Βαρθολομαίος: «Κατηγορική προσταγή» η προστασία του πλανήτη, στην εορτή της Ινδίκτου

Rodiaki NewsRoom

Του Κώστα Καστανάκη στο iaxia.gr

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο γιόρτασε την Τρίτη 1η Σεπτεμβρίου 2026 την αρχή της Ινδίκτου, την εκκλησιαστική πρωτοχρονιά. Ο εορτασμός έγινε με ιδιαίτερη λαμπρότητα, σύμφωνα με τη μακραίωνη εκκλησιαστική τάξη και παράδοση. Η ημέρα περιέλαβε παράλληλα τη Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου της Παμμακαρίστου, της οποίας η πανίερη εικόνα φυλάσσεται στον Πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό. Η Μητέρα Εκκλησία αφιερώνει την ίδια ημέρα, από το 1989, και στην προσευχή υπέρ της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.

Οι Αρχιερείς που συλλειτούργησαν

Στη Θεία Λειτουργία χοροστάτησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Μαζί του συγχοροστάτησαν είκοσι δύο Σεβασμιότατοι Αρχιερείς: ο Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, ο Γέρων Δέρκων Απόστολος, ο Γέρων Πριγκηποννήσων Δημήτριος, ο Καρπάθου και Κάσου Αμβρόσιος, ο Μιλήτου Απόστολος, ο Προικοννήσου Ιωσήφ, ο Φιλαδελφείας Μελίτων, ο Σεβαστείας Σεραφείμ, ο Μυριοφύτου και Περιστάσεως Ειρηναίος, ο Μύρων Χρυσόστομος, ο Λαοδικείας Θεοδώρητος, ο Ειρηνουπόλεως Νίκανδρος, ο Ρόδου Κύριλλος, ο Κρήνης Κύριλλος, ο Καλλιουπόλεως και Μαδύτου Στέφανος, ο Μπουένος Άιρες Ιωσήφ, ο Κυδωνιών Αθηναγόρας, ο Σουηδίας και πάσης Σκανδιναυΐας Κλεόπας, ο Καναδά Απόστολος, ο Ίμβρου και Τενέδου Κύριλλος, ο Σαράντα Εκκλησιών Ανδρέας, ο Προύσης Ιωακείμ, ο Ντένβερ Κωνσταντίνος, ο Σελευκείας Θεόδωρος και ο Αγκύρας Γρηγόριος.

Το οικολογικό μήνυμα του Πατριάρχη

Στο φετινό οικολογικό του μήνυμα ο Παναγιότατος αναφέρθηκε στις περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες που ανέλαβε το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήδη από τη δεκαετία του ’80, για την ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινής γνώμης. Τόνισε ότι η Πρωτόθρονη Εκκλησία της Ορθοδοξίας θα συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Πατριάρχης δήλωσε ότι η ανάδειξη των θρησκευτικών και ηθικών διαστάσεων της οικολογικής απειλής οδηγεί στη συνειδητοποίηση της αξονικής σημασίας της οικολογικής ευθύνης. Σημείωσε ότι ο άνθρωπος πρέπει πλέον να αποβάλει οριστικά την ψευδαίσθηση πως η φύση διαθέτει απεριόριστη δύναμη ανανέωσης απέναντι στις ανθρωπογενείς καταστροφές. Χαρακτήρισε την ανάπτυξη οικολογικής ευθύνης «κατηγορική προστακτική» για την ανθρωπότητα, μπροστά στη μεγαλύτερη απειλή που κλήθηκε ποτέ να αντιμετωπίσει.

Ο Πατριάρχης αναφέρθηκε επίσης στο πρότυπο του «άφρονος πλουσίου» από το Ευαγγέλιο, περιγράφοντας πώς η σύγχρονη ανθρωπότητα υπονομεύει το μέλλον της μέσα από καταναλωτισμό και γεωπολιτικά συμφέροντα που αγνοούν κάθε όριο. Επεσήμανε την ανάγκη συναίνεσης της ανθρωπότητας σε έναν κορμό κοινών θεμελιωδών αξιών, με άξονα την αρχή της αλληλεγγύης. Τόνισε τον σεβασμό στην ιερότητα του ανθρώπινου προσώπου και τη μέριμνα για την ακεραιότητα της κτίσης ως ζωτικές εκφάνσεις της αποστολής του ανθρώπου να καταστεί, όπως είπε, «ιερεύς» της δημιουργίας.

