«Έφυγε» η γηραιότερη γυναίκα του Αρχαγγέλου

Η Δημητρία Κλαδογένη σε ηλικία 104 ετών

Πλήρης ημερών, σε ηλικία 104 ετών, πέθανε χθες στον Αρχάγγελο μία από τις γηραιότερες γυναίκες του νησιού.
Πρόκειται για την Δημητρία Κλαδογένη, μία γυναίκα βασανισμένη στη ζωή της, αλλά ιδιαίτερη αγαπητή στην κοινωνία του Αρχαγγέλου.
Την ιστορία της ζωής της, την είχε αφηγηθεί στη “Ροδιακή” σε συνέντευξή της στη Ροδούλα Λουλουδάκη, την οποία αναδημοσιεύουμε σήμερα.
Στη συνέντευξη, που δημοσιεύτηκε στις 27 Ιουνίου 2013, αναφερόταν τα εξής:

«Να αγαπάς εκείνους που αγαπούν τη ζωή. Και που η λύπη τους είναι η δύναμή τους. Που στύβουν το λίγο και βγάζουν το πολύ. Για τους εαυτούς τους και για τους άλλους. Αυτά σκεφτόμουν αφού μου τηλεφώνησε η Ελένη και μου είπε «θέλω να γνωρίσεις τη γιαγιά μου, της αξίζει να της κάνουμε ένα αφιέρωμα, να μιλήσει κι αυτή κάποτε, να τα πει. Μόνο ευχές μας δίνει»!
Τα τόσα βάσανα στη ζωή, ένα από τα δύο μπορεί να σε κάνουν: ή καλύτερο άνθρωπο ή κακό άνθρωπο!
Η Δημητρία Κλαδογένη έναν αιώνα ζωής έκλεισε. Και δούλεψε βαριά και παιδιά πολλά μεγάλωσε και κακοποιήθηκε και τυφλώθηκε-πενήντα χρόνια τώρα είναι τυφλή, λίγο πιο πάνω, λίγο πιο κάτω, δεν κατάλαβα- και η ζωή της φέρθηκε μπαμπέσικα, αλλά δεν τα ‘'βαλε μαζί της. Πίστεψε στο «γραφτό» της, ίσως για να μην τρελαθεί, για να ζήσει. Είναι πού βάζεις την ευθύνη αυτών που σου συμβαίνουν. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν στο γραφτό και το πεπρωμένο για να μπορούν να συνεχίζουν.
Εμβληματική μορφή στον Αρχάγγελο η γιαγιά Δημητρία. Όταν την βγάλουν έξω οι δικοί της άνθρωποι «6.000 είναι οι Αρχαγγελίτες, 8.000 τη χαιρετούν», μου είπαν χαρακτηριστικά.
Ήταν γεμάτο το σπίτι της παιδιά, νύφες, εγγόνια, δισέγγονα, Κυριακή απόγευμα που πήγα. Κι η αγωνία της ήταν να με κεράσουν, να μην φύγω δίχως κέρασμα απ’ αυτήν την περήφανη γυναίκα που κι αν η ζωή τη γονάτισε η ίδια δεν γονάτισε μπροστά της.

Θέλετε να μιλήσουμε για σας, για τη ζωή σας; Σας αγαπούν πολύ στον Αρχάγγελο!
Κόρη μου, τώρα ήρτες, που με ήβρε το στομάχι μου...

Πόσο χρονών είστε γιαγιά;
Είμαι 102!

Να είστε γερή, να ζήσετε πολλά χρόνια ακόμα...
Ετσά ζωή τι τη θέλω; Αφού τυραννιούμαι. Και πόσο να πάω πιο, φτάνου με. Δεν κούω, δε βλέπω, δεν πορπατώ.

Αρχαγγελίτισσα είσαστε γέννημα θρέμμα;
Ο πατέρας μου πέθανε 54 χρονών στη Γαλλία, μετανάστης. Πέντε τ΄ αδέλφια μου. Από τα οκτώ μου χρόνια κόρη μου εβασανίστηκα στα ξένα μεροκάματα για να ζήσουμε. Που τα οκτώ στα ξένα χτήματα. Ο πατέρας μου εδούλευγε στη Γαλλία κι επάενε κι έρχετο.

