Οι Άγνωστοι | Ιταλοκρατία στα Δωδεκάνησα
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 2858 ΦΟΡΕΣ
Γράφει η Ίρις Μαυράκη
Κατά τη διάρκεια της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα και πρίν την κήρυξη του πολέμου από το φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας το 1940, υπήρξαν πολλοί, που προετοίμαζαν με κίνδυνο τη ζωή τους το έδαφος αρκετά χρόνια πρίν για τα Ελεύθερα Δωδεκάνησα. Δεν επεδίωξαν να εξαργυρώσουν τη δράση τους αλλά ούτε και να προβληθούν.
Αφορμή για να γράψω αυτό το κείμενο ήταν η συνέντευξή μου στην ιστοσελίδα TRACES OF WAR-The Unending Journey is part of a constant fight against the far right in all its forms (ΙΧΝΗ ΠΟΛΕΜΟΥ-Το Ταξίδι δίχως Τέλος, είναι ένα κομμάτι από έναν αδιάκοπο αγώνα ενάντια στην άκρα δεξιά σε όλες τις μορφές της) και οι πληροφορίες που βρήκα όταν έγραφα το βιβλίο μου, μέσα από έγγραφα φωτογραφίες και αρχεία.
Το Ελληνικό Προξενείο στη Ρόδο πριν το 1940 έπαιξε σπουδαίο ρόλο ως κομβικό σημείο ανταλλαγής πληροφοριών. Ο πατέρας μου μας έλεγε ότι πολλοί Ροδίτες περνούσαν έξω απ’ το Προξενείο στην Ιωάννου Καζούλλη, (το πατρικό σπίτι της οικογένειας Παυλίδη) και άγγιζαν το τοιχίο, πετούσαν χαρτάκια με σημειώσεις μέσα στον αύλειο χώρο.
Η κάθε Διπλωματική Αρχή κι ο χώρος που στεγάζεται αντιπροσωπεύει την εκάστοτε χώρα, δηλαδή το κτήριο και ο περιβάλλων χώρος ήταν ελληνκό έδαφος στην ουσία, και αγγίζοντας το τοιχίο ένοιωθαν πως είχαν επαφή με την Ελεύθερη Ελλάδα.
Στο Προξενείο υπηρετούσε ως Γραμματέας ο Γεώργιος Λέων. Οι Ιταλοί Καραμπινιέροι, η Μυστική Αστυνομία, είχε φακελλωμένους τους μισούς πολίτες κι όχι μόνο τους Έλληνες. Τους πάντες, ακόμα και τους Ιταλούς.
Τον Λέων τον ακολουθούσαν μέρα νύχτα καταγράφοντας τις κινήσεις του, με ποιους συναντιόταν και που πήγαινε. Συχνά συναντιόταν με τους Προξένους της Βρετανίας, Γαλλίας, Αιγύπτου, Τουρκίας ιδίως στο Ξενοδοχείο των Ρόδων.
Επίσης και με άτομα από τη Σμύρνη και πολλούς Ρόδιους, τον Δημήτριο Δημητράκη, Βασίλειο Ιατρίδη, Ιωάννη Παπαδόπουλο κ.α. Ένας από τους στενούς φίλους του ήταν κι ο πατέρας μου ο Ελευθέριος Μαυράκης ή Λευτέρης ή Λέλης. Την κωδική του ονομασία δεν την έχω ανακαλύψει ακόμα.
Ο πατέρας του ο Νικόλαος ήταν από την Καλλιμασιά της Χίου που είχε έρθει στη Ρόδο, ήταν Έλληνας υπήκοος και δούλευε σε κάποιο φούρνο στο Νιοχώρι. Ο Λευτέρης ξεκίνησε να εργάζεται πολύ νέος και ήταν ο υπεύθυνος της “SHELL OIL HELLAS LIMITED” που εκπροσωπούσε στα Δωδεκάνησα ο Ιταλός Cav. Gino Pacchiani με τον οποίο ήταν πολύ φίλοι.
Κάθε χρόνο δε, ήταν υποχρεωμένος να παίρνει άδεια παραμονής και άδεια εργασίας λόγω της Ελληνικής υπηκοότητάς του ενώ τον πίεζαν οι Ιταλικές Αρχές να πάρει την πλήρη ιταλική υπηκοότητα. Σε συννενόηση με τον Έλληνα Πρόξενο Δ. Παππά και τον Γραμματέα δέχτηκε προκειμένου να μπορεί να μετακινείται ελεύθερα στο αεροδρόμιο των Μαριτσών και σε όλες τις βάσεις ανεφοδιασμού στη Ρόδο και στα γύρω νησιά Κω, Κάρπαθο, Λέρο, Αστυπάλαια, Κάλυμνο.
