Τα χρόνια της αθωότητας στο Καστελλόριζο

Σελίδες της πρόσφατης ιστορίας μας. Ένα δελτίο Τύπου της Πρεσβείας μας στην ʼγκυρα.

Σήμερα μιλούμε για ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη), για «οικόπεδα» πετρελαίου και φυσικού αερίου, οικονομικές ζώνες, για λεκάνη του Ηροδότου, για τον Τούρκο υπουργό των Εξωτερικών Α. Νταβούτογλου ότι το νησί του Καστελλορίζου πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο της Μεσογείου και όχι του Αιγαίου, δηλαδή αμφισβητεί -αποδεικνύεται και ανιστόρητος(;)- την υφαλοκρηπίδα- ΑΟΖ του μαρτυρικού νησιού μας, τη δημιουργία από πλευράς της Τουρκίας μιας «suis generis» κατάστασης που καθιστά ευάλωτη την ελληνική κυριαρχία βάσει του Διεθνούς Δικαίου, για «Πίρι Ρέις» για άλλα ονόματα πλοίων, όπως το «Χόρα» και το «Σεισμίκ» -τελευταία μας προέκυψε και ιταλικό ερευνητικό σκάφος, το «Explora», και τόσα άλλα που είναι αδύνατον πλέον έστω να τα διαβάσεις, ή να γίνει αποδελτίωση αυτών ή έστω να περικόψεις και να φυλάξεις τα αποκόμματα. Διαβάζαμε κάπου-δυστυχώς δεν κρατήσαμε ποιος το έγραψε-ότι «η Ιστορία και τα ντοκουμέντα της δεν αναμοχλεύουν μίση και πάθη του παρελθόντος, αλλά μπορεί να φωτίζουν την Ιστορία και από την πλευρά που δεν αρέσει. Και όταν κόβουμε την πλευρά που δεν μας αρέσει, τότε λέμε ψέματα…». Αυτό ισχύει για την Τουρκία που κάθε λίγο και λιγάκι είμαστε μάρτυρες μιας νέας διπλωματικής (;) της αυθαιρεσίας… Σήμερα ας γυρίσουμε πίσω, μισό και πλέον αιώνα, στα χρόνια της…αθωότητας, όταν η Τουρκία προσπαθούσε να… επιβληθεί δυναμικά και να λέγεται-μόνο να λέγεται- κύριος της περιοχής. Και γράφουμε για το Καστελλόριζο και τα νησάκια του. Τότε, στη δεκαετία του 1950, μόλις ο Δήμος Καστελλορίζου, άναβε ένα φανοστάτη σε δρόμο, τσουφ, οι άλλοι οι απέναντι άναβαν δύο. Ερχόταν το πλοίο της γραμμής, το «Δωδεκάνησος» ή το «Επτάνησος» και καμιά φορά το «Έρση», άπαξ της βδομάδας, τσουφ οι άλλοι έστελναν δύο ή τρία!.. Πήγαιναν οι ψαράδες οι Καστελλοριζιοί για ψάρεμα, να από δίπλα τους το τουρκικό περιπολικό-φυσικά εντός των χωρικών υδάτων της Τουρκίας-να…επιβλέπει, τι; Οι κάτοικοι-απέναντι ήταν απαθείς με τα καμώματα του…συστήματος. Όποτε δεν υπήρχε το τουρκικό περιπολικό, αυτοί οι ίδιοι άναβαν τις φωτιές τους-συνθηματικά για να έλθουν οι Καστελλοριζιοί να τους φέρουν καφέ και ζάχαρη και εκείνοι να δώσουν ζώα… ανταλλαγές ωραίες, καλές για να ζήσει ο τόπος και από τη μια και την άλλη πλευρά. Αλλά χρησιμοποιήθηκε και ο Τύπος απέναντι για να γράψει για την οικτρή(!) κατάσταση που επικρατούσε στο νησί του Καστελλορίζου. Αντλούμε από τα αρχεία της Πρεσβείας μας στην ʼγκυρα, ένα δελτίο Τύπου (Αύξων αριθμός 33) που δόθηκε από το Γραφείο