Υπήρχε Γυναικοκρατία ή Μητριαρχία στην Κάρπαθο;

Rodiaki NewsRoom

Μέχρι πριν από ένα αιώνα, η οικονομία της Καρπάθου εξαρτιόταν, κατά κύριο λόγο, από την γεωργία και, κατά δεύτερο λόγο, από την κτηνοτροφία. Ενώ η κτηνοτροφία ανήκε στους άνδρες, οι μεγάλες κτηματικές περιουσίες ανήκαν στις κανακαρές μαζί με τις κολαΐνες με τα χρυσά νομίσματα. Aκόμη και τα σπίτια που έμεναν οι Καρπάθιοι ανήκαν στις γυναίκες, που είτε τα κληρονομούσαν από τις μητέρες τους, αν ήταν πρωτοκόρες, ή τους τα προίκισαν οι πατεράδες τους. Υπήρχαν βέβαια και κανακάρηδες με αρκετή κτηματική περιούσια, αλλά όχι σαν των κανακαρών.

Κάποτε ένας Καρπάθιος έπρεπε να κτίσει σπίτι για την δεύτερη κόρη του, όπως ήταν υποχρεωμένος, και ζήτησε από την πρωτοκόρη του να του παραχωρήσει ένα οικόπεδο από την εκτεταμένη κτηματική περιουσία που θα κληρονομούσε. Κι αυτή όχι μόνο αρνήθηκε να του το δώσει, αλλά ακόμα και να του το πουλήσει.

Στο δημοτικό σχολείο που πήγαινα, μια τάξη μεγαλύτερη από την δική μου, υπήρχαν δυο άριστες μαθήτριες που συναγωνίζονταν μεταξύ τους με άριστα αποτελέσματα. Όταν τελείωσαν το δημοτικό, η μια συνέχισε στο γυμνάσιο, στο πανεπιστήμιο Αθηνών και σε ένα από τα καλλίτερα πανεπιστήμια της Αμερικής, για να γίνει και η ίδια καθηγήτρια πανεπιστημίου. Η άλλη, δεν την άφησε η μάνα της συνεχίσει γιατί προτιμούσε να γίνει η κόρη της νοικοκυρά. Εξήντα χρόνια αργότερα όταν ξανασυναντηθήκαμε μου εξομολογήθηκε ότι διαμαρτυρήθηκε στον πατέρα της για την απόφαση της μάνας της, ο οποίος της είπε: «Για τον γιο αποφασίζει ο πατέρας και για την κόρη η μητέρα!».

Όταν ο Καρπάθιος παντρευόταν μετακόμιζε στο σπίτι της γυναίκας του, όσο και αν είχε υψηλή θέση στην συντηρητική κοινωνία της Καρπάθου. Σε άλλα μέρη της Ελλάδος θα τον αποκαλούσαν υποτιμητικά «σώγαμπρο», στην Κάρπαθο εθεωρείτο φυσικό και αποδεκτό. Γι αυτό προβάλει το ερώτημα: Υπήρχε Γυναικοκρατία ή Μητριαρχία στην Κάρπαθο;

Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία, οι Αμαζόνες ήταν ένας πολεμικός λαός που κυβερνιόταν από γυναίκες και χρησιμοποιούσαν τους άνδρες τους ως δούλους και για να τεκνοποιούν. Τα αγόρια που γεννούσαν τα σκότωναν ή τα τραυμάτιζαν αμέσως μετά τη γέννηση τους, τυφλώνοντας ή κουτσαίνοντάς τα. Στα δε κορίτσια άφηναν τον αριστερό τους μαστό για να θηλάζουν τα νεογέννητα, αλλά συνέθλιβαν τον δεξιό μαστό για να μη εμποδίζει στην ρίψη του ακοντίου.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο βασιλιάς των Περσών Κύρος εκστράτευσε εναντίον του γυναικοκρατούμενου βασιλείου των Σκυθών Μασαγετέων, που υπήρχε στην ανατολική πλευρά της Κασπίας θάλασσας. Όπου στην τελική μάχη οι Μασαγετέοι με την βασίλισσα Τόμυρις επικράτησαν και ο Μέγας Βασιλεύς των Περσών έχασε την ζωή του.

Αναφερόμενος στην Λυκία, ο Ηρόδοτος καταγράφει ένα θεσμό που υπήρχε στην Καρία, βάσει του οποίου τα παιδιά δεν παίρναν το όνομά τους από τον πατέρα τους αλλά από την μητέρα τους, και η κοινωνική τους θέση εξαρτιόταν από την κοινωνική θέση της μητέρας. Αν υψηλής καταγωγής γυναίκα είχε παιδιά με σκλάβο, αυτά αποκτούσαν την κοινωνική θέση της μητέρας τους. Και τα συγκρίνει με τα μουλάρια που προέρχονται από την γονιμοποίηση φοράδας από γάιδαρο. Ενώ αν υψηλής καταγωγής άνδρας είχε παιδιά με σκλάβα, αυτά αποκτούν την κοινωνική θέση της σκλάβας μητέρας τους.