Έτσι μπορούσε να μεταφέρει σημαντικές πληροφορίες στο Ελληνικό Προξενείο μέσω του Γραμματέα αλλά και στην Βρετανική ΜΙ6 που είχε επαφές με την Shell στον Πειραιά. Σημαντικό ρόλο στη μεταφορά πληροφοριών στη Λέρο είχαν και ο Αντώνης Βεκρής καπετάνιος από την Αμοργό και τα παιδιά του οι Κωνσταντίνος, Ιωάννης και Παντελής Βεκρής με το καΐκι τους. Είχε πολλούς φίλους Ρόδιους, Εβραίους της Ρόδου και Ιταλούς.
Μεταξύ αυτών κι ο Γιάννης Αναστασιάδης, ο Νίκος Αραπούδης, ο Ευάγγελος κι ο Νίκος Φώκιαλης, ο Σοριάνο, ο Γιακουμής ή Ζακ Χρυσοχόος με καταγωγή από τη Λέσβο που είχε κι αυτός ελληνική υπηκοότητα.
Ο πατέρας του Αναστασιάδη ο Κυριάκος είχε στην Παλιά Πόλη βιβλιοχαρτοπωλείο κοντά στο σημερινό Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου πήγαιναν οι Ιταλοί παραγγελίες για να γίνουν οι σφραγίδες του ιταλικού στρατού.
Ο Λευτέρης μαζί με τον Γιάννη τα αντέγραφαν πάντα με κίνδυνο να γίνουν αντιληπτοί και στη συνέχεια ο Λευτέρης τα παρέδιδε στον Γεώργιο Λέων. Όταν ήρθε έγγραφο στον πατέρα μου να παρουσιαστεί στον ιταλικό στρατό για να υπηρετήσει, πράγμα που το γνώριζε ότι θα γινόταν, σχεδίασε τη φυγή του.
Ο φίλος του ο Χρυσοχόος αρνούμενος να πάρει την πλήρη ιταλική υπηκοότητα κατάφερε με βάρκα να πάει απέναντι στην Τουρκία και μετά στο πρώην Βελγικό Κονγκό όπου υπήρχε ήδη μια σημαντική κοινότητα Ροδίων και Εβραίων της Ρόδου, ο δε Γιάννης Αναστασιάδης κατάφερε να φύγει στη Νότιο Αφρική.
Ο Λευτέρης προσποιούμενος ότι θέλει να πάει στη Γένοβα για να εργαστεί στη Shell εκεί, ζήτησε άδεια μετακίνησης από τους Ιταλούς και στις 2 Μαρτίου 1939 επιβιβάστηκε σε αεροσκάφος της Ala Littoria που ανήκε στο φασιστικό καθεστώς, με προορισμό το Μπρίντιζι κι ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα.
Στο αεροδρόμιο του Τατοΐου όπου προσγειώθηκε βρήκε μιά δικαιολογία να κατέβει και κατευθύνθηκε στον έλεγχο διαβατηρίων με σκοπό να δραπετεύσει, δηλαδή να περάσει μέσα σε ελληνικό έδαφος. Υπήρξε έντονη λογομαχία όταν ο υπεύθυνος συνοριακός αξιωματικός είδε τα ιταλικά χαρτιά όταν όμως ο Λευτέρης του έδειξε ένα έγγραφο τον άφησε αμέσως να περάσει.
Έξω τον περίμενε ένα αυτοκίνητο, μάλλον της ΜΙ6. Οι Ιταλοί έμαθαν από έναν πληροφοριοδότη τους που έμενε στον Πειραιά ότι διέφυγε και διέταξαν τη σύλληψή του ως λιποτάκτη, μάλιστα ανέφεραν ότι το έγγραφο που είχε ήταν από τον Έλληνα Πρόξενο ή τον Γραμματέα.
Λίγες μέρες προτού αναχωρήσει ο Λευτέρης από τη Ρόδο, ο Pacchiani τον έστειλε να κάνει έλεγχο στις εγκαταστάσεις καυσίμων στα νησιά και στο αεροδόμιο στα Μαριτσά.
Είχε δε αντικαταστήσει τον πατέρα μου με τον Mιχάλη Φρόνη του Εμμανουήλ τον οποίο παρακολουθούσαν επειδή εργαζόταν στη Shell και στο αεροδρόμιο των Μαριτσών και είχε ζητήσει άδεια χρήσης ραδιοφωνικού δέκτη.
Στο στόχαστρο της μυστικής αστυνομίας μπήκε κι ο Ιταλός μεγαλοεπιχειρηματίας Pacchiani που έτρεφε απέχθεια για το φασιστικό καθεστώς. Φτάνοντας στην Αθήνα συνέχισε τη δράση με την Oργάνωση της Δωδεκανησιακής Νεολαίας Αθηνών που ιδρύθηκε το 1926.
