Η Χάλκη υποδέχεται το 5ο Φεστιβάλ Μουσικής «Δημήτρης Κρεμαστινός»

Rodiaki NewsRoom

Από την Κρήτη και την Ανατολική Μεσόγειο έως την Αυστραλία…

Στη Χάλκη, εκεί όπου η θάλασσα δεν χωρίζει αλλά ενώνει, οι μουσικές μνήμες ταξιδεύουν από γενιά σε γενιά, από νησί σε νησί και από ακτή σε ακτή. Κάθε ήχος κουβαλά μια ιστορία· κάθε μελωδία μια διαδρομή ανθρώπων, πολιτισμών και τόπων. Από την Κρήτη και την Ανατολική Μεσόγειο έως την Αρμενία, τα Βαλκάνια και την Αυστραλία, από τη μνήμη της μετανάστευσης έως το ελληνικό λαϊκό τραγούδι και από την αρχαία άρπα έως το ρεμπέτικο, οι «Μουσικές Ρίζες» αναζητούν όσα μας συνδέουν.

Το 5ο Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός ανοίγει έναν πολύχρωμο μουσικό διάλογο, όπου η παράδοση συναντά τη σύγχρονη δημιουργία και η τοπική μνήμη συνομιλεί με τον κόσμο. Για πέντε βραδιές, η Χάλκη μετατρέπεται σε έναν ζωντανό μουσικό χάρτη: οι ήχοι της κρητικής λύρας συναντούν το πιάνο, η Ανατολή συνομιλεί με τη Δύση, οι απόδημοι Χαλκίτες της Αυστραλίας επιστρέφουν συμβολικά στον τόπο καταγωγής τους, ο Γιώργος Ζαμπέτας ξαναζωντανεύει μέσα από το λαϊκό τραγούδι και τη συμφωνική μουσική, ενώ η άρπα αναμετριέται δημιουργικά με το δημοτικό τραγούδι και το ρεμπέτικο.

Οι «Μουσικές Ρίζες» δεν είναι απλώς ο τίτλος ενός φεστιβάλ. Είναι μια πρόσκληση σε ένα ταξίδι μνήμης και ανακάλυψης. Για να θυμηθούμε από πού ερχόμαστε, να ακούσουμε όσα μας ένωσαν και να ανακαλύψουμε πως, τελικά, οι μουσικές ρίζες δεν μένουν ποτέ ακίνητες: ταξιδεύουν, μεταμορφώνονται και ανθίζουν κάθε φορά που ένας άνθρωπος, ένας τόπος και ένας ήχος συναντιούνται.

Ειδικότερα:

5ο Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης – Δημήτρης Κρεμαστινός
«Μουσικές Ρίζες»
Πρόγραμμα Συναυλιών

• Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
  Οικία Δ. Κρεμαστινού

Εναρκτήρια Συναυλία

Το Φεστιβάλ θα ξεκινήσει την αναζήτηση για τις Μουσικές (μας) Ρίζες, με μια συναυλία αφιερωμένη στον αρχιμουσικό Γιάννη Φουρλάνο, εξέχουσα μουσική φυσιογνωμία των Δωδεκανήσων με δραστηριότητα στη Ρόδο και μακρά πορεία και σημαντική προσφορά στον χώρο της μουσικής. Συνεχιστής του έργου του είναι ο γιος του, Μάκης Φουρλάνος, που υπηρετεί τη μουσική και την εκπαίδευση νέων μουσικών, με έδρα πλέον την Κρήτη.

Το αφιέρωμα πραγματοποιείται υπό τους ήχους της κρητικής λύρας και του πιάνου. Η σχέση της κρητικής λύρας με τη Χάλκη είναι ιστορική και πολιτισμική. Η Χάλκη, ως ναυτικό νησί, διατηρούσε στενές επαφές με την Κρήτη, κυρίως μέσω θαλάσσιων εμπορικών «δρόμων». Μέσα από αυτές τις επαφές, μουσικά στοιχεία της κρητικής παράδοσης —και ιδιαίτερα η λύρα— έγιναν γνωστά και στο νησί. Η κρητική λύρα λειτούργησε ως πολιτισμική επιρροή και όχι ως κύριο λαϊκό όργανο της Χάλκης, όπου κυριαρχούσαν τα δωδεκανησιακά «ιδιώματα». Ωστόσο, σε γιορτές, πανηγύρια και σύγχρονες μουσικές δράσεις, η παρουσία της λύρας συμβολίζει τον ευρύτερο μουσικό διάλογο του Αιγαίου και τις διαχρονικές σχέσεις μεταξύ νησιωτικών κοινοτήτων.