Ο Ηρόδοτος αναφέρεται σε ένα θεσμό που είχε ισχύσει στην Βαβυλώνα και καθόριζε τις θέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Κάθε χρόνο η πολιτεία συγκέντρωνε όλους τους νέους και τις νέες που ερχόντουσαν σε ηλικία γάμου, που ήταν υποχρεωτικός. Η Επιτροπή διάλεγε την πιο όμορφη νέα και την έβαζε σε πλειστηριασμό, και όποιος πρόσφερε τα περισσότερα την έπαιρνε για γυναίκα του. Στην συνέχεια έπαιρνε την δεύτερη πιο όμορφη, την έβαζε σε πλειστηριασμό, και η ίδια διαδικασία συνεχιζόταν μέχρι να εξαντληθούν όλες οι προσφορές από την πιο όμορφη μέχρι την ελάχιστα όμορφη.

Στην συνέχεια άρχιζε ο πλειστηριασμός με τις άσχημες, που ορισμένες είχαν και σωματικά ελαττώματα. Άρχιζαν με την πιο άσχημη, και αυτός που δεχόταν να την παντρευτεί παίρνοντας την μικρότερη αμοιβή την έπαιρνε για γυναίκα του. Στην συνέχεια η Επιτροπή έπαιρνε την δεύτερη πιο άσχημη, και η διαδικασία συνεχιζόταν μέχρι την ελάχιστα άσχημη. Το αξιοσημείωτο είναι ότι την ίδια διαδικασία με τους Βαβυλώνιους ακολουθούσαν και Ίνκας που ζούσαν στην Νότιο Αμερική πάνω στις Άνδεις, αν και δεν υπήρχε κάποια επικοινωνία μεταξύ τους.

Οι προαναφερθείσες αναφορές που δίνουν στις γυναίκες ανωτερότητα ή ισότητα με τους άνδρες είναι περιορισμένες, όπως φαίνεται και από τις «Εκκλησιάζουσες» του Αριστοφάνη, που γελοιοποιεί την κατάκτηση της εξουσίας από τις γυναίκες. Ακόμα και στο ζωικό βασίλειο λίγες είναι οι περιπτώσεις που τα θηλυκά ζώα, όπως ύαινες και ελέφαντες, υπερέχουν των αρσενικών.

Τα ήθη που επικρατούσαν στην Κάρπαθο δεν έχουν σχέση με τις προαναφερθείσες ιστορικές αναφορές και την Γυναικοκρατία. Στην εκλογική διαδικασία των τοπικών αρχόντων συμμετείχαν μόνο άνδρες. Ακόμα και οι χήρες, που λόγω της κτηματικής τους περιουσίας πλήρωναν φόρους, δεν συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία.

Όταν στην Κάρπαθο καθιερώθηκαν τα επώνυμα, αυτά προέρχονταν από το όνομα του πατέρα. Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις που έχουν γυναικεία προέλευση, όπως το Ερνίας, που ο πατέρας των παιδιών έμενε στο εξωτερικό για πολλά χρόνια και τα παιδιά του χωριού που δεν γνώριζαν το όνομά του και τα ονόμαζαν ως ο γιός ή η κόρη της Ερνίας. Επίσης τα επίθετα Καλιτσάρας και Μαρούκλας προήλθαν από την επιβλητική σωματική διάπλασης της μητέρας των παιδιών.

Η Μητριαρχία που επικρατούσε στην Κάρπαθο ίσως έχει Μεσανατολίτικη προέλευση. Σύμφωνα με το εβραϊκό έθιμο, Εβραίος θεωρείται αυτός του οποίου η μητέρα είναι Εβραία. Επίσης μπορεί να επηρεάστηκε και από την επικράτηση του Χριστανισμού, που ο κάθε χριστιανός θεωρεί την μητέρα του Ιησού Χριστού ως μητέρα και δική του προστάτισσα. Από τις έντεκα κεντρικές εκκλησίες των χωριών της Καρπάθου οι οκτώ είναι αφιερωμένες στην Παναγία: Κοίμησης (Απέρι, Μενετές, Όλυμπος, Πυλές), Γέννησης (Βωλάδα, Μεσοχώρι), Ευαγγελισμός (Πηγάδια), Ζωοδόχος Πηγή (Διαφάνι). Γι αυτό και αρκετοί αναφέρονται στην Κάρπαθο ως Μαριοσκέπαστη.

πηγή: https://www.anamniseis.net/