Ηλίας Τομάζος: Ο Ροδίτης καθηγητής στις ΗΠΑ που έφερε στη χώρα μας κι εκπαίδευσε τα τελευταία 40 χρόνια περισσότερους από 6.000 αμερικανούς φοιτητές.»

Μιχάλης Μαστής

Από ένα χωριό της Ρόδου, τη Σορωνή μέχρι τη δημιουργία ενός από τα σημαντικότερα Κέντρα Ελληνικών Σπουδών στις Ηνωμένες Πολιτείες, η διαδρομή του καθηγητή Ηλία Τομάζου μοιάζει σχεδόν κινηματογραφική.

Με βαθιά πίστη στη δύναμη της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού, ο διευθυντής και διδάσκων καθηγητής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ αφηγείται πώς μια ομάδα νέων Ελλήνων φοιτητών κατάφερε να χτίσει έναν ζωντανό πυρήνα ελληνισμού στην Αμερική.

«Η Ελλάδα παραμένει η υπερδύναμη του ανθρωπισμού τόνισε ο ίδιος μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, με μια καθαρότητα στο λόγο και τη ματιά του, που δεν σε αφήνει κανένα απολύτως περιθώριο να αναρωτηθείς πόσο βαθειά το πιστεύει.

Ο ίδιος βρέθηκε στις ΗΠΑ αρχικά με εντελώς διαφορετικά σχέδια. Όπως λέει, στόχος του ήταν να σπουδάσει ηλεκτρολόγος μηχανικός και να επιστρέψει στην Ελλάδα για να εργαστεί στη… ΔΕΗ, όπως του είχε προτείνει ο πατέρας του, Ωστόσο, η επαφή του με τα παιδιά της ομογένειας άλλαξε καθοριστικά και ανέτρεψε την πορεία της ζωής του.

Η αγωνία του για τη διατήρηση της γλώσσας μας

«Κατάλαβα ότι η ελληνική γλώσσα είχε αρχίσει να υποχωρεί στην Αμερική», αναφέρει χαρακτηριστικά, θυμούμενος όταν ακόμα ήταν φοιτητής στις Η.Π.Α, τα μαθήματα ελληνικών που παρέδιδε κάθε Σάββατο σε παιδιά ομογενών, στο ημιυπόγειο ενός σπιτιού στο East Hartford. Εκεί γεννήθηκε και η αγωνία για τους «χαμένους αγγέλους του ελληνισμού», όπως του είχε πει ένας συγχωριανός του, αναφερόμενος στα παιδιά της δεύτερης και τρίτης γενιάς που απομακρύνονταν από τη γλώσσα και την παράδοση.

Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε η ίδρυση της «ΠΑΙΔΕΙΑΣ», ενός φοιτητικού συλλόγου με στόχο την εισαγωγή της ελληνικής γλώσσας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ. Με ελάχιστα μέσα αλλά μεγάλο πάθος, οι φοιτητές συγκέντρωσαν τα πρώτα 650 δολάρια, πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι σε ολόκληρο το Κονέκτικατ.

Η προσπάθεια δεν σταμάτησε εκεί. Λίγα χρόνια αργότερα συγκεντρώθηκαν 250.000 δολάρια για τη δημιουργία έδρας Ελληνικών Σπουδών. Όμως ένα περιστατικό με έναν Αμερικανό κοσμήτορα αποδείχθηκε καθοριστικό:

«Πήγατε να δείτε τι έχουν άλλες εθνότητες στα πανεπιστήμια;», τους ρώτησε. Όταν αντίκρισαν οργανωμένα κέντρα, βιβλιοθήκες, ακαδημαϊκές συνεργασίες και φοιτητικές εγκαταστάσεις, κατάλαβαν — όπως λέει ο ίδιος — «πόσο πίσω ήμασταν εμείς».

Έτσι γεννήθηκε το όραμα για ένα πλήρες Κέντρο Ελληνικών Σπουδών. Παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχαν χρήματα ούτε σχέδια, το Πανεπιστήμιο τους παραχώρησε γη για να ξεκινήσουν. Οι άνθρωποι στους οποίους απευθύνθηκε ο Ηλίας Τομάζος, «διάβασαν» στα μάτια του πρώτα απ όλα, την πίστη και τη βεβαιότητα ότι η απόφασή τους να στηρίξουν το εγχείρημα, θα είχε το προσδοκώμενο όφελος για όλους.