Όταν πέθανε ο πατέρας σας η μητέρα σας ξαναπαντρεύτηκε;
Όχι, εγώ που ήμουν η μεγάλη τα ‘θρεψα τα παιδιά.. Εδούλευγα, ετάιζά τους όλους. Χήρα δεν εξανάβγε που το σπίτι, εφόριε τα μαύρα.

Σχολείο πήγατε;
Μέχρι την τρίτη τάξη. Φεβρουάριο μήνα με σταμάτησε η μάνα μου για να κουνώ τα διμέλια (δίδυμα), τ΄ αδέρρφια μου που εγέννησε. Εθέριζα, έσκαβα στα ξένα αμπέλια, στα κεπούλια, τις αμυγδαλιές, στις κυβερνητικές δουλειές που ήταν η Ιταλία εδώ... Εδούλευγα στο αεροπορείο που φτιάχνασι παράγκες (αεροδρόμιο Μαριτσών).

Γυναίκα εσείς πώς δουλεύατε σαν εργάτης, πώς σηκώνατε την πέτρα;
Του Θεού δύναμη. Δεν είχανε να μας εθρέψουν οι γονιοί. Η μάνα μου εν επιτρέπετο να βγει έξω, για να μη φανεί το πόδι της από τον αστράγαλο, που ήταν χήρα. Μες τα μαύρα ήταν, δεν εβγαίναν έξω οι χήρες. Όλος ο κόσμος έζηιε που τη γη. Να σπείρει τα ροβίθια, όλα τα όσπρια, τα σιτάρια, να γένουν καρποί, να ζήσουμε. Τώρα είναι όλα πλήθος.

Παντρευτήκατε, κάνατε τη δική σας οικογένεια...
Επήγα 28. Έρχουνταν, κι εφεύγαν οι γαμπροί. Δεν ήταν έτοιμο το σπίτι. Εβλέπαν το σπίτι, εφεύγαν.

Τον άντρα που πήρατε τον θέλατε;
Ούτε τον αγαπούσα ούτε με αγαπούσε. Στην τύχη, στη μοίρα μου ήταν γραμμένο. Ήτο μπεκρής, ήτο τσιγκούνης, ήτο κακός.

Δεν περάσατε καλά μαζί του;
Α, α,α... άριστα. Καθημερινώς μεθυσμένος. Τα ματάκια μου που τα ΄χασα αυτός εφταίει, έτσι λέω εγώ. Επηρεάστηκε το κεντρικό νεύρο της όρασης.

Τον έχετε συγχωρέσει;
Θεός συγχωρέσει τον κατά τα έργα του. Δύσκολη ζωή, πολύ δύσκολη. Τα παιδιά εφοβούνταν τον. Ήταν χηρεμένος, η γυναίκα του επέθανε στη γέννα, κι εγώ ανέθρεψα το παιδί του σαν δικό μου, μαζί με τα άλλα εφτά που κάμαμε. Και τα παιδιά δεν τα ξεχώρισα ποτέ.

Πόσα παιδιά έχετε, εγγόνια, δισέγγονα;
Παιδιά δικά μου έχω επτά, τρεις κόρες, τέσσερις γιούς, κι έναν του άντρα μου που ήταν χηρεμένος. Αγγόνια έχω είκοσι, και δεκαέξι δισέγγονα.

Με το καλό να αποκτήσετε και τρισέγγονα...
Θεός να μην το πει, να με πάρει να φύγω. Εβασανίστηκα και στους γονιούς και στον άντρα. Έκαψα τη ζωή μου. Ξέρεις πόσα δέντρα ελιές έβαλα στη γη να τα βρουν τα παιδιά μου; Κι εσπεριδοειδή, και χρυσομιλιές (βερικοκιές) και πόσα ακόμα, τα ξέρω ένα- ένα. Εσπούδασα πολιτικό μηχανικό και την κόρη μου στην Οικοκυρική. Το Μιχάλη μου ήταν στο Πολυτεχνείο και τον έπιασε η Χούντα. Σαράντα μέρες έκαμε στη φυλακή, εψάχναμε να τον εύρουμε, εκάμναντον βασανιστήρια, επέρασε μαρτύρια το παιδί μου.

