Ένα μνημείο σύμβολο της Ρόδου Ο Πύργος του Naillac

H ιστορία τριών φωτογραφιών

Του Συμεών Μ. Δοντά οδοντιάτρου Με αφορμή την δημοσίευση στον τοπικό τύπο σειράς άρθρων σχετικά με την ανάγκη αναστήλωσης του γκρεμισμένου πύργου του Philibert de Naillac, θα ήθελα να παραθέσω και εγώ με τη σειρά μου ορισμένα ιστορικά στοιχεία. Η εικόνα του πύργου μας είναι γνωστή από πλήθος γραφικών απεικονίσεων από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα, από διάφορους περιηγητές όπως ο Rottiers, o Flandin, o Berg και άλλοι. Δεν θα αναφερθώ καθόλου σε κατασκευαστικές λεπτομέρειες, καθώς αυτό αποτελεί έργο των ειδικών. Θα ήθελα όμως να σταθώ στην μοναδική σωζόμενη φωτογραφία του πύργου του Ναγιάκ και την ιστορία που κρύβει. Το 1850, ο ʼγγλος υποπλοίαρχος-γιατρός Claudius Galen Wheelhouse ήταν ο πρώτος φωτογράφος που απαθανάτισε τον πύργο του Naillac πριν την κατάρρευση του από τον σεισμό του 1863. Ο Wheelhouse υπηρετούσε ως χειρουργός στη θαλαμηγό Gitana, στην οποία επέβαιναν ο Λόρδος Lincoln και άλλοι ευγενείς. Ο “ερασιτέχνης” φωτογράφος Wheelhouse συγκέντρωσε τις φωτογραφίες που τράβηξε και εξέδωσε ένα λεύκωμα με τον τίτλο: “Eastern Photographs, Photographic Sketches from the Shores of the Mediterranean”. Η συγκεκριμένη φωτογραφία του πύργου που πιθανόν να είναι και η πρώτη φωτογραφία της Ρόδου, τραβήχτηκε στις 19 Ιανουαρίου του 1850 και ο ίδιος ο Wheelhouse, στο ημερολόγιο του αναφέρει τα εξής: «Πολλή βροχή, παρ” όλα αυτά, κατάφερα να τραβήξω μία Ταλμποτυπία του “Αραβικού Πύργου”, ή “Πύργου του Αγίου Νικολάου”, κατά τη διάρκεια μιας προσωρινής λάμψης από λιακάδα». Ο Wheelhouse όπως και άλλοι περιηγητές εσφαλμένα αναγράφουν τον πύργο του Philibert de Naillac ως πύργο του Αγίου Νικολάου ή Αγίου Μιχαήλ ή και Αραβικό πύργο (Arab Kuleh), επειδή κτίσθηκε από άραβες αιχμαλώτους. Για την ιστορία πραγματοποίησε ακόμα μία λήψη στις 21 Ιανουαρίου του 1850, που δείχνει μία γενική εικόνα της εντός των τειχών παλιάς πόλης. Προσπάθησε να απαθανατίσει και την Οδό των Ιπποτών, χωρίς όμως επιτυχία καθώς δεν υπήρχε αρκετή ηλιοφάνεια. Μία δεύτερη φωτογραφία του πύργου που όμως δεν σώζεται, μας είναι γνωστή από τον Charles T. Newton, που δημοσιεύθηκε στο βιβλίο του με τίτλο “Travels and Discoveries in the Levant” το 1865, καταγράφοντας τις εντυπώσεις του με τη μορφή μιας σειράς επιστολών. Ο ʼγγλος αρχαιολόγος C.T. Newton, ήρθε στη Ρόδο τον Απρίλη του 1853 για να αναπληρώσει τον Πρόξενο της Αγγλίας εδώ. Κατά την παραμονή του στη Ρόδο συνοδευόταν από τον ʼγγλο διπλωμάτη Dominic Ellis Colnaghi, ιστορικό τέχνης και “ερασιτέχνη” φωτογράφο, με τη βοήθεια του οποίου τράβηξε ορισμένες φωτογραφίες οι οποίες όμως δεν διασώθηκαν. Υπήρχαν όμως γκραβούρες που φιλοτεχνήθηκαν από τις φωτογραφίες που τραβήχτηκαν και δημοσιεύθηκαν στο βιβλίο του C.T. Newton. Ο τελευταίος σε επιστολή του στις 28 Απριλίου 1853 αναφέρει σχετικά: …Ο πύργος του Μεγάλου Μαγίστρου De Naillac αποτελείται από τρεις τετράγωνους ορόφους, που στην κορυφή καταλήγουν σ” ένα παραπέτο με επάλξεις, με προεξέχοντες πυργίσκους στις τέσσερις γωνίες του, πάνω από τους οποίους υψώνεται ένας οκτάπλευρος φάρος. Γύρω από την εξωτερική πλευρά του φάρου ξετυλίγεται μία σκάλα που οδηγεί στην κορυφή του και προσφέρει πανοραμική θέα της πόλης της Ρόδου και των περιχώρων της. Αυτός ο πύργος έχει ύψος 150 πόδια. Κάτω από το στηθαίο βρίσκονται οι θυρεοί του De Naillac και του Τάγματος. Στο ισόγειό του είδε ο Ross, στα 1843, τον μηχανισμό με τον οποίο κρεμαζόταν η αλυσίδα, στην είσοδο του λιμανιού, τον καιρό των Ιπποτών. Ο πύργος συνδέεται με την υπόλοιπη οχύρωση με μια πέτρινη γέφυρα, η οποία οδηγεί σε μια εξέδρα κτισμένη στο μόλο και εξοπλισμένη με πυροβόλα στις δύο πλευρές της, έτσι ώστε αυτά να στοχεύουν και στα δύο λιμάνια…» Μία τρίτη φωτογραφία που δεν δείχνει τον πύργο του Naillac, αλλά έχει άμεση σχέση, καθώς είναι τραβηγμένη πάνω από αυτόν στις 15 Μαΐου 1862, ένα χρόνο πριν την καταστροφή του, μας δείχνει μία πραγματικά συγκλονιστική άποψη της Μεσαιωνικής Πόλης. Η λήψη έγινε από τον ʼγγλο Francis Bedford, ο οποίος συνόδευσε το 1862 τον πρίγκιπα της Ουαλίας και μετέπειτα βασιλέα Εδουάρδο Ζ΄ σε ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στην Εγγύς και ʼπω Ανατολή. Τράβηξε συνολικά 210 φωτογραφίες με την βοήθεια του γιου του William, και στο νησί της Ρόδου πραγματοποίησαν τρεις λήψεις τον Μάιο του 1862. Και στις τρεις αυτές φωτογραφίες διαφαίνεται η ομορφιά και η επιβλητικότητα του σπουδαίου αυτού οικοδομήματος, που κατέρρευσε από τον καταστρεπτικό σεισμό της 22ας Απριλίου του 1863. Αντί λοιπόν να ασχολούμαστε με την κατασκευή του νέου «Κολοσσού», ένα έργο ανέφικτο και απαγορευτικά δαπανηρό για τα σημερινά οικονομικά δεδομένα, καλό είναι να αφοσιωθούμε στην πραγματοποίηση ενός υλοποιήσιμου εγχειρήματος που θα αποτελεί σημείο αναφοράς για το νησί μας. Είναι επιτακτική λοιπόν η ανάγκη σ” αυτούς τους δύσκολους και χαλεπούς καιρούς η αναγέννηση της Ρόδου, με την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για την ανακατασκευή του πύργου του Ναγιάκ, έτσι ώστε το νησί να αποκτήσει ένα μνημείο σύμβολο και να ανακτήσει και πάλι, λίγη από τη χαμένη αίγλη του παρελθόντος.