Σήμερα, τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: εκκλησία βυζαντινού ρυθμού αφιερωμένη στους Τρεις Ιεράρχες, διώροφο εκπαιδευτικό κτίριο με το όνομα «Μακεδονία», υπαίθριο μαρμάρινο ελληνικό θέατρο και νέο μουσείο που ανοίγει τις πύλες του τον Σεπτέμβριο.

Το πρόγραμμα συνεργασίας με τα ελληνικά πανεπιστήμια που έχει εξελιχθεί σε μια από τις σημαντικότερες γέφυρες μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ: Από το 1985 μέχρι σήμερα περισσότεροι από 6.000 φοιτητές έχουν έρθει στην Ελλάδα μέσω του προγράμματος, συμμετέχοντας όχι μόνο σε μαθήματα ελληνικής γλώσσας αλλά και σε πλήρη ακαδημαϊκά εξάμηνα.

Ο κ. Τομάζος επιμένει ότι η πραγματική δύναμη βρίσκεται στα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια και στους Έλληνες καθηγητές. «Η Ελλάδα έχει άριστους καθηγητές και πολύ καλά πανεπιστήμια», τονίζει, σημειώνοντας ότι οι ίδιοι οι Αμερικανοί φοιτητές επιστρέφουν ενθουσιασμένοι και βαθιά επηρεασμένοι από την εμπειρία τους.

Μάλιστα, περιγράφει με συγκίνηση μια στιγμή που, όπως λέει, δεν θα ξεχάσει ποτέ. Ένας φοιτητής, ο οποίος αρχικά ήθελε να σπουδάσει στη Ρώμη, επέλεξε τελικά την Ελλάδα. Μετά το ταξίδι του, γύρισε και του είπε: «Η Ελλάδα είναι η υπερδύναμη, γιατί κρατά τη μήτρα του ανθρωπισμού».

Για τον ίδιο, το μυστικό βρίσκεται στην ουσιαστική γνωριμία των νέων με ολόκληρη τη χώρα. Από τη Δωδώνη και τις Μυκήνες μέχρι τη Βεργίνα, την Ολυμπία και τις Θερμοπύλες, κάθε τόπος — όπως λέει — αποκαλύπτει ένα διαφορετικό κομμάτι της ελληνικής ψυχής.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη συμβολή του Υπουργείου Πολιτισμού και της υπουργού Λίνα Μενδώνη, επισημαίνοντας ότι η στήριξη της Πολιτείας υπήρξε καθοριστική για την ανάπτυξη των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δράσεων.

Η χώρα μας μέσα από τα μάτια των φοιτητών από τις ΗΠΑ

Οι 6.042 Αμερικανοί φοιτητές έχουν γνωρίσει την Ελλάδα όχι ως απλοί τουρίστες, αλλά ως ενεργοί συμμετέχοντες σε ένα μοναδικό ακαδημαϊκό πρόγραμμα εδώ και τέσσερις δεκαετίες, είναι οι καλύτεροι πρεσβευτές για τη χώρα μας – σημειώνει ο καθηγητής κ. Ηλίας Τομάζος.

Οι Αμερικανοί φοιτητές ανακαλύπτουν την Ελλάδα μέσα από τη γλώσσα, την ιστορία, τα πανεπιστήμια και την καθημερινή ζωή.

Όπως εξηγεί, το πρόγραμμα δεν περιορίζεται στη διδασκαλία ελληνικών. Οι φοιτητές συμμετέχουν κανονικά σε πανεπιστημιακά μαθήματα στην Ελλάδα, επιλέγοντας αντικείμενα από τη βιοϊατρική μέχρι την ωκεανογραφία, ενώ παράλληλα ταξιδεύουν σε ολόκληρη τη χώρα, γνωρίζοντας από κοντά την ιστορία και τον πολιτισμό της.

«Αν τους πάρεις μόνο σε ένα μέρος, δεν μπορούν να καταλάβουν την Ελλάδα», τονίζει ο κ. Τομάζος. «Όταν όμως δουν την Αττική, την Πελοπόννησο, τη Δωδώνη, τη Βεργίνα, τις Μυκήνες, την Επίδαυρο, τη Σπάρτη, τότε αρχίζουν πραγματικά να αντιλαμβάνονται τι σημαίνει Ελλάδα».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η εμπειρία αυτή μεταμορφώνει τους νέους ανθρώπους. Οι φοιτητές επιστρέφουν στις ΗΠΑ όχι μόνο με ακαδημαϊκές γνώσεις, αλλά βαθιά επηρεασμένοι από τον ελληνικό τρόπο σκέψης και τις ανθρωπιστικές αξίες που ανακαλύπτουν μέσα από το ταξίδι τους.