Τύπου, στις 11 Ιανουαρίου 1957, σε όλες τις τουρκικές εφημερίδες σχετικό με τους όρους διαβίωσης στο Καστελλόριζο, χωρίς κανένα σχόλιο. «Ο επισκεπτόμενος σήμερον το Καστελλόριζο δεν δύναται παρά να αναγνωρίση τα σοβαρά και αξιόλογα επιτελεσθέντα εκεί υπό του Κράτους έργα τα οποία συνέτειναν απολύτως ώστε ο πληθυσμός του Kαστελλορίζου, ανερχόμενος εις 600 περίπου άτομα όχι μόνον να μη μεταναστεύση ως τούτο παρατηρείται φυσικώς εξ όλης της Επικρατείας, αλλά να διαβιοί υπό τας πλέον ευνοϊκάς συνθήκας εν συγκρίσει ου μόνον προς τας λοιπάς νήσους του δωδεκανησιακού συμπλέγματος, αλλά και αυτής έτι της λοιπής Ελλάδος. Ενδεικτικώς αναφέρομεν τας κυριωτέρας ενεργείας του Κράτους υπέρ των κατοίκων της μνησθείσης νήσου: 1.Μέχρι της εφαρμογής της Νομοθεσίας περί αγροτικών ασφαλίσεων (Απρίλιος 1956), παρήχετο δωρεάν ιατρική περίθαλψις προς άπαντας του κατοίκους δι’ ιατρού αμειβομένου ει των πιστώσεων του Νομαρχιακού Συμβουλίου Ιατρικής Αντιλήψεως και του Οργανισμού Ακινήτου Περιουσίας Δημοσίου εν Δωδεκανήσω. Ήδη από της 1ης Απριλίου και εντεύθεν (11.1.1957), παρέχεται ομοίως δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψις προς άπαντας ανεξαιρέτως τους κατοίκους του οικείου ιατρού αμειβομένου διά ποσού 5.000 δραχμ. μηνιαίως εις βάρος των πιστώσεων υγείας και ασφαλίσεως αγροτών. 2. Δαπάναις του ΟΔΑΠΔΔ παρέχεται εντελώς δωρεάν ηλεκτροφωτισμός και εις αυτάς έτι τας κατοικίας. 3. Δημοπρατηθέντος του έργου εγκαταστάσεως παγοποιείου, δαπάναις του ρηθέντος Οργανισμού, εντός των ημερών θα αρχίσωσιν αι εργασίαι, εις τρόπον ώστε να εξασφαλισθή συν τοις άλλοις και η συντήρησις των αλιευμάτων και η εξαγωγή αυτών εκ της νήσου προς ενίσχυσιν της αλιείας (προυπολογισμός δαπάνης 150.000 δρχ.). 4. Διετέθησαν και διατίθενται κατά καιρούς εντελώς δωρεάν, προς άπαντας τους κατοίκους της νήσου, ικαναί ποσότητες τροφίμων και ρουχισμού υπερκαλύπτουσαι τας ανάγκας αυτών. 5. Εκ μόνου του προγράμματος παραμεθορίων περιοχών, εξετελέσθησαν ή εκτελούνται από 1.1.1956 και εντεύθεν τα κατωτέρω έργα εις α απασχολούνται ου μόνον άπαντες οι ανεπάγγελτοι κάτοικοι της ρηθείσης νήσου αλλά και θήλεις εισέτι, λαμβάνοντες ημερησίως εν και ήμισυ ημερομίσθιο, εφαρμοσθέντος ούτω ειδικού ωραρίου εργασίας δια την περαιτέρω βελτίωσιν των οικονομικών εσόδων των κατοίκων. Α. Εκτελεσθέντα έργα α. Επεσκευάσθησαν δύο υδατοδεξαμεναί μιάς κειμένης εις θέσιν «Πασα-Μανδρακίου» διά την ύδρευσιν των κατοίκων και ετέρας εις θέσιν «Νίφτη» μετά μιας ποτίστρας διά ζώα (δαπανηθέν ποσόν 25.000 δρχ.). β. Διεπλατύνθη η αγροτική οδός από Καστελλορίζου προς ʼγιον Στέφανον μήκους 5½ χιλιομέτρων (δαπανηθέν ποσόν 25.000 δρχ.) γ. Καθηραίθησαν αι