Τα δάση της Ρόδου όπως τα περιγράφει ο Γάλλος περιηγητής M. L. Launay στα 1900

Rodiaki NewsRoom

^{Του Κώστα Ε. Σκανδαλίδη}

Ο Γάλλος περιηγητής M.L. Launay ένα πρωί του Οκτώβρη στα 1900, θ’ αφήσει την πόλη της Ρόδου για να κάνει έναν γύρο στο νησί, στα χωριά. Και θα συναντήσει παντού σπίτια λαμπερά με τ’ άσπρο χρώμα του ασβέστη, θ’ αντικρίσει την εικόνα της ευφορίας και την πάστρα και την έντονη λευκότητα των τοίχων.

Θα γαληνέψει ο νους του με το μπλε τ’ ουρανού και την απεραντοσύνη της θάλασσας, θα υποκλιθεί και θα υμνήσει τόπους αρχαίους με τα ερείπια των προγόνων. Θα περιγράψει με κάθε χρήσιμη λεπτομέρεια το ροδίτικο σπίτι, τους χώρους όλους, ένα ένα, τα υλικά κατασκευής, τις χρήσεις, τη διατροφή, τις συνήθειες, τα περίφημα ροδίτικα πιάτα, τα βάζα, τις σοφίτες, τις στοίβες με τα μαξιλάρια, το καντήλι και τις άγιες εικόνες, τα χρώματα, τις συμμετρίες, τα ασβεστολιθικά πετρώματα των βουνών και τις τραχιές επιφάνειες, τα μεγάλα πεύκα και τα πλατιά κυπαρίσσια με το φύλλωμα το πυκνό, καθώς και τα απέραντα δάση, τα μοναστήρια και τις εκκλησίες, τις δροσερές πηγές και την ατέλειωτη βλάστηση και την ψηλή κορυφή του όρους Αττάβυρος, που του θυμίζει το όρος Θαβώρ και τις λευκές φορεσιές των γυναικών, τη φιλοξενία των ανθρώπων.

Τα δάση του νησιού, κατά τον Launay, είναι δάση μαγικά, όπου χορεύει στο φως του φεγγαριού ο καβγατζής Puck και πειράζει την Ariel, είναι σαν τα δάση των Αρδεννών με τ’ αλλόκοτα μαγικά που μας οδηγούν στο κάστρο της Ωραίας Κοιμωμένης.

Το δάσος του Αρταμίτη, είναι σαν αυτό του Foret Noire (Μαύρο Δάσος), είναι μία τέχνη. Άξια προσοχής, η επισήμανση και καταγραφή του ξένου περιηγητή για τις συχνές πυρκαγιές στη Ρόδο, όπως και στην Αλγερία, προσθέτοντας χαρακτηριστικά πως δε μπορούμε να φρενάρουμε το κακό…

…»Για να το παρουσιάσω, πρέπει επίσης να κάνω γνωστό ένα στοιχείο πάνω απ’ όλα ξεχωριστό και το οποίο εκφράζει το ροδιακό τοπίο, το απέραντο οροπέδιο, το οποίο μέσα στον ίσκιο των πεύκων, σαν κουρεμένη πεδιάδα, απλώνεται εκεί με πυκνά δασώματα, γιγαντιαία.

Μοιάζει, με μία αξεπέραστη τέχνη, που κόβει τις γραμμές πολύ ευθεία, αναγκάζοντας τα μονοπάτια σε μελετημένους ελιγμούς, στολίζοντας το κόκκινο, γκρίζο ή πρασινωπό περιστύλιο των κορμών των δένδρων με τους μοναδικούς ποικίλους τόνους των φυλλωμάτων τους.

»Αυτοί οι όγκοι, αυτά τα γιγαντιαία μπουκέτα αποτελούνται από είδη που γνωρίζουμε ως επί το πλείστον, έχοντας τη συνήθεια να τα βλέπουμε στους τόπους μας, σαν μπορντούρα στις αλέες μας πάνω στο γρασίδι μας ή στα πόδια των μεγάλων βελανιδιών των αγγλικών πάρκων· αλλά εδώ, σαν η φύση να μας παρουσιάζεται μέσω ενός μεγεθυντικού φακού, φθάνουν μέχρι πέντε έξι μέτρα ύψος, με μια διάμετρο διπλάσια και αυτές οι αναλογίες είναι τελείως ασύλληπτες ώστε το μάτι αδυνατεί να τις υπολογίσει. Πρέπει κάποιος να ‘ρθει να τοποθετηθεί πλησίον τους για να μας δοθεί μία ιδέα ακριβής.