Το μουσικό σύνολο Elysium Duo, που αποτελείται από τη διεθνώς καταξιωμένη σολίστ πιάνου Τζένια Μανουσάκη και τον ανερχόμενο δεξιοτέχνη της πεντάχορδης κρητικής λύρας Δημήτρη Αγγελάτο (μαθητής Γ' Λυκείου), θα μας ταξιδέψει μέσα από μια σπάνια μουσική διαδρομή που παντρεύει τους ελληνικούς παραδοσιακούς ήχους με αυτούς των κορυφαίων κλασικών συνθετών. Θα ερμηνευτούν έργα των J. S. Bach, F. Liszt, S. Rachmaninoff, C. Saint-Saëns, Γ. Κωνσταντινίδη κ.ά. Ως ντουέτο, έχουν εμφανιστεί στη γιορτή για τα 70 χρόνια της ΕΡΤ και στην Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της ΕΡΤ για το 2025. Την εκδήλωση θα παρουσιάσει ο γνωστός παραγωγός του 3ου Προγράμματος της ΕΡΤ, πιανίστας και συνθέτης, Χρίστος Παπαγεωργίου. Guest της συναυλίας αυτής ο παγκοσμίου βεληνεκούς κορυφαίος κλαρινετίστας της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, Σπύρος Μουρίκης.

• Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
  Άκρη Λιμανιού

Haig Yazdjian Quintet: Μουσικές ρίζες της Ανατολικής Μεσογείου, της Αρμενίας και των Βαλκανίων

Μία από τις πιο σημαντικές μουσικές προσωπικότητες παγκοσμίως στον χώρο της world music, ο Haig Yazdjian συνδυάζει στοιχεία από την πλούσια παράδοση της Ανατολικής Μεσογείου, της Αρμενίας και των Βαλκανίων, σε ένα ηχητικό τοπίο που ακουμπά ταυτόχρονα στην παράδοση και το σήμερα.

Η Ανατολική Μεσόγειος χαρακτηρίζεται από μετακινήσεις και μεταναστεύσεις πληθυσμών, ήδη από την πρώιμη αρχαιότητα. Η ώσμωση των επί μέρους πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων που αναπόφευκτα συνέβη μεταξύ των λαών, έδωσε έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα σε έναν πολιτισμό, τον οποίο επιτυχώς μπορούμε να ονομάσουμε πολιτισμό της Ανατολικής Μεσογείου. Οι αποδείξεις είναι περίτρανες στην ενδυμασία, στα έθιμα, στον τρόπο ζωής και κυρίως στη μουσική.

Ένας ουτίστας, ένας μουσικός που συγκεντρώνει όλα τα πολιτισμικά στοιχεία της Ανατολικής Μεσογείου, είναι ο Haig Yazdjian. Γεννημένος στη Συρία από Αρμένιους γονείς και κάτοικος Ελλάδας τα τελευταία είκοσι χρόνια, ο Haig κουβαλάει στις αποσκευές του όλον τον μουσικό πλούτο της περιοχής όπου μεγάλωσε, μπολιασμένο με πολλούς μουσικούς ιδιωματισμούς της Δύσης. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι που τον κάνουν οικουμενικό. Η μουσική του χαρακτηρίζεται από λυρισμό, δεξιοτεχνία και έντονη συναισθηματική δύναμη, αναδεικνύοντας τον διάλογο πολιτισμών και μουσικών παραδόσεων.

