Τα Νηάμερα στην Κρεμαστή

Γράφτηκε πριν ογδόντα χρόνια. ʼλλες εποχές, άλλα ήθη αγνά, αυστηρά, αρχαιότροπα και συνήθειες που στο διάβα του χρόνου έσβησαν και αποτελούν πλέον πηγή και τροφή γι’ αυτούς που ασχολούνται με τα Γράμματα. Η πανήγυρη, τα Νιάμερα στην Κρεμαστή, πώς γιορταζόταν πριν ενενήντα και πλέον χρόνια, σε εποχές άλλες, δύσκολες, σκληρές, βάρβαρες αλλά και πολυτάραχες. Το κείμενο, γραμμένο από ένα άγνωστο, με αρχικά Γ.Δ.Δ, ίσως για το φόβο των κρατούντων. Το κείμενο μας το έστειλε ο συνάδελφος, δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής Κ. Τσαλαχούρης με τους σχολιασμούς που ακολουθούν. Το κείμενο: «Εις δίωρον από της πρωτευούσης της Ρόδου απόστασιν, ευρίσκεται το καλόν χωρίον Κρεμαστή. Μικρόν δε προ του χωρίου εγείρεται, ως γνωστόν μεγαλοπρεπής ναός τιμώμενος επ’ ονόματι της αειπαρθένου Μαρίας και καλούμενος κοινώς Παναγιά Καθολική. Ο ιερός ούτος ναός πανηγυρίζει την 15ην Αυγούστου και τα Νηάμερα (1), ήτοι την απόδοσιν της εορτής. Εις την πανήγυριν προσέρχονται, όχι μόνον οι κάτοικοι της πρωτευούσης και των χωρίων, αλλά και εκατοντάδες εκ των πέριξ νήσων και της απέναντι Ανατολής. Εις την εν λόγω πανήγυριν, ήτις είνε ως προείπομεν, αληθής Ροδίων συναγερμός ήδη ο επισκέπτης, όλους τους χωρικούς της Νήσου μας, όλους τους λεβέντες της Κοσκινού, της Βιλανόβας και της Καστέλλου (2). Εκεί θα ίδη την απλήν και εύσωμον χωριατοπούλαν με την Ελληνικωτάτην κατανομήν, το ωραίον βάδισμα, και την γραφικήν ενδυμασίαν. Εκεί πράγματι, θα καμαρώση της ΄Ηρας την κορμοστασιάν, την χάριν της Αρτέμιδος, της Αφροδίτης την καλλονήν την αιθερίαν. Και πείθεται αληθώς ο παρατηρητής ότι οι ελληνικοί τύποι δεν εχάθησαν διότι , ό,τι είνε ελληνικόν είνε και αθάνατον. Αλλά διά να πεισθή μάλλον περί της διαιωνίσεως και της Αθανασίας της ελληνικής φυλής και της ελληνικής ωμορφιάς, δεν έχει ειμή να κυττάξη προσεκτικώς τα ’μμάτια των χωρικών παρθένων της Ρόδου μας. Τα ’μμάτια άτινα είνε αληθώς το κάτοπτρον της ψυχής. Μέσα εις τα ’μμάτια αυτά, θα ανεύρη όντως όλας τας καλλονάς, όλον το μεγαλείον της ελληνικής ψυχής, μέσα εις τα ’μμάτια αυτά, θα ανεύρη όντως όλας τας καλλονάς, όλον το μεγαλείον της ελληνικής φυλής, της εφτάψυχης, της εφτάπνοης ελληνικής φυλής. Και είναι επίσης ό,τι ωραίον εις την πανήγυριν αυτήν να βλέπη τις τας χωρικάς, προ πάντων τα της Έμβωνα και Καστέλλου, τα «ευζωνάκια» όπως τα ονομάζουν εις την πρωτεύουσαν, ένεκεν της ιδιορρύθμου όλης ενδυμασίας των να σύρουν τον συρτόν και προ πάντων την σούσταν την πυρρίχην(3) αυτήν των αρχαίων. Και χορεύουν όντως τα ευζωνάκια μας με χάριν και ευκινισίαν απαράμιλλον ομού με τους λεβέντες του ασχήμου φύλου. Εκεί επίσης ο προ ολίγου δόσας την υπόσχεσιν και την καρδιά του, νεανίας, θα καμαρώση την ομορφοστολισμένην Σιαστικήν(4) του, την Αρμοστήν(5) του και εκεί η αφελής χωριατοπούλα, ήτις ακόμη δεν είπε το ιναί της θα τραγουδήση διά πρώτην φοράν, δειλά-δειλά το «Ω Παναγιά καθολική με τα’ ασημένιο χέρι Εφέτος είρτα μοναχή, του χρόνου με το ταίρι Του χρόνου και τ’ αντίχρονου με το παιδί στο χέρι Και η Παναγιά η Μεγαλόχαρη η Θαμματουργός Καθολική μας κάμνει και εις την περίστασιν αυτήν το θάμμα της. Και η ευχή και ο πόθος της αιδήμονος νεανίδος, λαμβάνει σάρκαν και οστά… Αλλά δια να είναι μάλλον βεβαία η νεάνις, ότι ο υποκάρδιος αυτής πόθος θα εισακουσθή, φέρει εις την Θαμματουργόν Μεγαλόχαρην, με υπέροχον θρησκευτικήν ευλάβειαν το Τάμα της. Αλλ’ όχι μόνον η νεάνις. Αλλά και η μάνα της οποίας το μονάκριβο, το Κανακάρικο παιδί, είναι βαρυάρρωστο τόσον καιρόν τώρα. Και ο νέος όστις παλιννοστών εκ του Νέου Κόσμου(6) εις την προσφιλή του πατρίδα, εκινδύνευσε σοβαρώς κατά τον πλουν και εσώθη ως εκ θαύματος. Και ο γεωργός του οποίου ο αρόσιμος αγρός απέδωκεν εφέτος διπλασίαν πρόσοδον. Όλοι τέλος, μικροί και μεγάλοι, πλούσιοι και πτωχοί, κάτι θα φέρουν με προθυμίαν και ευλάβειαν εις την Μεγαλόχαρην. Διά τούτο και η Καθολική μας, κέκτηται σήμερον εκ των αναθημάτων και αφιερωμάτων των ευσεβών χριστιανών, αρκετήν περιουσίαν και μεγάλας προσόδους. Τι κρίμα, όμως, που τόση περιουσία, κινητή και ακίνητος, μένει νεκρά και σχεδόν αχρησιμοποίητος. ʼραγε, δεν θα ήτο πρακτικόν, εάν ιδρύετο μία Γεωργική Σχολή εις αυτό ακόμη το χωρίον Κρεμαστή, ήτις να συντηρείται εκ των προσόδων του Ιερού Ναού και εις την οποίαν Σχολήν να σπουδάζουν δωρεάν τα παιδιά των χωρικών και να εξέρχωνται κατόπιν, μετά τριετή εν αυτή φοίτησιν, Πτυχιούχοι Γεωπόνοι, οίτινες να μεταδίδωσι και μεταλαμπαδεύωσι τα φώτα των εις τους χωρικούς της πατρίδος μας, τους κρατούντας δυστυχώς ακόμη, μετά φανατισμού, ούτως ειπείν, το Ησιόδειον άροτρον. Δεν θα ήτο, άραγε, αυτό σημαντική διά τον ατυχή αυτού τόπον ωφέλεια (7); Ας ελπίσωμεν εν τούτοις ότι και αυτό θα γίνη, λίαν προσεχώς, μαζί με τόσα άλλα ώμορφα και μυριοπόθητα πράγματα που με αληθινό καρδιοκτύπι, περιμένομεν όλοι. Θαρσείν Χρη. Ταχ΄αύριον έσετ’ άμεινον (8) Γ.Δ.Δ.». ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Στο κείμενο ακολουθήθηκε πιστά η ορθογραφία του. 1.Και Νιάμερα 2.Κρητηνίας 3.Πυρρός, πύρριχος, είδος πολεμικής όρχησης-πυρρίχιος χορός. Πήρε το όνομα από τον Πύρριχο 4.Σιά, θεά. Επίσης στα χωριά μας η λέξη χρησιμοποιείται για το διάλογο του δοσίματος και τις ενέργειες για την επισημοποίηση υπόσχεσης. Με λίγα λόγια διάλογος που σε κάθε περίπτωση είναι υπό την ευλογία του Θεού. 5. Μνηστή. 6. Τότε, οι… λυτρωτές που ήρταν από τη Δύση, προσπαθούσαν να διώξουν από τα χωριά τους, τους νέους. Το κύμα του ξενιτεμού νέκρωσε το εσωτερικό της Ρόδου. Από τα χρόνια 1912 μέχρι το 1935, εγκατέλειψαν την πατρώα γη, τουλάχιστον 35.000. Αδιάψευστος μάρτυρας, οι εκθέσεις Ντε Βέκκι που κατηγορούσε τον προκάτοχό του Μάριο Λάγκο…μέγα αναμορφωτή, ότι επέτρεψε αυτό το φευγιό και στέρησε το φασισμό από εργατικά χέρια. 7. Ο γράψας το χρονογράφημα αυτό, προφανώς δεν γνωρίζει την πραγματικότητα, ή απλώς δεν θέλει να τη γράψει για ευνόητους λόγους. Τότε η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου, ήταν το Εθνικό Κέντρο, ο Φάρος της πίστης του κατατρεγμένου σκλάβου και της εκπαίδευσης, όλων των Ελληνορθοδόξων. Με νύχια και με δόντια κρατούσε ψηλά τη σημαία-παρά τα λάθη και τις αρνητικές εκτιμήσεις σε άλλα θέματα-και έφερε σε πέρας μεγάλο έργο για το οποίο μίλησαν όλοι, ακόμη και ξένοι, όταν η περιπόθητη λευτεριά σκέπασε αυτόν τον τόπο. Η ελληνική γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα βρίσκονταν στη πρώτη γραμμή σε όλα τα σπίτια της Ρόδου. Επίτευγμα τιτάνιο που μόνο ένα Εθνικό Κέντρο, η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου, μπορούσε οδηγήση το ανεμοδαρμένο σκάφος σε εθνικό λιμένα. Τότε (1929) ζητήθηκε από την Ιερά; Μητρόπολη Ρόδου και Εμπορική Σχολή να ιδρυθεί στο Βενετόκλειο Γυμνάσιο και Γεωργική Σχολή (1927), αλλά χωρίς αποτέλεσμα. 8. Σε ελεύθερη μετάφραση. Πρέπει να τολμάς. Η ελπίδα του αύριον θα είναι καλύτερη. Ευχαριστούμε τον εκλεκτό φίλο κ. Π. Χαμουζά για τις ανταλλαγές σκέψεων. Αποτελεί αστείρευτη πηγή γνώσεων.