Χωροταξικό σχέδιο τουρισμού και οικοδομικές άδειες μέσα σε τρεις μήνες

Γράφει ο Δημήτρης Προκοπίου Μετά από χρόνια πολεοδομικών παραλείψεων και δυσλειτουργιών η οικιστική ανάπτυξη προχωρά τόσο γρήγορα που είναι σαν να γίνεται πραγματικά με την λογική που τόσα χρόνια τα αυθαίρετα κτίζονταν παντού. «Με διάταξη που περιλαμβάνεται σε πράξη νομοθετικού περιεχομένου (ΦΕΚ 237 Α΄της 5ης Δεκεμβρίου 2012) και «χάθηκε» μέσα στα υπόλοιπα μέτρα, προβλέπεται ότι οι επενδύσεις σε ξενοδοχειακές μονάδες θα υποβάλλονται για έγκριση στα αρμόδια γραφεία του ΕΟΤ. Αν απαιτείται η έκδοση άδειας δόμησης, τότε ο φάκελος θα μεταβιβάζεται στην πολεοδομία του οικείου δήμου, η οποία είναι υποχρεωμένη να χορηγήσει έγκριση μέσα σε αποκλειστική ημερομηνία τριών εργάσιμων ημερών! Είναι το «κερασάκι» στη γενικότερη επιλογή της κυβέρνησης να διευκολύνει με κάθε μέσο την ανάπτυξη τουριστικών μονάδων, ακόμη και σε οικολογικά ευαίσθητες ζώνες». Εφημερίδα των συντακτών Έτσι δεν θα μπορεί να γίνεται κανένας έλεγχος. Αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης δόμησης είναι η υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Αποτέλεσμα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης η πτώση της τουριστικής ποιότητας. Επενδύσεις πρέπει να γίνονται αλλά ασφαλώς όχι σε δάση, υδροβιότοπους σε μικρές αποστάσεις από τον αιγιαλό, και φυσικά όχι σε πλαίσια καταπάτησης και υποβάθμισης του τοπίου. Υπάρχει σχετική μεθοδολογία της βιώσιμης ανάπτυξης η οποία μπορεί να υλοποιηθεί άμεσα. Ενώ παλαιοτέρα υπήρξε σειρά αυθαιρέτων καταλυμάτων με τις εξής μορφές: • Πλήρως αυθαίρετο κατάλυμα • Νόμιμο κατάλυμα με αυθαίρετα δωμάτια • Νόμιμο κτίριο για άλλη χρήση αλλά αυθαίρετη τουριστική χρήση ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Το χωροταξικό σχέδιο του τουρισμού αποτελεί το βραχίονα χωροταξικής πολιτικής για το σύνολο τουριστικών περιοχών της Ελλάδας. Αν και καταφέρνει να περιγράψει την τουριστική αγορά σε ικανοποιητικό επίπεδο, δίνει σημαντικότατη ώθηση στην κατασκευή ξενοδοχειακών μονάδων και παραθεριστικών κατοικιών υλοποιώντας μεγαλύτερη κάλυψη των οικοπέδων από τις οικοδομές. Κατά γενική ομολογία δεν προωθεί την βιώσιμη ανάπτυξη αλλά την ασύστολη. Δίνει μεγαλύτερο βάρος στη διευκόλυνση των επενδύσεων και τη μεγέθυνση του τουρισμού, παρά στην ενσωμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης και της ορθολογικής χωροταξικής οργάνωσης. Εάν εφαρμοστούν οι ρυθμίσεις του θα συνεχίσει να αναπτύσσεται ο τουρισμός στη χώρα μας κατά τον τρόπο που αναπτύχθηκε έως σήμερα και να εντείνει τα πολλά και οξυμένα προβλήματα που αυτός ο τρόπος δημιούργησε. Οι δύο σημαντικές «νέες» προβλέψεις που θέτει (προώθηση του προτύπου μαζικού τουρισμού και η περαιτέρω εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης στις τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές) ακυρώνουν τις δυνατότητες, αλλά και τις υψηλές προσδοκίες, για τη στροφή