Σε αυτή τη μαγευτική βραδιά, θα τον συνοδεύουν οι εξαιρετικοί μουσικοί: Γιώργος Κοντογιάννης (λύρα), Τάσος Πούλιος (κανονάκι), Γιάννης Κυριμκυρίδης (πλήκτρα) και Θάνος Χατζηαναγνώστου (τύμπανα), δημιουργώντας ένα ηχητικό ταξίδι γεμάτο ατμοσφαιρικές μουσικές περιπλανήσεις και συναισθηματικές εναλλαγές.

• Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
  Περίβολος εκκλησίας Αγ. Νικολάου

Από τη Χάλκη στην Αυστραλία

Η διεθνής συμμετοχή στο φετινό Φεστιβάλ «έρχεται» από τη μακρινή -αλλά και κοντινή- Αυστραλία. Το ξεχωριστό Darlington Quartet διαπρέπει σε όλο τον κόσμο και αποτελείται από διακεκριμένα μέλη της Συμφωνικής Ορχήστρας της Δυτικής Αυστραλίας (Περθ).

Από τις αρχές του 20ού αιώνα, κάτοικοι της Χάλκης, ενός νησιού με μακραίωνη ναυτική παράδοση, αναζήτησαν καλύτερες συνθήκες ζωής πέρα από τα όρια του Αιγαίου. Οι περιορισμένοι φυσικοί πόροι, η οικονομική δυσχέρεια και οι ιστορικές ανακατατάξεις της εποχής οδήγησαν πολλούς Χαλκίτες στη δύσκολη απόφαση της μετανάστευσης. Η Αυστραλία αποτέλεσε έναν από τους βασικούς προορισμούς, ιδιαίτερα κατά τις δεκαετίες του 1950 και 1960. Εκεί, οι μετανάστες από τη Χάλκη εγκαταστάθηκαν στα αστικά κέντρα, όπου εντάχθηκαν ενεργά στην ελληνική παροικία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην οικονομική και κοινωνική ζωή της νέας τους πατρίδας. Παρά την απόσταση, οι δεσμοί με το νησί παρέμειναν ζωντανοί. Οι Χαλκίτες της διασποράς διατηρούν τη γλώσσα, τις παραδόσεις και τη μνήμη του τόπου καταγωγής τους, στηρίζοντας τη Χάλκη και επιστρέφοντας σε αυτήν.

Έτσι, η πρώτη συναυλία του Φεστιβάλ είναι ένας φόρος τιμής στη νησιωτικότητα αλλά και στη μετανάστευση, που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της σύγχρονης ιστορίας του νησιού και της συλλογικής του ταυτότητας. Με ένα πλούσιο και πολυδιάστατο ρεπερτόριο, που εκτείνεται από τα αριστουργήματα της κλασικής δημιουργίας έως τη σύγχρονη μουσική, το κουαρτέτο φέρνει νέες ιδέες, ερμηνείες και πρωτότυπες προσεγγίσεις, αναδεικνύοντας τη δύναμη του ήχου ως γέφυρα μεταξύ των πολιτισμών και της παράδοσης. Στο πρόγραμμα εντάσσονται έργα συνθετών που επέλεξαν να συνομιλήσουν με την παράδοση – κοίταξαν πίσω, για να δουν μπροστά: B. Bartók, J. Brahms, S. Rachmaninov, Ν. Σκαλκώτας, Αυστραλοί συνθέτες κ.ά.

• Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
  Λιμάνι της Χάλκης

100+1 χρόνια Γιώργος Ζαμπέτας

Η τέταρτη συναυλία του Φεστιβάλ είναι αφιερωμένη στον αείμνηστο Γιώργο Ζαμπέτα, με αφορμή τη συμπλήρωση 100+1 ετών από τη γέννησή του. Ο Γιώργος Ζαμπέτας υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Δεξιοτέχνης του μπουζουκιού και χαρισματικός συνθέτης, συνέδεσε το λαϊκό ύφος με τη μελωδική ευρηματικότητα και το αυθεντικό χιούμορ. Το έργο του, με τραγούδια που αγαπήθηκαν από πλατύ κοινό, αποτύπωσε την καθημερινότητα, τον έρωτα και την κοινωνική ευαισθησία της μεταπολεμικής Ελλάδας. Παράλληλα, η έντονη σκηνική του παρουσία και ο προφορικός του λόγος τον κατέστησαν λαϊκό αφηγητή μιας ολόκληρης εποχής. Η συμβολή του παραμένει καθοριστική στη διαμόρφωση της σύγχρονης λαϊκής μουσικής ταυτότητας.

