Η ανάδειξη του Ιερού του Απόλλωνος

Μελέτη για το μνημείο του δημοτικού διαμερίσματος Θεολόγου, βρίσκεται για έγκριση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.

Θέμα χρόνου είναι η έγκριση από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο της μελέτης που αφορά τη διαμόρφωση και την ανάδειξη του χώρου στον οποίο βρίσκεται το ιερό του Ερεθιμίου Απόλλωνα στο δημοτικό διαμέρισμα Θεολόγου. Το θέμα επρόκειτο να συζητηθεί στην τελευταία συνεδρίαση του συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα όμως αναβλήθηκε για να προσκομιστούν και άλλα στοιχεία και να συμπληρωθεί ο φάκελος της μελέτης. Πάντως η έγκριση θεωρείται πλέον τυπική υπόθεση αφού το έργο θα προχωρήσει και αναμένεται να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ. Κατά το χρονικό διάστημα 1994-1996 πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες γεωφυσικές έρευνες στον αρχαιολογικό χώρο του Ιερού του Ερεθιμίου Απόλλωνος (Θεολόγος, Ρόδου) σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και την ΚΒ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου. Ανασκαφικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν πριν και μετά τις γεωφυσικές διασκοπήσεις, εντόπισαν τη θέση ενός μικρού θεάτρου, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα μιας ορθογώνιας κατασκευής που ταυτίστηκε με το Ιερό του Ερεθιμίου Απόλλωνα και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που χρονολογούνται στην Ελληνιστική και την προχριστιανική εποχή. Οι γεωφυσικές έρευνες πραγματοποιήθηκαν στον χώρο που βρίσκεται δυτικά και ανατολικά του θεάτρου, στο εσωτερικό του, καθώς και γύρω από την περιοχή του Ιερού του Ερεθιμίου Απόλλωνος, καλύπτοντας μια περιοχή άνω των 25.000μ2 (δηλ. 25 στρεμμάτων). Οι γεωφυσικές διασκοπήσεις συμπεριέλαβαν τη μέτρηση της ηλεκτρικής αντίστασης του εδάφους, της έντασης του ολικού μαγνητικού πεδίου (σε δύο επίπεδα) και της κατακόρυφης συνιστώσας του. Επίσης, σε συγκεκριμένα σημεία του χώρου έγιναν ηλεκτρικές βαθυσκοπήσεις. Η επεξεργασία των γεωφυσικών δεδομένων έγινε με φίλτρα ενίσχυσης συχνοτήτων, εξομάλυνσης του εξωτερικού θορύβου και των γεωλογικών τάσεων, καθώς και δημιουργία μοντέλων. Παράλληλα με την γεωφυσική έρευνα πραγματοποιήθηκε συστηματική επιφανειακή έρευνα, που κάλυψε ένα μεγάλο μέρος της περιοχής, με επιλεκτική συλλογή οστράκων, έτσι ώστε να είναι δυνατή η συσχέτιση των επιφανειακών και των γεωφυσικών μετρήσεων. Σκοπός των γεωφυσικών μελετών ήταν η διερεύνηση του ενδεχομένου παρουσίας υπεδάφειων αρχαίων κτισμάτων, μέσω της καταγραφής γεωφυσικών ανωμαλιών μικρού βάθους, καθώς και η αποτύπωση των τελευταίων τόσο στο γεωφυσικό χάρτη όσο και στον ευρύτερο τοπογραφικό χάρτη της περιοχής. Τα αποτελέσματα των γεωφυσικών ερευνών θα χρησιμοποιηθούν στο μέλλον για την ενοποίηση των αρχαιολογικών μνημείων της περιοχής. Ιερό Ερεθίμιου Απόλλωνος Το Ιερό του Ερεθιμίου Απόλλωνος βρίσκεται στη ΒΔ πλευρά του νησιού, κοντά στο σημερινό χωριό Θεολόγος (Θολός). Στην αρχαιότητα περιλαμβανόταν στην περιοχή ενός σημαντικού αρχαίου δήμου της Ιαλυσίας, που είχε κατά πάσαν πιθανότητα το όνομα Ιστάνιοι. Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο αποτελούσε ένα από τα τρία σημαντικότερα παρροδιακά ιερά της ροδιακής υπαίθρου, μαζί με τα ιερά της Αθηνάς Λινδίας και του Διός Αταβυρίου που βρίσκεται στην κορυφή του υψηλότερου βουνού της Ρόδου, στον Ατάβυρο. Από τις λίγες φιλολογικές πηγές που υπάρχουν, το επίθετο του θεού συνδέεται με την ασθένεια των σιτηρών ερυσίβη και φανερώνει τον αγροτικό, αρχικά τουλάχιστον, χαρακτήρα της λατρείας. Το ιερό επισήμανε πρώτος το 1843 ο γερμανός αρχαιολόγος και περιηγητής Λουδοβίκος Ross, ο οποίος το 1844 σε σύντομη ανασκαφική έρευνα εντόπισε και τα λείψανα παλαιοχριστιανικής εκκλησίας. Στα 1931, με ανασκαφές της Ιταλικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, ήρθαν στο φως ένας μικρός ναός (1), ένα θέρετρο των κλασσικών χρόνων (2) και πολλές αρχαίες επιγραφές. Κατά τις δεκαετίες των 1980-1990 συνεχίστηκαν οι έρευνες και οι ανασκαφές στο χώρο του ιερού σε συνεργασία της Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων με τον Τομέα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Στα βαθύτερα στρώματα του ναού εντοπίστηκαν λείψανα τάφων των γεωμετρικών-αρχαϊκών χρόνων (περ. 800-600 π.Χ.) και αρχαιότερα ίχνη ηφαιστειακής τέφρας, πιθανότατα από την έκρηξη του ηφαίστείου της Θήρας (17ος-16ος αι. π.Χ.). Τα παραπάνω ευρήματα φανερώνουν την παλαιότερη ιστορία του χώρου όπου χτίστηκε ο ναός. Στην έκταση που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά του δημόσιου δρόμου που οδηγεί στο χωριό Θεολόγος, ερευνήθηκαν κοντά στο θέατρο, επίμηκες, στωϊκό κατά πάσαν πιθανότητα, οικοδόμημα των ύστερων ελληνιστών (2ος-1ος π.Χ.) (3), αποθέτης αμφορέων 4(4), μισοκατεστραμμένος πώρινος τοίχος (πιθανώς τμήμα περιβόλου, (5) και τετράπλευρη κτιστή κατασκευή των ελληνιστικών χρόνων (6). Βρέθηκαν επίσης τα προκτίσματα της παλαιοχριστιανικής εκκλησίας (7) που είχε ήδη επισημάνειο ο Ross, όπως βαπτιστήριο με κολυμβήθρα και ψηφιδωτά δάπεδα. Το πώρινο οικοδόμημα που ταυτίστηκε από τους Ιταλούς ανασκαφείς και μελετητές G. Jacopi και H. Balducci ως ναός έχει διαστάσεις (στα θεμέλια) 8,20Χ13,80 μ. Εκτός από τα θεμέλια, από πωρόλιθο ήταν και η ανωδομή του, ενώ τα διακοσμητικά μέρη (σίμη, υδρορροές σε μορφή λεοντοκεφαλών, ακρωτήρια) ήταν από μάρμαρο. Τα σημαντικότερα μαρμάρινα μέλη είναι εκτεθειμένα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου, όπου υπάρχει και αναπαράσταση του θριγκού (επίστεψης) του ναού. Το οικοδόμημα, δωρικού ρυθμού, έχει κατεύθυνση περίπου από Δ. προς Α. και αποτελείται από πρόναο και σηκό. Αναπαρίσταται είτε ως δίστυλος ναός “εν παραστάσι” είτε ως πρόστυλος τετράστυλος και χρονολογείται γύρω στο 400 π.Χ.