Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος: Ώρα μηδέν για την Ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο  Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος
Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος
Πρώην Γενικός Διευθυντής - Γενικής Διεύθυνσης
Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων (ΓΔΠΕΑΔΣ)
Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (ΥΠΕΘΑ)

Παρά το γεγονός ότι η άμυνα, η ασφάλεια και η προστασία της εδαφικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) παραμένει πρωτίστως εθνική υποχρέωση, το ζήτημα της Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας βρίσκεται τελευταία στο επίκεντρο των συζητήσεων μεταξύ των ηγετών της Ε.Ε. Συγκεκριμένα, οι ηγέτες της Ε.Ε., μετά την κατάσταση που επικράτησε στην Ουκρανία, ανέλαβαν σημαντικές πρωτοβουλίες για τη διαμόρφωση μιας κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας, με αποκορύφωμα την έκδοση της Λευκής Βίβλου για την Άμυνα και την απόφασή τους για το σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης (ReArm Europe), ύψους 800 δισ. ευρώ.

Αξιοσημείωτος υπήρξε ο ρόλος της Ελλάδας σε όλες αυτές τις πρωτοβουλίες, γεγονός που οδήγησε στη δικαίωση πολλών εθνικών μας θέσεων. Ιδιαίτερα ουσιαστική υπήρξε η παρέμβαση του Έλληνα Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη υπέρ της «Στρατηγικής Αυτονομίας» της Ε.Ε. Στο πλαίσιο αυτό, ο Έλληνας Πρωθυπουργός, από κοινού με τον Πολωνό ομόλογό του κ. Ντόναλντ Τουσκ, απέστειλε τον Μάιο του 2024 επιστολή προς την κα. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με αίτημα τη δημιουργία μιας κοινής «Ασπίδας» για την αεράμυνα της Ευρώπης με κοινοτική χρηματοδότηση. Ήταν, επίσης, ανάμεσα στους 19 ηγέτες της Ε.Ε. που υπέγραψαν την επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ζητώντας την αύξηση της χρηματοδότησης για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, στις 19 Δεκεμβρίου 2024, έπειτα από πρόταση του Έλληνα Πρωθυπουργού, συμφωνήθηκε η σύγκληση Έκτακτης Συνόδου της Ε.Ε. στις 3 Φεβρουαρίου 2025, με αποκλειστικό θέμα την Ευρωπαϊκή Άμυνα. Λίγες ώρες πριν από αυτή την έκτακτη σύνοδο, ο κ. Μητσοτάκης ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο, καλώντας τα κράτη-μέλη που συμμετέχουν στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα να στηρίξουν άμεσα τις προτάσεις της Κομισιόν για αύξηση των αμυντικών δαπανών της Ε.Ε.

Παρά τις αντίθετες προβλέψεις που διατυπώθηκαν στο εσωτερικό της χώρας, η Λευκή Βίβλος για την Άμυνα επιβεβαιώνει τις ελληνικές θέσεις. Συγκεκριμένα, δημιουργείται κοινό ευρωπαϊκό ταμείο ύψους 150 δισ. ευρώ για κοινές αμυντικές προμήθειες, θεσπίζεται η Εθνική Ρήτρα Διαφυγής (NEC), που παρέχει τη δημοσιονομική ευελιξία που ζητούσε η ελληνική κυβέρνηση και επιτρέπει την αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών έως και 1,5% του ΑΕΠ για τέσσερα έτη, προωθείται η ιδέα της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης και αποκλείεται ρητά το ενδεχόμενο συμμετοχής της Τουρκίας στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.

Ωστόσο, παρά τις σημαντικές αυτές εξελίξεις, παραμένουν ζητήματα που δεν καλύπτονται επαρκώς, με αποτέλεσμα να τίθεται υπό αμφισβήτηση η ενίσχυση της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ). Η Λευκή Βίβλος για την Άμυνα δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες προβλέψεις για βασικά ζητήματα που σχετίζονται με τις αποστολές τύπου Petersberg, τις οποίες είχε προβλέψει η Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1997. Οι αποστολές αυτές αφορούν ανθρωπιστικές επιχειρήσεις, απομάκρυνση υπηκόων, πρόληψη συγκρούσεων, ειρηνευτικές αποστολές, επιχειρήσεις αποκατάστασης της ειρήνης, δράσεις αφοπλισμού και παροχή στρατιωτικής συνδρομής.

Η υφιστάμενη ΚΠΑΑ εξακολουθεί να περιορίζεται στη διαχείριση κρίσεων και όχι στην οργανωμένη στρατιωτική αντίδραση της Ε.Ε. σε περίπτωση πολέμου. Επιπλέον, παραμένει η έλλειψη ενιαίας στρατηγικής αντίληψης μεταξύ των κρατών-μελών για το τι συνιστά απειλή ασφαλείας. Για την Ελλάδα η κύρια απειλή είναι η Τουρκία, ενώ για τη Μεγάλη Βρετανία και τις χώρες της Βαλτικής είναι η Ρωσία. Η εργαλειοποίηση της παράνομης μετανάστευσης αποτελεί απειλή για την Ελλάδα, ενώ για χώρες όπως το Βέλγιο ή η Ολλανδία, απλώς μια διαχειριστική πρόκληση.

Παράλληλα, η νέα Λευκή Βίβλος δεν κάνει καμία αναφορά στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42.7 της Συνθήκης Λισαβόνας), η οποία προβλέπει ότι σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά κράτους-μέλους, τα υπόλοιπα κράτη οφείλουν να το συνδράμουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αντίστοιχα, ενώ γίνεται αναφορά στη συνεργασία Ε.Ε. – ΝΑΤΟ, δεν περιγράφεται συγκεκριμένο πλαίσιο για την ενίσχυση της στρατηγικής τους σύμπραξης.

Τέλος, η Λευκή Βίβλος δεν αναφέρει τίποτα για την επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ε.Ε. και την πιθανότητα δημιουργίας ευρωπαϊκού στρατού, μια ιδέα που παραμένει στο τραπέζι επί χρόνια χωρίς απτή πρόοδο. Εν κατακλείδι, καθώς ο επανασχεδιασμός της ΚΠΑΑ βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, η Ελλάδα – ως χώρα με ενεργή και καθοριστική συμβολή στην επιδίωξη στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε. – έχει μια μοναδική ευκαιρία. Σε συνέχεια των έως τώρα επιτυχιών, καλείται να αναλάβει νέες πρωτοβουλίες και να φέρει στο προσκήνιο κρίσιμα ζητήματα τόσο στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα όσο και σε διμερές επίπεδο. Στόχος: η διαμόρφωση μιας ισχυρής, αξιόπιστης ΚΠΑΑ, που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές προκλήσεις και ταυτόχρονα να διασφαλίζει τα εθνικά συμφέροντα και την ασφάλεια της πατρίδας μας.