επικινδύνως (εκ παλαιών βομβαρδισμών) ετοιμόρροποι οικοδομαί, απεμακρύνθησαν τα κατεδαφισθέντα υλικά και διερρυθμίσθησαν οι χώροι προς δημιουργίαν διαζωμάτων δενδροφυτευθησομένων (δαπανηθέν ποσόν 140.000 δρχ.). δ. Επραγματοποιήθη ο καθαρισμός και η επισκευή των υδατοδεξαμενών «Κιόλα» και «Αγίου Γεωργίου» (δαπανηθέν ποσόν 15.000δρχ.) ε. Συνετελέσθη η πλακόστρωσις του κυρίου μέρους της παραλιακής οδού (δαπανηθέν ποσόν 10.000δρχ.). στ. Επεσκευάσθη και επλακοστρώθη η πλατεία «Αγίου Γεωργίου» του Πηγαδιώτου (δαπανηθέν ποσόν 10.000 δρχ.). ζ. Διηνοίχθη η αγροτική οδός από τοποθεσίας «Χωράφια» προς τοποθεσίαν «Αυλωνιές» (δαπανηθέν ποσόν 25.000δρχ.). η. Κατεσκευάσθη μικρά δεξαμενή εκ μπετόν εις θέσιν «Αχιριές» προς ύδρευσιν των κατοίκων (δαπανηθέν ποσόν 5.000 δρχ. ). Β. Εκτελούμενα έργα α. Επισκευή 10 στρογγυλών δεξαμενών ύδατος συνολικής χωρητικότητος 5.000 μ3 και εφαρμογή συστηματικού δικτύου σωληνώσεως (διατεθείσα πίστωσις 80.000 δρχ.). β. Συνέχισις καθαιρέσεως ετοιμορρόπων οικοδομών, απομάκρυνσις κατεδαφιστέων υλών, διαρρύθμισις των ούτω εκκενωθησομένων χώρων και δενδροφύτευσις αυτών (διατεθείσα πίστωσις 70.000 δρχ.). γ. Υδροχρωματισμός εξωτερικώς απασών των οικιών. 6. Παραλλήλως εκ του Προγράμματος Μικρών Κοινωφελών Έργων, διετέθησαν δωρεάν 30.000 δρχ. δια την επισκευήν αγροτικών οδών και 25.000 δρχ. διά την συντήρησιν και επισκευήν δημοτικών οδών. 7. Εξ άλλου εκ του Προγράμματος Έργων Παραμεθορίων Περιοχών, επρογραμματίσθη η εκτέλεσις έργων εν Καστελλορίζω κατά το έτος 1957, συνολικής δαπάνης 1.000.000 δρχ. και εζητήθη αρμοδίως η έναντι αυτών η άμεσος διάθεσις ποσού 200.000 δρχ. κατά δεκαημερον του προσεχούς Ιανουαρίου, εις τρόπον ώστε να μη διακοπή η συνέχισις της εκτελέσεών των και η απασχόλησις ικανού αριθμού εργαζομένων εις αυτά κατοίκων της νήσου. 8. έτι πλέον κατά τον προγραμματισμόν των εκτελεσθησομένων έργων κατά το 1957 δια των πιστώσεων των Μικρών Κοινωφελών έργων προεβλέφθη η δωρεάν διάθεσις εις τον Δήμον Καστελλορίζου, 8.000 δρχ. διά την επισκευήν και διάνοιξιν αγροτικών οδών. 9. Διετέθησαν υπό του ΟΔΑΠΔΔ δωρεάν νήματα υφαντηρίου αξίας 30.000 δρχ. και συνεστήθη συνεργείον εκ νεανίδων εκπαιδευομένων εις την υφαντικήν αμειβομένων, διά της πωλήσεως των κατασκευασμένων πα’ αυτών υφασμάτων. 10. Εγκατεστάθη Παράρτημα των Βασιλικών Τεχνικών Σχολών του Β.Ε.Ι. δυνάμεως 200 μαθητών, οίτινες ενισχύωσιν εις την προσπάθειαν της και περαιτέρω ανασυγκροτήσεως του Καστελλορίζου, μη παραβλεπομένων και των εις τόπον εκ της διαμονής, σιτίσεως κ.λπ. των ανωτέρω προκυπτόντων οικονομικών ωφελημάτων». *Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης Δημοσιογράφος / Ιστορικός Ερευνητής