»Επιτέλους, πόσο ακόμα θα διαρκέσει, το υπέροχο δάσος του Αρταμίτη; Σε πόσα χρόνια μια ακαλλιέργητη και γυμνή γη, μία έρημος χωρίς δένδρα, η οποία θα φλέγεται από τον ήλιο, θα πάρει τη θέση αυτών των αιωνόβιων δένδρων;

Καμιά φορά καταμεσής του δάσους βλέπουμε μία συγκεκριμένη κίνηση, συναντούμε ανθρώπους φορτωμένους με κλαδιά, προσπερνάμε άλλους, οι οποίοι έχουν πάνω στους ώμους ένα μεγάλο σακί από δέρμα από όπου προεξέχουν εργαλεία. Και σύντομα το δάσος αρχίζει να παίρνει μια δυσάρεστη όψη· είναι ένα βίαιο ξέσπασμα της ημέρας, όπου κορμοί ριγμένοι κάτω σκεπάζουν το έδαφος ή άλλοι, ακόμα όρθιοι, δείχνουν την πληγή που αιμορραγεί και που τους έχουν προξενήσει τα τσεκούρια.

Άλλοι κορμοί, κομμένοι σε διάφορα ύψη βιαστικά, είναι σαν ν’ ανα-τριχιάζουν. Το έδαφος, γύρω τριγύρω, είναι μαύρο. Οι θάμνοι, τα μικρότερα κλαδιά, είναι καψαλισμένα ή καρβουνιασμένα από τη φωτιά και ανάμεσα στα όρθια δένδρα που υψώνονται μέσα σε αυτό το είδος ξέφωτου προς τον ουρανό, υπάρχουν τελείως συμμαζεμένα σε ένα μέρος πτώματα πολεμιστών που πέθαναν όρθιοι στη θέση τους, ανατριχιαστικοί μαύροι σκελετοί κλαδιών, άλλοι που καψαλίζονται ακόμα σαν τεράστιοι δαυλοί.

Έχεις μπροστά σου ή μάλλον αναπνέεις σχεδόν τον παχύ καπνό του τμήματος του δάσους που θυσιάστηκε, αυτό που η φωτιά κατέστρεψε, καθώς και τους ανθρώπους, οι οποίοι κόβουν βίαια σε φέτες τους ξεκοιλιασμένους κορμούς, προσπαθώντας μάταια ίσως να κόψουν το δρόμο στη φωτιά με αυτό τον ελεύθερο χώρο, να περιορίσουν τη ζημιά, να ακινητοποιήσουν σε ένα μέρος την πυρκαγιά…

»Αυτά τα δυσάρεστα συμβάντα είναι συχνά στη Ρόδο, όπως σε όλα τα μεσογειακά μέρη, όπου τα τόσο απαραίτητα δάση εξαφανίζονται λίγο-λίγο, όπως και στην Αλγερία, όπου δε μπορούμε να φρενάρουμε το κακό.

Προκαλούν φοβερές καταστροφές. Και υπαινισσόμεθα ότι δεν οφείλονται πάντα σε μία αυτόματη ανάφλεξη, ούτε ομοίως σε μία απρονοησία των βοσκών όταν ανάβουν τη φωτιά τους μέσα στα ξερά κλαδιά. Μοιάζει να ‘ναι συχνά για τους χωρικούς, ένας εύκολος τρόπος να προμηθεύσουν το κράτος με ξύλα.

Το πεσμένο μέρος είναι ελεύθερο γι’ αυτούς ή ακόμα ένας τρόπος για να εκχερσώσουν ένα μέρος της δημόσιας έκτασης, την οποία δε θα την ξαναφυτέψουν πια και θα τους παραχωρηθεί σε χαμηλή τιμή…

»Στη δύση του ήλιου, βγαίνουμε από το πυκνό δάσος, πάνω από μία κορυφογραμμή η οποία δεσπόζει στους μακρινούς ορίζοντες και κατασκηνώνουμε για τη νύκτα, μέσα στο ορεινό χωριό Λάερμα, απ' όπου την επαύριο θα φθάσουμε στη Λίνδο μέσα σε μερικές ώρες από το παλιό κάστρο του (Ferraclé) Φερακλού.

1 Απόσπασμα από το βιβλίο «Η Ρόδος τον 19ο αιώνα» των Αντώνη Μαΐλλη, Κώστα Ε. Σκανδαλίδη, Κώστα Τσαλαχούρη, εκδ. Θυμέλη, Αθήνα, 2002, κείμενο Κώστα Ε. Σκανδαλίδη.