Δωδεκάνησα: Λιγότεροι μαθητές, μικρότερα σχολεία και τάξεις που αδειάζουν

Rodiaki NewsRoom

Μια βαθιά αλλαγή έχει συντελεστεί τα τελευταία περίπου είκοσι χρόνια στον σχολικό χάρτη των Δωδεκανήσων. Λιγότεροι μαθητές σε αρκετές περιοχές, σχολεία που υποβαθμίστηκαν, άλλα που τέθηκαν σε αναστολή και τάξεις που πλέον λειτουργούν με ελάχιστα παιδιά συνθέτουν μια εικόνα που γίνεται ιδιαίτερα έντονη στα μικρά νησιά και στα χωριά.

Η συρρίκνωση δεν είναι ίδια σε ολόκληρη τη Δωδεκάνησο. Στη Ρόδο και την Κω εξακολουθούν να υπάρχουν περιοχές με σημαντικό μαθητικό δυναμικό και αυξημένες ανάγκες σε σχολικές υποδομές. Στον αντίποδα, σε μικρότερα νησιά και απομακρυσμένους οικισμούς η έλλειψη μαθητών έχει οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες αναστολές λειτουργίας σχολείων και σε σημαντικές μειώσεις της οργανικότητάς τους.

Παλαιότερες καταγραφές για τον τότε Νομό Δωδεκανήσου αποτύπωναν συνολικό σχολικό πληθυσμό της τάξης των 30.000 μαθητών, με περίπου 3.000 παιδιά στα Νηπιαγωγεία, 13.500 στα Δημοτικά, 7.500 στα Γυμνάσια και 6.200 στα Λύκεια. Στην ίδια περίοδο καταγράφονταν 105 Νηπιαγωγεία, 122 Δημοτικά, 42 Γυμνάσια και 33 Λύκεια.

Η αλλαγή άρχισε να γίνεται περισσότερο εμφανής ήδη από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας. Το 2011, με απόφαση του υπουργείου Παιδείας, εννέα Δημοτικά Σχολεία στα Δωδεκάνησα υποβιβάστηκαν λόγω του αριθμού των μαθητών τους.

Μεταξύ αυτών ήταν το Δημοτικό Ξηροκάμπου Λέρου, το οποίο από εξαθέσιο έγινε τετραθέσιο, καθώς και σχολεία στη Ρόδο, όπως της Αρχίπολης, της Δαματριάς, της Διμυλιάς, των Καλαβαρδών, της Λίνδου, της Μαλώνας, της Σαλάκου και της Ψίνθου.

Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις η μείωση ήταν σημαντική. Σχολεία που άλλοτε λειτουργούσαν ως εξαθέσια περιορίστηκαν σε τετραθέσια ή πενταθέσια, ενώ μικρότερες μονάδες έχασαν ακόμη μία ή δύο οργανικές θέσεις.

Λίγα χρόνια αργότερα η εικόνα έγινε ακόμη πιο έντονη. Κατά τη σχολική χρονιά 2014-2015 αναφερόταν ότι 31 σχολικές μονάδες Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στα Δωδεκάνησα δεν είχαν ανοίξει. Επρόκειτο για 10 Δημοτικά και 21 Νηπιαγωγεία.

Οι περιπτώσεις αυτές δεν αφορούσαν όλες οριστική κατάργηση. Σε αρκετά σχολεία είχε αποφασιστεί αναστολή λειτουργίας λόγω ελάχιστου ή μηδενικού μαθητικού δυναμικού, γεγονός που επιτρέπει θεωρητικά την επαναλειτουργία τους εφόσον στο μέλλον υπάρξουν ξανά παιδιά.

Η ίδια εικόνα συνεχίζεται και τα τελευταία χρόνια.

Για τη σχολική χρονιά 2024-2025 αποφασίστηκε η αναστολή λειτουργίας αρκετών σχολικών μονάδων στα Δωδεκάνησα, κυρίως λόγω έλλειψης μαθητών, ενώ αντίστοιχες αποφάσεις ακολούθησαν και για το 2025-2026.

Για το σχολικό έτος 2026-2027, έντεκα σχολικές μονάδες στα Δωδεκάνησα δεν θα λειτουργήσουν. Πρόκειται για τέσσερα Νηπιαγωγεία και επτά Δημοτικά, με βασικότερη αιτία και πάλι την έλλειψη μαθητικού δυναμικού.