του τομέα προς την ανάπτυξη ποιοτικού τουρισμού, καθώς επιστρέφουμε στις έως σήμερα κυριαρχούσες πρακτικές και αντιλήψεις. Επιπροσθέτως, με τις προωθούμενες ρυθμίσεις, καθώς εφαρμόζονται σχεδόν αδιακρίτως σε όλη την επικράτεια, καταστρέφονται οι δυνατότητες που ακόμη διαθέτει η χώρα για ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος και για συνδυασμό του με την ανάδειξη των στοιχείων του φυσικού και πολιτιστικού,περιβάλλοντος. Η φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων, οφείλει να αποτελεί κριτήριο της πολιτικής του Ε.Π.Χ.Σ. Τουρισμού. Κύριο ζητούμενο, ακόμη και από το προτεινόμενο Πλαίσιο, είναι η διασφάλιση της αρχής της αειφορίας και ειδικότερα των αρχών της πρόληψης και της προφύλαξης, καθώς, επίσης, η δημιουργία των προϋποθέσεων ανάπτυξης με βάθος χρονικό και οικονομικό. Πλην, όμως, από το κείμενο της Κ.Υ.Α. αυτό δεν καθίσταται φανερό και σαφές. Είναι αναγκαία, κατά συνέπεια, η συζήτηση και διαβούλευση της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για το Ε.Π.Χ.Σ. Τουρισμού, που θα πρέπει ειδικότερα να συσχετισθεί με: τη διαχείριση των υδατικών πόρων, την προστασία του τοπίου και της φύσης και τη διαχείριση των αποβλήτων. Η έμφαση στις νέες μορφές τουρισμού κρίνεται ως θετικό στοιχείο, ωστόσο απουσιάζει εκείνη η συγκεκριμένη παρέμβαση που θα αποσκοπούσε στην εξυγίανση των ήδη αναπτυγμένων περιοχών. Είναι ενδεικτικό ότι για τις «τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές» πουθενά δεν αναφέρεται η έννοια του κορεσμού (π.χ. ακτές βόρειας Κρήτης, Ρόδος), ενώ αντιθέτως προωθείται η ανάληψη δράσεων για την αύξηση της χωρητικότητας, με κατασκευή νέων καταλυμάτων. Μάλιστα, το πρόβλημα επεκτείνεται, καθώς οι ρυθμίσεις επιτρέπονται πλέον σε πολλές περιοχές της χώρας, οι οποίες έως σήμερα δεν είχαν αναπτυχθεί τουριστικά (ακτές Δυτικής Ελλάδας - από Ήπειρο μέχρι Πύλο, Ανατολική και Νότια Κρήτη, ο μεγάλος, ο μικρός και ο μεσαίος νησιωτικός χώρος, κλπ.). Να σημειωθεί ότι σε ορισμένα θεσμοθετημένα Περιφερειακά Πλαίσια «κορεσμένων τουριστικά περιοχών» ήδη υπάρχει κατεύθυνση για αναβάθμιση - με επεκτάσεις και συμπληρώσεις σε υποδομές, όπου χρειάζεται - των υφισταμένων μονάδων και για αποφυγή δημιουργίας νέων. Παράλληλα, με τις προτάσεις του Πλαισίου δεν αντιμετωπίζονται τα προβλήματα των υφιστάμενων μορφών οργανωμένης χωροθέτησης του τουρισμού (ΠΟΤΑ - Περιοχή Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης, ΠΟΑΠΔ - Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Παραγωγικών Δραστηριοτήτων, ΠΕΡΠΟ - Περιοχές Ειδικά Ρυθμιζόμενης Πολεοδόμησης), τα οποία γίνονται φανερά και από την ελάχιστη ή μηδενική έως σήμερα αξιοποίησή τους. Το βασικό μεθοδολογικό εργαλείο που χρησιμοποιείται, ο καθορισμός περιοχών προτεραιότητας για διάφορες μορφές τουρισμού, είναι χρήσιμο. Ωστόσο, η εφαρμογή του παρουσιάζει αδυναμίες: δημιουργείται ένα πολύπλοκο σύστημα με επικαλύψεις μεταξύ περιοχών διαφορετικού τύπου και ασάφεια ως προς τι ισχύει σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχουν αστοχίες στην οριοθέτηση ορισμένων περιοχών, και - κυρίως - λείπουν τα επιχειρησιακά κριτήρια για τις χωροθετήσεις των (μεγάλων, κυρίως) επενδύσεων μέσα σε κάθε περιοχή και τα όρια χωρητικότητας ανά περιοχή, κάτι που οδηγεί στον κίνδυνο υπερβολικής ανάπτυξης-μαζικής οικοδόμησης. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στην περίπτωση της νέου τύπου οργανωμένης τουριστικής-παραθεριστικής κατοικίας: πρόκειται για υποτομέα με μεγάλη δυναμική, αλλά η ανάπτυξή του χωρίς έλεγχο θα οδηγήσει σε προβλήματα γνωστά από άλλες χώρες του εξωτερικού. Παρά το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο Πλαίσιο τίθενται ορισμένες προβλέψεις, δεν προωθείται με συστηματικό τρόπο ο αναγκαίος δραστικός περιορισμός της διάχυτης εκτός σχεδίου δόμησης, που είναι μεγάλο πρόβλημα του ελληνικού τουρισμού. . Γενικότερα, οι περισσότερες κατευθύνσεις του Πλαισίου οδηγούν σε μικρή πραγματική επίδραση στην διαμόρφωση «άλλου μοντέλου» ελληνικού τουρισμού. Η πρόνοια, εξάλλου, για την εφαρμογή του Πλαισίου είναι ανεπαρκής. Θέματα όπως ο εναρμονισμός των υποκείμενων επιπέδων σχεδιασμού (Περιφερειακών χωροταξικών Πλαισίων, πολεοδομικών σχεδίων) και η θεσμοθέτηση των κανονιστικών μέτρων του Πλαισίου δεν είναι επεξεργασμένα και είναι βέβαιο ότι θα απαιτηθεί μεγάλο χρονικό διάστημα για την ολοκλήρωση τους. Επιπροσθέτως, δεν γίνεται καμία διασύνδεση - συσχέτιση με αντίστοιχες αναφορές του ΕΣΠΑ 2007 - 2013 τόσο σε στρατηγικό επίπεδο, όσο και σε επιχειρησιακό, κάτι που κρίνεται απαραίτητο δεδομένου ότι και τα δύο αναφέρονται στην ίδια χρονική περίοδο. ΟΤΑΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ Την εποχή της χούντας που απαίσια ξενοδοχεία χτίζονταν σε πολύ μικρή απόσταση από τον αιγιαλό και υπέροχες παραλίες φράζονταν. Ή και σκυλάδικα, όπως συνέβη στις ακτές του Σαρωνικού από το Φάληρο ως τη Βούλα. Το ειδικό χωροταξικό σχέδιο για τον τουρισμό βαδίζει επακριβώς στα ίδια χνάρια. έχει δε προκαλέσει τη λυσσαλέα και δίκαιη αντίδραση όλων των τεχνικών επιμελητηρίων της ΄χώρας. Ακόμη και ο υπουργός της χούντας Μπαλόπουλος θα το ζήλευε. ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ 50 ΜΕΤΡΑ Το χωροταξικό σχέδιο του τουρισμού επιτρέπει μεταξύ άλλων την κατασκευή κολοσσιαίων μονάδων δίπλα στο κύμα σε απόσταση 50 μέτρων- και αυξάνει υπέρμετρα τον συντελεστή δόμησης σε εκτός σχεδίου περιοχές από 200 τμ στα800 δηλαδή τέσσερις φορές πάνω. Αν αυτό εφαρμοσθεί τότε η όμορφη Ελλάδα των νησιών θα εξακολουθήσει να γίνεται χρόνο με το χρόνο τσιμεντότοπος, και ΄τα νησιά θα γίνουν χρόνο με το χρόνο σαν πυκνοκατοικημένες πόλεις. όπως πολλοί ακόμη δεν το έχουν εμπεδώσει στην Ελλάδα το κυριότερο προϊόν μας είναι το περιβάλλον και αν δεν διαφυλαχθεί τότε ο τουρισμός θα πληγεί και ποσοτικά και ποιοτικά. Αλήθεια όταν η σεζόν συρρικνώνεται και οι πληρότητες