Στο Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης θα ακουστούν αγαπημένα τραγούδια σε ενορχηστρώσεις που «συνομιλούν» με τον συμφωνικό ήχο. Για το Φεστιβάλ Χάλκης είναι μεγάλη τιμή η συμμετοχή (για πρώτη φορά) της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της Ε.Ρ.Τ., με τη σύμπραξη του κορυφαίου τραγουδιστή Κώστα Μακεδόνα. Συμπράττει ο Ροδίτης δεξιοτέχνης του μπουζουκιού Τάσος Νάνος και η τραγουδίστρια Μάλαμα Σεβαστού, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Τάσου Συμεωνίδη.

• Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
  Οικία Δ. Κρεμαστινού

Εξέφεξε η Ανατολή

Το Φεστιβάλ ρίχνει την αυλαία του με έναν μαγικό «διάλογο» λαϊκών, δημοτικών τραγουδιών και ρεμπέτικου με άρπα, υπό τον τίτλο «Εξέφεξε η Ανατολή». Ανώνυμα και επώνυμα παραδοσιακά και λαϊκά τραγούδια του ελληνικού λαού, επεξεργασμένα από τον αρπίστα Θοδωρή Ματούλα, για δύο άρπες και φωνή, σε δύο κύκλους.

Ο πρώτος κύκλος περιλαμβάνει δέκα δημοτικά τραγούδια από διάφορες περιοχές της Ελλάδας και ο δεύτερος δέκα ρεμπέτικα τραγούδια της περιόδου 1930 με 1950. Τραγουδούν ο Βασίλης Αγροκώστας και η Χριστίνα Μαξούρη. Ερμηνεύουν οι αρπιστές Γωγώ Ξαγαρά και Θοδωρής Ματούλας.

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και ξεχωριστό πρόγραμμα, με κύριο στόχο τη συμμετοχή των ακροατών στη χαρά του τραγουδιού. Η ιδέα για τη χρήση της άρπας στο ρεμπέτικο και ελληνικό τραγούδι συνολικά, όσο είναι καινοφανής, άλλο τόσο είναι και μουσικολογικά και ιστορικά θεμελιωμένη. Ο λυρικός ήχος της άρπας έχει συνδεθεί με τη δυτική συμφωνική μουσική, το μπαρόκ και την Αναγέννηση, τη μουσική της Ιρλανδίας αλλά και της Λατινικής Αμερικής.

Η σχέση του οργάνου, όμως, με την ανατολική μουσική είναι πολύ βαθύτερη μέσα στον χρόνο. Η άρπα εμφανίστηκε στην Ευρώπη μετά τον 8ο μ.Χ. αιώνα, ενώ στην Ελλάδα υπήρξε βασικό όργανο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, ήδη από το 3.000 π.Χ. Ακούγοντας τα ρεμπέτικα και έντεχνα ελληνικά τραγούδια από τον αρχέγονο ήχο της άρπας, ο ακροατής συνδέεται με την αρχαία ελληνική ρίζα του τραγουδιού και μπροστά του αναβιώνει όλη η δύναμη και η βαθύτερη ουσία της ελληνικής μουσικής. Αυτός ο μαγικός συνδυασμός έχει τη δύναμη να οδηγήσει τους ακροατές να συμμετέχουν στο άκουσμα των οικείων και πολύ αγαπημένων τραγουδιών, που όμως ταυτόχρονα είναι σαν να ακούγονται για πρώτη φορά.

Παρότι η τοπική μουσική παράδοση της Χάλκης ήταν και είναι δωδεκανησιακή, το ρεμπέτικο λειτούργησε ως αστική επιρροή, εκφράζοντας βιώματα μετανάστευσης, νοσταλγίας και κοινωνικής εμπειρίας που άγγιξαν και αγγίζουν και τη χαλκίτικη κοινότητα.