’ αυτό και συντηρούν ένα εκπαιδευτικό σύστημα αυστηρώς ταξικό και ελεγχόμενο από το κράτος.

«Για τους εκπαιδευτικούς έχει γίνει αγγαρεία προς το ζην η παράδοση γνώσης, ενώ για τους μαθητές έχει καταντήσει μια βαρετή υποχρέωση» είπε ο καστοριάδης . Και οι μαθητές δεν είναι εκεί κρατουν κινητά στα χέρια...

Οι αυθόρμητοι που εντυπωσιάζονται από τις κατά καιρούς εκπαιδευτικές «μεταρρυθμίσεις», για ένα πράγμα θα πρέπει να είναι σίγουροι: οι κρατουντες δεν πρόκειται να θέσουν σε κίνδυνο την εξουσία τους υιοθετώντας ένα εκπαιδευτικό σύστημα μέσα από το οποίο θα ξεπηδούσαν οι ανατροπείς του. Εξάλλου και οι δηλώνοντες ως ανατροπεις τελικά μόνο τοιχους βρωμίζουν...

Προϋπόθεση του να γίνει η μάζα πολίτης είναι η αλλαγή στη βάση της κοινωνίας· δεδομένου ότι κάθε κοινωνία δημιουργεί ή υιοθετεί το εκπαιδευτικό σύστημα, που εξυπηρετεί τους εμφανείς και αφανείς κάθε φορά σκοπούς της.

Μόνο αφελείς και ανιστόρητοι υποστηρίζουν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να αλλάξει μια κοινωνία, γι’ αυτό, αντί της μεμψιμοιρίας, ας φροντίσουμε να αλλάξει ο προσανατολισμός της. Ας κλείσουμε λοιπόν την πόρτα στα τηλέ απορρίμματα, ας διαβάσουμε ποιηση και ας δουμε κλασικό θέατρο εξάλλου πλέον όλα τζάμπα είναι.