Τις προικίσατε κιόλας τις κόρες σας;
Πώς βέβαια... και σπίτια, κι ήμουν εργάτης στα σπίτια να κουβαλώ τούβλα. Σε τρεις μου κόρες.

Σήμερα οι γυναίκες είναι σε καλύτερη μοίρα μέσα στο γάμο;
Τώρα αυτά τα χρόνια οι γυναίκες διορίζουσι (κάνουν κουμάντο), επειδής δουλεύουσι, και δεν μπορούν να τις μιλήσουν.

Πώς να παντρεύονται σήμερα οι νέοι, τι θα τους λέγατε;
Το καλύτερο είναι με αγάπη. Όταν ήρταν εστο σπίτι μας μέσα τότε ο άντρας μου κι οι δικοί του, εφοβήθηκα. Λέω: ποιοί είναι, τι θέλουν... Όταν τον αγαπάς και να διαφέρεις γιοτίζεις (τα βρίσκεις). Και νύφες έχω πέντε και είμαι με το μέρος τους. Πιο καλά έχω τις νύφες παρά τα παιδιά μου. Να καλοπερνούν στα χέρια τους.

Το φως σας το χάσατε ξαφνικά ή λίγο-λίγο;
Πρώτα το δεξί. Δεκατρείς φορές μπήκα στο χειρουργείο, να το κολλούν να ξεκολλά. Έμεινα τυφλή. Επήγα και στη Γερμανία και στην Αθήνα, τίποτα.

Άλλαξε η ζωή σας, έγινε ακόμα πιο δύσκολη...
Και τυφλή έπλυνα, εχτυπούσα τα ρούχα με τον κόπανο, έπλεκα φανέλες, εμαγείρευα, κι έδινα και για ψυχικό. Τα κεφτεδάκια μου τα ελιμπίζουντο, όποια ήθελε να φάει, έτρωε.

Τα παιδιά σας είναι κοντά σας σήμερα, έρχονται σας βλέπουν;
Όσο μπορούν, έχουν ανάγκη να δουλέψουν. Όλα ένα τα ‘χω, χίλιες ευχές τους δίνω. Η μιά μου κόρη μαγειρεύει, η άλλη καθαρίζει και κάνει και τις εξωτερικές δουλειές.

Τελικά πιο πολλά είναι τα βάσανα σ΄ αυτή τη ζωή;
Στα βάσανα από μικρή, χαρά δεν είδα, μόνο τα παιδιά μου και τα εγγόνια μου.

Κι αυτά δεν τα βλέπετε! Σαράντα χρόνια είναι που χάσατε το φως σας, εξήντα, πόσα;
Το θέλω και το πεθυμώ να τα δω, αλλά δεν γίνεται. Το ‘γραψεν η τύχη. Λαχταρώ, Ακούω την ομιλία των παιδιών μου, αλλά αφού δεν έχω φως πως να τα δω. Η στενοχώρια μου είναι που δεν σε βλέπω, τι κοπέλα είσαι, Όμορφη είσαι; Να΄ ναι η αγάπη και η ομόνοια, κι η καλοσύνη στο σπίτι σου.

Τώρα που θα φύγουμε όλοι απ’ το σπίτι πώς θα περάσετε την ώρα σας μέχρι να κοιμηθείτε;
Κούω το Θάρρι το ραδιόφωνο, εκκλησίες, ομιλίες... Έχω το ρολόι για τους τυφλούς και το κομποσκοίνι μου και μετρώ. Τρώω το φαάκι μου στις επτάμισι τ΄ απόγευμα και στις δώδεκα το μεσημέρι. Δεν κοιμούμαι, κάθουμαι μέχρι αργά. Τηρώ το παλιό ημερολόγιο και την ώρα τη χειμερινή. Νηστεύω, πιστεύω πολύ στο Θεό.

Αξίζει τελικά να ‘ρχεται κανείς στη ζωή, θέλω να μου πείτε;
Αξίζει, μα όχι να βασανίζεται τόσο πολύ. Μόνο το σκοτάδι, μόνο αυτή η φυλακή, φτάνει. Αλλά ήταν το γραμμένο, κι έπρεπε να γίνει».