πέφτουν πως θα κατορθώσει το σύνολο του ξενοδοχειακού δυναμικού να καλύπτεται από ικανοποιητικά βιώσιμες οικονομικά πληρότητες; ΛΑΤΟΜΕΙΑ ΣΕ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Με μια διάταξη κάτω από το γενικό τίτλο «Επίλυση συγκρούσεων με άλλες χρήσεις» εισάγονται εξορυκτικές δραστηριότητες μέσα στις περιοχές που χαρακτηρίζονται «προτεραιότητες τουρισμού». Είναι ενδιαφέρον ότι η συγκεκριμένη διάταξη δεν υπήρχε στο πρώτο σχέδιο του Ειδικού Πλαισίου για τον Τουρισμό του Μαΐου 2007, αλλά εισήχθη στο νέο σχέδιο που κατατέθηκε το Σεπτέμβριο 2008, προφανώς καθ’ υπαγόρευση των μεταλλευτικών εταιρειών. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Είναι γνωστό ότι, ο τουρισμός στην Ελλάδα εξαρτάται άμεσα από το καθαρό και αδιατάρακτο περιβάλλον και είναι πολύ ευαίσθητος στις οποιεσδήποτε μεταβολές του. Στις τουριστικές περιοχές λοιπόν, που αποτελούν τη βιτρίνα της χώρας μας και θα έπρεπε να διαφυλάσσονται ως κόρη οφθαλμού, αυτό το χωροταξικό σχέδιο δεν αποκλείει ούτε την ύπαρξη δραστηριοτήτων εξόρυξης και θραύσης ορυκτών πρώτων υλών, ούτε καν την επέκταση τους σε νέες τουριστικές περιοχές. Το ειδικό χωροταξικό παρακάμπτει προκλητικά την ουσία, δηλαδή τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού. Όλη η χώρα θεωρείται «δεκτική» τουριστικής ανάπτυξης. Πρόκειται για μια πλήρη αντιστροφή της λογικής του χωροταξικού σχεδιασμού, που καθιστά το προωθούμενο σχέδιο συνταγματικά αθεράπευτο. Σοβαρές κατηγορίες για τη νομιμότητα των ρυθμίσεων του σχεδίου για τις νέες μορφές τουρισμού, αλλά και για τις ρυθμίσεις σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές. Οι πρώτες καταστρατηγούν την πολεοδομική νομοθεσία. Στις δεύτερες, με το τέχνασμα δήθεν όρων και περιορισμών προβλέπεται η ανάπτυξη περιοχών που μέχρι σήμερα ήταν ανέγγιχτες. Για παράδειγμα, όταν αναφέρει ότι δεν πρέπει να διασπάται η ενότητα των δασών από μια τουριστική επένδυση, ουσιαστικά εννοεί ότι τα δάση προσφέρονται για τουριστική ανάπτυξη. ΦΕΡΟΥΣΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ Φέρουσα ικανότητα δεν σημαίνει πόσοι ενδιαφέρονται να αγοράσουν στην Ελλάδα, αλλά πόσους αντέχει η χώρα από πλευράς φυσικών πόρων και προστασίας περιβάλλοντος. σημείωσε. Ανώτατη δικαστικός απέρριψε συνολικά από νομικής πλευράς το ειδικό χωροταξικό του τουρισμού, τονίζοντας ότι απηχεί μια επικίνδυνη νοοτροπία Με βάση το χωροταξικό του τουρισμού θα μπορούσαν να χτιστούν στην Ίο έως 8.500 κατοικίες των 80 τ.μ. και 825.000 τ.μ. ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων. Πόσο τουρισμό μπορεί να αντέξει ένα νησί; Είναι δυνατόν η Ρόδος για παράδειγμα να αντέξει το διπλάσιο: Μπορεί η οικοδόμηση παραθεριστικών κατοικιών να ανορθώσει την οικονομία αλλά μακροπρόθεσμα η ασύστολη οικοδόμηση καταστρέφει το περιβάλλον ανεπανόρθωτα. Ο χωροταξικός σχεδιασμός γίνεται τέχνασμα που καλύπτει καταστάσεις, αρκεί να είναι συρραμμένες σε ένα ενιαίο κείμενο.