Ανάμεσά τους βρίσκονται το Δημοτικό Κρητηνίας στη Ρόδο, το Δημοτικό Μεσοχωρίου στην Κάρπαθο και το Δημοτικό Αρκιών, τα οποία τίθενται σε αναστολή λόγω έλλειψης μαθητών. Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται και Νηπιαγωγεία, όπως της Κρητηνίας και της Αντιμάχειας στην Κω.

Η πραγματικότητα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Για το 2026-2027 έχουν εγκριθεί στα Δωδεκάνησα δεκάδες ολιγομελή τμήματα Ομάδων Προσανατολισμού, ώστε μαθητές μικρών και ακριτικών νησιών να μπορέσουν να συνεχίσουν τις σπουδές τους χωρίς να αναγκαστούν να μετακινηθούν.

Σε ορισμένες περιπτώσεις τα τμήματα λειτουργούν με δύο, τρεις ή τέσσερις μαθητές. Στη Νίσυρο, για παράδειγμα, εγκρίθηκε τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών με δύο μαθητές και τμήμα Θετικών Σπουδών με τέσσερις.

Ανάλογες περιπτώσεις υπάρχουν στην Κάσο, στο Αγαθονήσι, στο Καστελλόριζο και σε άλλα μικρά νησιά.

Η διατήρηση αυτών των τμημάτων αποτελεί ουσιαστικά έναν τρόπο να παραμένει το σχολείο ζωντανό στην περιφέρεια και να μη στερούνται οι μαθητές των ακριτικών περιοχών εκπαιδευτικές επιλογές. Παράλληλα όμως αποκαλύπτει πόσο έχει περιοριστεί το μαθητικό δυναμικό σε ορισμένες περιοχές.

Χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα των Λειψών, όπου το Δημοτικό Σχολείο είχε τη σχολική χρονιά 2024-2025 μόλις 28 μαθητές. Με βάση τον αριθμό αυτό θα αντιστοιχούσε οργανικά σε μικρότερη σχολική μονάδα, ωστόσο διατηρήθηκε ενισχυμένη στελέχωση εξαιτίας των ιδιαίτερων συνθηκών της νησιωτικότητας.

Η εικόνα πάντως δεν είναι ενιαία.

Στη Ρόδο και την Κω, κυρίως στα αστικά κέντρα και στις αναπτυσσόμενες τουριστικές περιοχές, υπάρχουν σχολεία με μεγάλο αριθμό μαθητών και πιεσμένες υποδομές. Σε αρκετές περιπτώσεις το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη μαθητών, αλλά ακριβώς το αντίθετο: η ανάγκη για περισσότερες αίθουσες και σύγχρονες σχολικές εγκαταστάσεις.

Έτσι, μέσα στην ίδια γεωγραφική ενότητα συνυπάρχουν δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Από τη μία, σχολεία που γεμίζουν και χρειάζονται περισσότερους χώρους. Από την άλλη, σχολικές μονάδες σε χωριά και μικρά νησιά που δίνουν κάθε χρόνο μάχη για να παραμείνουν ανοιχτές.

Τα στοιχεία της τελευταίας εικοσαετίας δείχνουν πάντως μια σαφή τάση δημογραφικής και εκπαιδευτικής συρρίκνωσης σε μεγάλο μέρος της Δωδεκανήσου.

Η μείωση των γεννήσεων, η μετακίνηση οικογενειών προς τα μεγαλύτερα νησιά και τα αστικά κέντρα και η σταδιακή αποδυνάμωση μικρών κοινοτήτων αποτυπώνονται πλέον άμεσα μέσα στις σχολικές αίθουσες.

Όταν ένα σχολείο χάνει μαθητές, περιορίζεται. Όταν δεν υπάρχουν πλέον αρκετά παιδιά, μπαίνει σε αναστολή. Και όταν ένα σχολείο κλείνει, έστω και προσωρινά, το γεγονός δεν αφορά μόνο την εκπαίδευση.

Για πολλά μικρά χωριά και νησιά, το σχολείο αποτελεί έναν από τους τελευταίους πυρήνες ζωής της τοπικής κοινωνίας. Η απουσία παιδικών φωνών από μια σχολική αυλή αποτελεί συχνά και την πιο καθαρή ένδειξη ότι ένας τόπος μικραίνει.