Οι υπόλοιποι παρευρισκόμενοι

Στην ακολουθία εκκλησιάστηκαν επίσης ο Αρχιεπίσκοπος Ανθηδώνος Νεκτάριος, Επίτροπος του Παναγίου Τάφου στην Πόλη, καθώς και οι Θεοφιλέστατοι Επίσκοποι Αλικαρνασσού Αδριανός, Τράλλεων Βενιαμίν, Δαφνουσίας Σμάραγδος, Ξανθουπόλεως Παΐσιος και Ταμισού Πανάρετος, Έξαρχος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη Λιθουανία. Παρέστησαν κληρικοί και Άρχοντες Οφφικιάλιοι της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Την ελληνική κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υφυπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Λοβέρδος. Στην τελετή παρέστησαν επίσης ο πρέσβης της Ουκρανίας στην Άγκυρα, Ναρίμαν Τζελιάλοφ, και ο γενικός πρόξενος της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη, Κωνσταντίνος Κούτρας, μαζί με πιστούς από την Πόλη, την Ελλάδα και άλλες χώρες.

Η τελετή της Ινδίκτου

Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας πραγματοποιήθηκε η καθιερωμένη τελετή της Ινδίκτου. Ο Πατριάρχης ανέγνωσε τη νενομισμένη ευχή και την Πράξη της νέας Ε’ Ινδικτιώνος. Ο Παναγιότατος υπέγραψε στη συνέχεια το σχετικό κείμενο στον Κώδικα της Μεγάλης Εκκλησίας. Ακολούθησαν με την υπογραφή τους, κατά σειρά, όλοι οι παριστάμενοι Μητροπολίτες και Αρχιεπίσκοποι.

Το πλήρες κείμενο του Πατριαρχικού Μηνύματος για την Ημέρα Προσευχής υπέρ της Προστασίας του Φυσικού Περιβάλλοντος ακολουθεί παρακάτω.

† Β Α Ρ Θ Ο Λ Ο Μ Α Ι Ο Σ

ΕΛΕΩι ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

ΠΑΝΤΙ Τῼ ΠΛΗΡΩΜΑΤΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΧΑΡΙΝ, ΕΙΡΗΝΗΝ ΚΑΙ ΕΛΕΟΣ

ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥ ΠΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΤΙΣΕΩΣ

ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

* * *

Ἱερώτατοι καί Θεοφιλέστατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι καί τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,

Χάριτι τοῦ ἀγαθοδότου Θεοῦ εἰσερχόμεθα σήμερον εἰς τό νέον ἐκκλησι-αστικόν ἔτος, τιμῶντες καί ἑορτάζοντες ἐν ψαλμοῖς καί ὕμνοις καί ᾠδαῖς πνευ-ματικαῖς, κατά τήν ἔναρξιν αὐτοῦ, τήν «Ἡμέραν προσευχῆς ὑπέρ τῆς προστασίας τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος».

Ἡ πολυδιάστατος σύγχρονος οἰκολογική κρίσις εἶναι κρίσις τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀνθρώπου, τῆς θρησκείας καί τῆς φιλοσοφίας του, τοῦ ἤθους καί τοῦ πολιτισμοῦ του. Προηγεῖται ἡ «κακή ἀλλοίωσις» τῆς ἐλευθερίας μας, ἡ ἀποκοπή καί ἡ ἀλλοτρίωσίς μας ἀπό τήν Πηγήν τῆς Ζωῆς, καί ἀκολουθεῖ ἡ καταστροφική διά τό φυσικόν περιβάλλον συμπεροφορά. Αἰσθανόμεθα βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην διά τό γεγονός ὅτι αἱ πρωτοποριακαί πρωτοβουλίαι καί παρεμβάσεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀδιαλείπτως ἀπό τό ἔτος 1989 μέχρι τῆς σήμερον, ὄχι μόνον ἀπεκάλυψαν τάς πνευματικάς παραμέτρους τοῦ οἰκολογικοῦ προβλήματος, ἀλλά διήνοιξαν νέας ὁδούς καί προοπτικάς διά τήν ἀντιμετώπισίν του. Τά οἰκολογικά συνέδρια, οἱ σχετικοί διαχριστιανικοί καί διαθρησκειακοί διάλογοι, αἱ συγκεκριμέναι προτάσεις τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐπί περιβαλλοντικῶν θεμάτων, ἡ ἀναφορά εἰς τάς κοινωνικάς διαστάσεις καί συνεπείας τῆς οἰκολογικῆς κρίσεως καί ἄλλα τοιαῦτα, συγκροτοῦν μίαν ρωμαλέαν περιβαλλοντολογικήν πρότασιν, μέ ἔμφασιν εἰς τήν ἀδήριτον ἀνάγκην «κοπερνίκειας στροφῆς» εἰς τήν κατανόησιν τῆς ἰδέας τῆς προόδου καί εἰς τήν στάσιν τῆς ἀνθρωπότητος ἀπέναντι εἰς τήν φύσιν, καθώς καί εἰς τόν τρόπον δράσεως τῶν παραγόντων τῆς πολιτικῆς, τῆς οἰκονομίας καί τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, τῶν Ἐκκλησιῶν καί τῶν θρησκειῶν, τῆς ἐπιστήμης καί τῆς τεχνολογίας καί τῆς παιδείας τῆς νέας γενεᾶς.