«Γίνονται καλύτεροι άνθρωποι και πραγματικοί φιλέλληνες», λέει χαρακτηριστικά.

Μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές που θυμάται αφορά έναν Κινέζο φοιτητή κλασικών σπουδών, ο οποίος αρχικά ήθελε να επιλέξει τη Ρώμη για το θερινό του πρόγραμμα. Τελικά ήρθε στην Ελλάδα και, στο τέλος του ταξιδιού, έκανε μια δήλωση που συγκλόνισε ακόμη και τον ίδιο τον καθηγητή.

«Η Ελλάδα είναι η πραγματική υπερδύναμη», είπε ο νεαρός φοιτητής μπροστά στους συμφοιτητές του. «Γιατί κρατά τη μήτρα του ανθρωπισμού».

Για τον κ. Τομάζο, τέτοιες στιγμές αποδεικνύουν ότι η δύναμη της Ελλάδας δεν περιορίζεται στην αρχαία ιστορία της, αλλά συνεχίζει να επηρεάζει βαθιά τους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με τον πολιτισμό της.

Το πρόγραμμα, που ξεκίνησε το 1985, έχει εξελιχθεί σήμερα σε έναν από τους σημαντικότερους ακαδημαϊκούς δεσμούς Ελλάδας και ΗΠΑ. Κάθε χρόνο δεκάδες φοιτητές ταξιδεύουν στη χώρα μας με υποτροφίες, συμμετέχοντας σε εκπαιδευτικές δράσεις και γνωρίζοντας από κοντά την ελληνική κοινωνία.

Ο καθηγητής επιμένει ιδιαίτερα στη σημασία των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων, τα οποία — όπως υποστηρίζει — εντυπωσιάζουν τους Αμερικανούς φοιτητές με το επίπεδο των καθηγητών και των σπουδών.

«Τα ίδια τα παιδιά μάς λένε πόσο υψηλό είναι το επίπεδο των ελληνικών πανεπιστημίων», αναφέρει, σημειώνοντας ότι πολλοί φοιτητές επιστρέφουν στις ΗΠΑ με εντελώς διαφορετική εικόνα για τη σύγχρονη Ελλάδα.

Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των εμπειριών είναι η ελληνική γλώσσα, την οποία ο ίδιος χαρακτηρίζει «ιερή». Θεωρεί πως η γλώσσα αποτελεί το ισχυρότερο όπλο διατήρησης της ταυτότητας του ελληνισμού στο εξωτερικό και επιμένει ότι χωρίς αυτήν δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική σύνδεση με τον πολιτισμό.

Την ίδια ώρα, μέσα από το πρόγραμμα, η Ελλάδα αποκτά ίσως τους σημαντικότερους πρεσβευτές της: νέους ανθρώπους από όλο τον κόσμο που επιστρέφουν στις πατρίδες τους έχοντας γνωρίσει μια χώρα που — όπως λέει ο ίδιος ο κ. Τομάζος — «δεν είναι μόνο ιστορία, αλλά μια ζωντανή δύναμη ανθρωπισμού».

Η επιτυχία δεν μετριέται με χρήματα – Η συμβουλή του σε όλους τους νέους

Ο κ. Ηλίας Τομάζος, μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τους νέους Έλληνες που σκέφτονται να φύγουν στο εξωτερικό για να εργαστούν:

«Η Ελλάδα είναι μοναδική χώρα. Εδώ να μείνουμε, εδώ να αγωνιστούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η επιτυχία δεν μετριέται μόνο με τα χρήματα, αλλά και με τη διατήρηση της γλώσσας, τα ισχυρά θεμέλια της οικογένειας, την ελληνική φλόγα και τις ρίζες που οφείλουμε να διατηρήσουμε και να μεταλαμπαδεύσουμε στα παιδιά μας.

Για τον Ηλία Τομάζο, η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς μέσο επικοινωνίας. Είναι «το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας».