Μουσικός “καπιταλισμός” και μουσικός “ανθρωπισμός”

Γράφει ο Γιώργος Σακελλαρίδης διδάκτορας μουσικής παιδαγωγικής και διευθυντής Χορωδιών. Ο «μουσικός καπιταλισμός» βάζει τα πράγματα (το οικονομικό κέρδος , την ανεξέλεγκτη μουσική κατανάλωση και την ανταγωνιστικότητα σε επίπεδο τέχνης ), πάνω από τη ζωή (τον άνθρωπο). Έχουμε τότε μια «δύναμη» που απορρέει από την «μίμηση» των μουσικών προτύπων που επιβάλλονται και αντιμάχονται τις πρωτότυπες – δημιουργικές μουσικές δραστηριότητες. Έτσι, όπως ο σύγχρονος καπιταλισμός δημιουργεί εμπόδια στην εσωτερική ανάπτυξη του ανθρώπου, με τον ίδιο τρόπο και ο «μουσικός καπιταλισμός», «αντιμάχεται» τον ανθρωπισμό και τις αξίες του. «Αγωνίζεται» για να μην αφήσει σε κανένα, περιθώρια «απελευθέρωσης» από το φόβο και τη θλίψη. Συναισθήματα που εμποδίζουν τον άνθρωπο να εξελιχθεί. «Αγωνίζεται» για το πώς θα κρατήσει καθηλωμένες, πνευματικά και συναισθηματικά, τις ανθρώπινες μάζες. Ο «μουσικός καπιταλισμός» χρειάζεται άτομα καλλιτέχνες ή καλλιτεχνικές ομάδες που να λειτουργούν υπακούοντας στις κοινωνικές και πολιτικές «εξουσίες», που να προωθούν και να «καταναλώνουν» μουσικά υποπροϊόντα. Χρειάζεται «υπηκόους»-«ακόλουθους», όχι ελεύθερα σκεπτόμενα πνεύματα. Στον φιλελεύθερο- ανθρωπιστή καλλιτέχνη δεν αρκεί η μουσική μόρφωση. Χρειάζεται ακόμα οξυμένη κριτική σκέψη που θα τον απαλλάσσει από την παγίδα να λειτουργεί ως μέλος οποιασδήποτε μουσικής, κοινωνικής, ή πολιτικής «αγέλης». Πρέπει να είναι ευαίσθητος απέναντι στα καθημερινά ζητήματα της ζωής και να ενστερνίζεται πεποιθήσεις που να άπτονται της φιλοσοφίας του ανθρωπισμού. Ο ανθρωπιστής καλλιτέχνης είναι υποχρεωμένος να υπερασπίζεται τις πνευματικές «ρίζες» της μουσικής τέχνης και να στέκεται μακριά από τα «επίπλαστα» πολιτικά «πιστεύω». Πρέπει να γνωρίζει ότι, το οικονομικό σύστημα αν και είναι σε θέση να πλουτίζει υλικά τον άνθρωπο -όταν το επιθυμεί- τον κάνει συστηματικά και σχεδιασμένα, πιο φτωχό σε επίπεδο ανθρωπιάς και ουσιαστικής εσωτερικής καλλιέργειας. Ελευθερία και δημοκρατία στην μουσική τέχνη- όπως και σε κάθε άλλη μορφή τέχνης- σημαίνει επιθυμία για πειραματισμό, δοκιμή, διερεύνηση, προώθηση του νέου, θέληση για ανατροπή παγιωμένων μουσικών και παιδαγωγικών δομών. Σημαίνει θάρρος μπροστά στην ευθύνη της ελευθερίας που σέβεται τον εαυτό και τους άλλους, της ελευθερίας σε επίπεδο ζωής και τέχνης. Της ελευθερίας που ξέρει να «βαδίζει» πλάι- πλάι με την πειθαρχία. Το ελεύθερο από τα «δεσμά» των κανόνων της μουσικής τέχνης άτομο, δεν αφήνει τον εαυτό του να «εκφυλιστεί» από ένα όραμα «παραγωγής» μουσικών δημιουργημάτων – δήθεν- για την «ελίτ» της τέχνης που υπηρετεί. Αντίθετα, μέσα στις προσδοκίες του είναι η «γέννηση» ενός ζωντανού και δημιουργικού έργου που να εμπεριέχει τον άνθρωπο, τα βιώματά του, τα συναισθήματα του, την ίδια τη ζωή του. Γι αυτό η τέχνη που προτείνει, είναι έτοιμη να «αγκαλιάσει» όποιον θέλει να έρθει κοντά της. Είναι τέχνη όχι «για να επιλέγει», αλλά «για να την επιλέγουν!» Ο καλλιτέχνης μουσικός που βλέπει μέσα στην τέχνη- πρώτα και κύρια τον άνθρωπο- δεν μελετά μόνο μουσική. Με τις λογικές της «δια βίου μάθησης», μελετά και παιδαγωγική και ψυχολογία και φιλοσοφία. Έτσι μόνο μπορεί να ξεπεράσει τα στενά, τα πάρα πολύ στενά πράγματι πλαίσια αυτού που καλούμε «μουσικές σπουδές». Γνωρίζει ότι, στην τέχνη όπως και στη ζωή , τα συναισθήματα είναι η «κινητήρια δύναμη» της δημιουργίας. Ωστόσο ξέρει πως το «μέτρο» πάντα έχει αξία. Γι αυτό πασχίζει να μάθει πώς να διαχειρίζεται τα συναισθήματα. Όπως λέει ο Έριχ Φρομ: «ο άνθρωπος είναι στην πραγματικότητα μια από τις πιο εύπλαστες φυσικές δυνάμεις , μπορείς να τον χρησιμοποιήσεις σχεδόν παντού, μπορείς να τον κάνεις να μισήσει ή να συνεργαστεί, να υποταχθεί ή να ξεσηκωθεί, να απολαμβάνει τον πόνο ή την ευτυχία. Όσο όμως και αν αληθεύει αυτό, είναι επίσης αλήθεια πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα της ύπαρξ;hς του παρά με την πλήρη ανάπτυξη των ανθρώπινων δυνάμεών του.» Ο «μουσικός καπιταλισμός» μόνο δυσκολίες και προβλήματα μπορεί να φέρει στους μουσικούς «δρόμους» των ανθρώπων. Αντίθετα, ο ανθρωπισμός, στα πλαίσια της μουσικής τέχνης, είναι αυτός που μπορεί να βγάλει από τις ψυχές, την ευγένεια, τη φιλικότητα, την πνευματικότητα, την αλληλεγγύη, την επιθυμία για ισότιμη συνεργασία. Στα πλαίσια της ανθρωπιστικής μουσική τέχνης και ιδιαίτερα στον «κόσμο» των μουσικών ομάδων, προωθείται η αυτοτέλεια της προσωπικότητας του κάθε ατόμου. Οι «μουσικές συνυπάρξεις» δεν αποβλέπουν στην ομαδοποίηση (πολύ περισσότερο δεν αποβλέπουν στην αγελοποίηση) των ανθρώπων, με σκοπό να τους «καθοδηγήσουν» και να του «βάλουν» στις λογικές της σύγκρισης, των βραβείων, και της μουσικής «ελίτ». Αντίθετα, «βλέπουν» προς τον αμοιβαίο σεβασμό. Για τον ανθρωπιστή μουσικό, μια «διαδρομή» υπάρχει. Αυτή που «περνά» μέσα από την «ιδιωτική οδό του καλλιτέχνη». Γι αυτόν, η αποστασιοποίηση από τα κέντρα εξουσίας και τους θεσμούς που έχουν δημιουργηθεί για να «επιβάλουν» πολιτιστικές «διαδρομές», είναι υποχρέωση. Αυτή η «διαδρομή» περνά μέσα από καλλιτεχνικούς σχεδιασμούς που βάζουν στο κέντρο τον άνθρωπο και την ευτυχία του. Όχι εν προκειμένω με υλικά αγαθά ,αλλά με την πνευματικότητα που «γεννά» η ενασχόληση με την τέχνη της μουσικής.