Θά συνεχίσωμεν, ἔργῳ καί λόγῳ, τήν προβολήν τῆς οἰκολογικῆς προτάσεως τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, τόν οἰκοφιλικόν δυναμισμόν τῆς εὐχαριστιακῆς, ἀσκητικῆς καί δοξολογικῆς σχέσεως μέ τήν δημιουργίαν, ὑπογραμ-μίζοντες πάντοτε ὅτι ἀπαιτεῖται ἐπισταμένη θεολογική ἐργασία διά τήν ἀποσα-φήνισιν τοῦ αὐθεντικοῦ οἰκολογικοῦ μηνύματος τῆς Ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως καί παραδόσεως, ἐπ᾿ ἀγαθῷ τῆς «καλῆς λίαν» δημιουργίας.

Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ ἀνάδειξις τῶν θρησκευτικῶν καί ἠθικῶν διαστάσεων τῆς οἰκολογικῆς ἀπειλῆς θά ὁδηγήσῃ εἰς τήν συνειδητοποίησιν τῆς ἀξονικῆς σημασίας τῆς «οἰκολογικῆς εὐθύνης». Ἐπί τέλους, ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά παύσῃ νά δρᾷ ὡς νά μή ἐγνώριζε καί νά ἀποβάλῃ ὁριστικῶς τήν ψευδαίσθησιν ὅτι ὁ πλανήτης γῆ δύναται εἰς τό διηνεκές νά ὑπερβαίνῃ τάς ἀνθρωπογενεῖς ἐπιβαρύνσεις καί καταστροφάς, ὅτι ἡ φύσις ἔχει τήν δύναμιν νά ἀνανεώνεται ἀφ᾿ ἑαυτῆς. Τό ἦθος τῆς εὐθύνης διά τήν προστασίαν τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος ὀφείλει νά ἐκφράζεται εἰς παγκόσμιον, ἐθνικόν, τοπικόν καί προσωπικόν ἐπίπεδον. Ἐπαναλαμβάνομεν καί πάλιν, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις οἰκολογικῆς εὐθύνης εἶναι «κατηγορική προστακτική» διά τήν ἀνθρω-πότητα, ἐνώπιον τῆς μεγαλυτέρας ἀπειλῆς, τήν ὁποίαν ἐκλήθη αὕτη νά ἀντιμε-τωπίσῃ εἰς ὁλόκληρον τήν ἱστορικήν της διαδρομήν.

Προφανέστατα, μέ κυρίαρχον τό ἀνθρωπολογικόν πρότυπον, τό ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ «ἄφρων πλούσιος» τοῦ Εὐαγγελίου (Λουκ. ιβ΄, 17-21), μέ τό «καθελῶ μου τάς ἀποθήκας καί μείζονας οἰκοδομήσω, καί συνάξω ἐκεῖ πάντα τά γενήματά μου καί τά ἀγαθά μου», καί τό «ψυχή, ἔχεις πολλά ἀγαθά κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου», ἡ ἀνθρωπότης ὑπονομεύει τό μέλλον της καί ἀφανίζει τόν «οἶκον» της. Αἱ «νεωτερικαί ἁμαρτίαι» τῆς ἀνθρωπότητος ἐδημι-ούργησαν, καί συνεχίζουν νά τό πράττουν, νέους διχασμούς καί διασπάσεις μεταξύ ἀνθρώπου καί φύσεως. Ὁ σύγχρονος «ἀνθρωποθεός» ἐμμένει εἰς τήν γεωκτονίαν, ἀγνοεῖ μέτρα καί ὅρια ἐν ὀνόματι γεωπολιτικῶν σχεδιασμῶν καί οἰκονομικῶν συμφερόντων, τοῦ καταναλωτισμοῦ καί τῆς ἱκανοποιήσεως, οὐσιαστικῶς ἀκο-ρέστων, ἀναγκῶν, ἀλλά καί, βαθύτερον, λόγῳ ἐσωτερικῶν βιωματικῶν καί ἀξιακῶν ἀνατροπῶν. Αἱ ἐπιπτώσεις μιᾶς παγκοσμίου κυριαρχίας τῆς βουλήσεως χειραγω-γήσεως, ἐργαλειοποιήσεως καί ἐκμεταλλεύσεως τῆς φύσεως θά ἀποβοῦν τραγικαί διά τήν ζωήν εἰς τόν πλανήτην μας.

Ἡ προϊοῦσα ἀποδοχή καί ἐπίσημος καθιέρωσις τῆς 1ης Σεπτεμβρίου ὑπό τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου ὡς Ἡμέρας Προστασίας τοῦ Φυσικοῦ Περιβάλλοντος ἀποκτᾷ σήμερον ἰδιαιτέραν βαρύτητα ὡς σύμβολον καί ἔμπρακτος προώθησις τῆς ἑνότητος τῶν Χριστιανῶν. Ἐξ ἄλλου, ἡ δοξολόγησις τοῦ «δημιουργοῦ πάσης τῆς κτίσεως» κατά τήν Ἀρχήν τῆς Ἰνδίκτου εἰς τήν λειτουργικήν παράδοσίν μας, ἀποτελεῖ μίαν πολύτιμον παρακαταθήκην, ὡς πρόσκλησις καί προτροπή πρός σεβασμόν τῆς δημιουργίας, ἡ ὁποία ὑφίσταται τάς συνεπείας τῆς ἀνοικείου ἀνθρωπογενοῦς ἐπιβουλῆς.

Τιμιώτατοι ἀδελφοί καί προσφιλέστατα τέκνα,

Ὁ σεβασμός τῶν βασικῶν πυλώνων τοῦ οἰκολογικοῦ πολιτισμοῦ δύναται νά ἀνακόψῃ τάς οἰκοκαταστροφικάς τάσεις καί νά διανοίξῃ τόν «οἰκολογικόν μονό-δρομον» τῆς βιωσίμου ἀναπτύξεως. Γενικώτερον, ἡ ἀνθρωπότης ἔχει ἀνάγκην συναινέσεως ἐπί ἑνός κορμοῦ κοινῶν θεμελιωδῶν ἀξιῶν, ὁ ὁποῖος, ἐντός ἑνός κόσμου ρήξεων καί πολώσεων, θά λειτουργῇ ὡς πυξίς διά τήν πορείαν πρός τό μέλλον. Ἄξονα αὐτοῦ τοῦ ἀξιακοῦ συνόλου θεωροῦμεν τήν ἀρχήν τῆς ἀλληλεγγύης, ὡς παράγοντος συνυπευθυνότητος, διαλόγου καί εἰλικρινοῦς ἀμοιβαιότητος, ὁμοῦ μετά τῆς συλλογικῆς εὐθύνης διά τήν προστασίαν τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος. Τόσον ὁ ἔμπρακτος σεβασμός τῆς ἱερότητος τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ὅσον καί ἡ μέριμνα διά τήν ἀκεραιότητα τῆς κτίσεως, ἀποτελοῦν, ἐξ ἐπόψεως χριστιανικῆς, ζωτικάς ἐκφάνσεις τῆς εὐχαριστιακῆς πραγματώσεως τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς κλήσεως τοῦ ἀνθρώπου νά καταστῇ «ἱερεύς» τῆς δημιουργίας.

Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, εὐχόμενοι αἴσιον καί εὔκαρπον ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς καί θεαρέστοις τόν νέον ἐκκλησιαστικόν ἐνιαυτόν, ἐπικαλούμεθα ἐπί πάντας ὑμᾶς, πρεσβείαις καί μεσιτείᾳ τῆς Παναγίας τῆς Παμμακαρίστου, τήν πανίερον εἰκόνα τῆς ὁποίας εὐλαβῶς φυλάττομεν ἐν τῷ Πανσέπτῳ Πατριαρχικῷ Ναῷ, καί «στόμασι καί καρδίᾳ καί θελήματι» ἀσπαζόμεθα, τήν χάριν καί τό ἔλεος τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ καί Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Οὗ τό ὑπεράγιον ὄνομα εἴη εὐλογημένον καί δεδο-ξασμένον νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς ἀπεράντους αἰῶνας. Ἀμήν!

,βκς’ Σεπτεμβρίου α’

Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος

διάπυρος πρός Θεόν εὐχέτης πάντων ὑμῶν