Μέλη της ήταν Δωδεκανήσιοι που οραματίζονταν και πάλευαν για την Ελευθερία από την ιταλική κυριαρχία. Εκτός απο Πολιτιστική Οργάνωση, όμως, ήταν κι ένα δίκτυο Αντίστασης και Πληροφοριών με τα μέλη τους να βοηθάνε εντός εκτός Δωδεκανήσου και Ελλάδας.
Στο βιβλιαράκι του πατέρα μου αναφέρεται ως Σύνδεσμος Πληροφοριών με σημαντικά σχόλια για τη δράση του. Το 1940 με την κήρυξη του πολέμου απ’ την Ιταλία, έγιναν δυναμικές κινητοποιήσεις στην Αθήνα από τη Δωδεκανησιακή Νεολαία Αθηνών ζητώντας από την Ελληνική Κυβέρνηση να επιτρέψει την εθελοντική κατάταξη στον ελληνικό στρατό των Δωδεκανησίων Εθελοντών που είχαν ιταλική υπηκοότητα. Στις 13 Νοεμβρίου αυτό έγινε δεκτό και δημιουργήθηκε το γνωστό Σύνταγμα Δωδεκανησίων.
Λίγο αργότερα, στο μέτωπο πολλοί έπεσαν ηρωικά μεταξύ αυτών κι ο Γεώργιος Λέων που είχε ενταχθεί στο Σύνταγμα Δεωδεκανησίων Εθελοντών.
Δεν ήταν λίγοι οι εθελοντές Δωδεκανήσιοι μετά την κατάρρευση του μετώπου και τη γερμανοϊταλική κατοχή της χώρας που συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση.
Οι Ιταλοί έχοντας πληροφορίες για το ποιοι ήταν οι εθελοντές που πολέμησαν, ενέτειναν το κλίμα τρομοκρατίας στα νησιά και κυρίως εναντίον των οικογενειών των εθελοντών.
Μεταξύ αυτών ήταν κι ένας φίλος του πατέρα μου ο Σκάρος Μιχαήλ του Γεωργίου Γυμναστής γεννημένος την ίδια χρονιά με τον πατέρα μου το 1913, ο οποίος σπούδαζε στην Αθήνα και ως μέλος της Δωδεκανησιακής Νεολαίας εντάχθηκε στο Σύνταγμα Δωδεκανησίων.
Κάποια στιγμή το 1936 οι Ιταλοί έπαψαν να του ανανεώνουν το διαβατήριο για να επισκεφθεί το νησί του τη Ρόδο, γιατί κατέκριναν το γεγονός οτι σπούδαζε στην Ελλάδα και συναναστρεφόταν με Έλληνες.
Από προφορικές μαρτυρίες του ανεψιού του, Γεωργίου Σκάρου, έμαθα ότι στο πατρικό τους σπίτι στην περιοχή της Μητρόπολης πίσω από την Αστική Σχολή είχαν βοηθήσει και είχαν κρύψει αντιστασιακούς μεταξύ των οποίων και τον Ανδρέα Βέμπο τον αδελφό της Σοφίας Βέμπο.
Ο ένα αδελφός του Μιχάλη, ο Σταύρος Σκάρος εργαζόταν στην Τράπεζα Αλχαδέφ και ήταν ο ταμίας της Αντίστασης. Όταν ήθελε να στείλει κάποιο χρηματικό ποσό, επιστράτευε τη μικρή αδελφή τους Κρυστάλλη που αγνοούσε την αποστολή της.
Όλα τα αδέλφια βοηθούσαν στον αγώνα. Ο Μιχαήλ Σκάρος σκοτώθηκε στον Ελληνο-Ιταλικό πόλεμο. O πατέρας μου έφυγε για την Αφρική στις 23 Σεπτεμβρίου 1939 από το λιμάνι του Πειραιά, με το πλοίο ΤRANSILVANIA για την Αίγυπτο κι από εκεί ακουλουθώντας τον Νείλο αποφεύγοντας τις ίταλικές κτήσεις για να μη συλληφθεί, μέσω Σουδάν έφτασε στο πρώην Βελγικό Κονγκό όπου τον περίμενε ο φίλος του Ζακ Χρυσοχόος.
Οι πέντε τελευταίοι Πρόξενοι στα Δωδεκάνησα.
Παππάς Δημήτριος, Δεκ. 1929-Μάιος 1935
Αργυρόπουλος Γεώργιος, Μάιος 1935-Φεβρ. 1937
Κοντόσταυλος Όθων, Φεβρ. 1937-Μάρτ. 1939
Αργυρόπουλος (Διευθύνων), Μάρτ. 1939-Οκτ. 1939
Χριστοδούλου Γεώργιος, Οκτ. 1939-Οκτ. 1940.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
