Το ομαδικό παίξιμο μουσικών οργάνων δίνει τη δυνατότητα να παίρνουμε ισότιμα το ρόλο μας όταν πρέπει και να συνεργαζόμαστε για το κοινό καλό.
Ενεργητική ακρόαση είναι η ικανότητα του ατόμου να «ακούει» με σκοπό «να κατανοήσει να απολαύσει και να μάθει από τα λεγόμενα του άλλου». Κάθε φορά που κάποιος, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, ακούει πραγματικά το συνομιλητή του, φέρεται με σεβασμό και κατανόηση.
Όπως γράφουν η Τριλίβα και ο Κιμιέντι στο βιβλίο τους, Εγχειρίδιο Τεχνικών Συναισθηματικής και Κοινωνικός Νοημοσύνης: «Ενεργητική ακρόαση σημαίνει να αποφεύγει κανείς το διάβασμα της σκέψης του άλλου, να τον κρίνει ή να προετοιμάζει μια απάντηση ή αντεπίθεση. Επίσης, σημαίνει να μην ακούει κανείς με αποκλειστικό σκοπό τη διαφωνία ή την αντιδικία».
Η ενεργητική ακρόαση είναι η βάση της επικοινωνίας. Κάθε φορά που παρουσιάζονται δυσκολίες για ενεργητική ακρόαση, οι δυσκολίες αυτές γίνονται αιτία να εμφανιστούν προβλήματα στο οικογενειακό, στο σχολικό, στο κοινωνικό περιβάλλον.
Στην καθημερινότητα, ο ατομικισμός, η περιχαράκωση στην προσωπική γνώμη, η απαξίωση της άποψης των άλλων και συχνότερα η «κώφωση» μπροστά στο λόγο των συνομιλητών μας, αποτελούν ενδείξεις έλλειψης ικανοτήτων ενεργητικής ακρόασης.
Στοιχεία της ενεργητικής ακρόασης είναι η ΠΡΟΣΟΧΗ και η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ. Κάθε φορά που ακούμε με προσοχή, συγκέντρωση και ενδιαφέρον, ακούμε ενεργητικά. Στις κοινωνικές σχέσεις αυτό το είδος ακρόασης του άλλου, δείχνει σεβασμό και βοηθά στην ατομική και τη συλλογική πρόοδο.
Απαραίτητη, λοιπόν, κρίνεται η καλλιέργεια της ικανότητας για ενεργητική ακρόαση. Η καλλιέργεια αυτή σίγουρα είναι καλό να αρχίζει από την οικογένεια. Εκεί όμως που πρέπει να υποστηριχθεί και να εξασκηθεί, είναι στο σχολείο. Ξεκινώντας μάλιστα από το νηπιαγωγείο.
Να όμως που η ενεργητική ακρόαση γενικότερα μπορεί να βοηθηθεί από τις μουσικές δραστηριότητες είτε αυτές πραγματοποιούνται μέσα στο σχολείο, είτε σε άλλους χώρους. Η επιτυχία μάλιστα θα είναι μεγαλύτερη αν οι μουσικοπαιδαγωγικές αυτές ενέργειες ξεκινήσουν πολύ πολύ νωρίς.
Ο Paul Madaule, καθηγητής Ακουστικο-ψυχο-φωνολογίας, γράφει στο βιβλίο του με τίτλο: Με ανοιχτά αυτιά: «Η εκπαίδευση του παιδιού προσχολικής ηλικίας στην ενεργητική ακρόαση, απαιτεί μεγάλη έμφαση σε δραστηριότητες όπως η ενεργητική ακρόαση μουσικής, το τραγούδι, η ομιλία, η απαγγελία, η υποκριτική. Πρόκειται για δραστηριότητες οι οποίες συνδυάζουν τη χρήση ήχων με κινήσεις του σώματος.
Τα παιδικά τραγουδάκια, που είναι εύκολο να τραγουδηθούν ομαδικά είναι τα καλύτερα μουσικά κομμάτια γι αυτό το σκοπό, δηλαδή για την καλλιέργεια της ενεργητικής ακρόασης».
Ένας άλλος τρόπος ανάπτυξης των ικανοτήτων ενεργητικής ακρόασης είναι η απαγγελία ποιημάτων. Γιατί τα παιδιά του Νηπιαγωγείου αγαπούν την ποίηση. Όταν μάλιστα τους παρουσιάζεται με λυρικό τρόπο, δηλαδή σαν «μια μουσική φτιαγμένη με λέξεις».
Η ποίηση, μας λέει ο Madaule, είναι όπως το τραγούδι. Για να την κάνουμε ακόμα πιο «τραγουδιστή», μπορούμε να προσθέσουμε μελωδία. «Βάζοντας ποίηση στη μουσική, διευκολύνουμε την απομνημόνευση και αυξάνουμε το κέφι».
Ιδιαίτερα στο δημοτικό σχολείο, στο γυμνάσιο και στο λύκειο (γιατί όχι; λόγω Πανελληνίων;) μια δραστηριότητα που «ενισχύει» τις δεξιότητες ενεργητικής μουσικής ακρόασης με πιθανότητα τη «μεταφορά» αυτής της ενίσχυσης, στην κοινωνική ενεργητική ακρόαση, είναι το παίξιμο μουσικού οργάνου.
Το ομαδικό παίξιμο μουσικών οργάνων-υπό μορφή ορχήστρας- (καθώς και το ομαδικό τραγούδι), δίνουν τη δυνατότητα να μάθουμε να ακούμε τους άλλους περιμένοντας τη σειρά μας (βλέπε παύση στη μουσική), να παίρνουμε ισότιμα το ρόλο μας όταν πρέπει και να συνεργαζόμαστε για το κοινό καλό.
Οι ορχήστρες και οι χορωδίες φαίνεται λοιπόν να είναι ιδανικές ομάδες έμμεσης καλλιέργειας της ενεργητικής ακρόασης στη ζωή, μέσα από την άμεση καλλιέργεια της ενεργητικής μουσικής ακρόασης.
*Γιώργος Σακελλαρίδης
Μουσικοπαιδαγωγός