Γράφει ο ταξίαρχος
Κ. Καλημερίδης

Ο Σκεύος Ζερβός υπήρξε μία πολύπλευρη προσωπικότητα με πολυδιάστατο έργο τόσο σε εθνικό όσο και σε επιστημονικό επίπεδο. Αν και είναι δύσκολο να αναφερθείς μόνο στην μία πλευρά του έργου του χωρίς να εγκωμιάσεις και την άλλη, θα επικεντρωθώ στην Εθνική του δράση για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου.
Γεννήθηκε στην Κάλυμνο το 1875. Ο πατέρας του ήταν ιδιοκτήτης σπογγαλιευτικού μετά την βύθιση του οποίου η οικογένεια του τον μεγάλωσε με στερήσεις. Ο ίδιος ο Σκεύος από νεαρός υπέστη την νόσο των σπογγαλιέων και αναγκάσθηκε να μην ακολουθήσει το πατροπαράδοτο επάγγελμα. Αποφοίτησε από το ημιγυμνάσιο Καλύμνου, τελείωσε το γυμνάσιο στην Πλάκα και το 1892 γράφθηκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δούλεψε ως άμισθος βοηθός στο Νοσοκομείο Ευαγγελισμός και έφθασε μέχρι Επιμελητής στο ίδιο Νοσοκομείο. Ακολούθησαν ιατρικές σπουδές στα Πανεπιστήμια του Μονάχου, του Βερολίνου, της Βιέννης και με την επιστροφή του εκλέγεται υφηγητής της Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το 1912 οι Ιταλοί καταλαμβάνουν τα Δωδεκάνησα και μέσα σε αισθήματα ενθουσιασμού και προσδοκιών του ελληνικού πληθυσμού διώχνουν τους Τούρκους από αυτά. Ο Ζερβός συγκεντρώνει άτομα των Δωδεκανησιακών παροικιών στην κλινική του στην Αθήνα και ιδρύουν τον “Αιγαιοπελαγικό Σύλλογο”. Συντάσσουν διπλωματικό έγγραφο για την ελληνικότητα των νήσων του Αιγαίου, επισκέπτονται τον Έλληνα υπουργό των Εξωτερικών και μετά την έγκρισή του, το επιδίδουν στους πρέσβεις των μεγάλων δυνάμεων και ιδιαιτέρα στον πρέσβη της Ιταλίας από τον οποίο ζητούν όπως η Ιταλία απελευθερώσει από τους Τούρκους όλα τα νησιά του Αιγαίου ώστε να δοθούν αργότερα στην Ελλάδα. Μετά από λίγο καιρό η επίσκεψη στον Ιταλό πρέσβη επαναλαμβάνεται, αλλά μπροστά στα διαφαινόμενα συμφέροντα και στην διγλωσσία των Ιταλών η επιτροπή γρήγορα χάνει τον αρχικό ενθουσιασμό της. Όπως ο ίδιος ο Ζερβός γράφει στα απομνημονεύματά του “...η Ιταλία ενώ κατέλαβε τα Δωδεκάνησα προσωρινώς, παρέμεινε μονίμως, ανηλεής τύραννος και αδυσώπητος δεσπότης…”. Τον Ιούνιο 1912 συμμετέχει στην Πάτμο στο συνέδριο των αντιπροσώπων από όλα τα νησιά όπου συνέταξαν ψήφισμα με το οποίο διακήρυσσαν την διακαή επιθυμία των κατοίκων των νησιών να ενωθούν με την μητέρα Ελλάδα.

Κατόπιν έρχονται οι Βαλκανικοί πόλεμοι και από τον Σεπτέμβριο του 1912 ο Σκεύος Ζερβός υπηρετεί στην πρώτη γραμμή του μετώπου ως εθελοντής λοχαγός ιατρός, διοικητής του 10ου ορεινού χειρουργείου και τιμάται με παράσημα και διαμνημονεύσεις.
Το 1914 τον καλεί ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών και τον παρατηρεί διότι η στάση του ενάντια στην Ιταλία για το θέμα της Δωδεκανήσου ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα στο Πανεπιστήμιο και ότι πρέπει να σκεφθεί και να διαλέξει μεταξύ της εθνικής του δράσης ή της θέσης του στην Ιατρική Σχολή. Η απάντηση του Σκεύου Ζερβού ήρθε άμεσα: “μεταξύ της τυραννουμένης πατρίδος μου και της υπό ανάπτυξη ελληνικής ιατρικής επιστήμης σας δηλώ επισήμως ότι προτιμώ την πρώτην και λυπούμαι βαθύτατα αποχωριζόμενος της δευτέρας”, και αποχωρεί συγκινημένος από το Πανεπιστήμιο.

Κατά τον Α΄Παγκόσμιο πόλεμο υπηρέτησε ως λοχαγός διοικητής μεταγωγικών μάχης της 1ης Μεραρχίας και κατασκεύασε και χρησιμοποίησε βόμβα βυθού κατά γερμανικών υποβρυχίων πράξη για την οποία παρασημοφορήθηκε από τον Ελληνικό και Βρετανικό στρατό.
Το 1917 ιδρύει τον “Δωδεκανησιακό Σύλλογο” με ένα μόνο σκοπό την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου. Φεύγει στο Λονδίνο, δραστηριοποιείται με δημοσιεύσεις και διαλέξεις προς επηρεασμό της βρετανικής διπλωματίας και κοινής γνώμης, έρχεται σε επαφή με αντίστοιχη Κυπριακή αντιπροσωπεία και δίνει όρκο κοινού αγώνα με τους Κύπριους αδελφούς. Εκδίδει βιβλίο σε τρείς γλώσσες με χρηματοδότη τον Λέριο ευπατρίδη και αγωνιστή Πάρη Ρούσο με τον τίτλο “Η ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΣ” και με υπότιτλο “Η δια μέσου των αιώνων ιστορία των Δωδεκανήσων, αι υπηρεσίαι των προς την ανθρωπότητα και τα δίκαιά των – μετά γεωγραφικού χάρτου και 322 εικόνων”. Το βιβλίο έχει σημαντική επίδραση στην κοινή γνώμη των Ευρωπαίων.

Τον Ιανουάριο 1919 συμμετέχει με δικά του έξοδα στην ελληνική αντιπροσωπεία στο Συνέδριο Ειρήνης των Παρισίων όπου οι νικητές του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου θα χάρασσαν τα σύνορα στην ΚΑ Ευρώπη με κριτήριο τις εθνότητες. Μέσα στις διεκδικήσεις του Βενιζέλου ήταν και τα Δωδεκάνησα. Η Συνθήκη των Σεβρών που ακολούθησε την 10 Αυγούστου 1920, με την επιμέρους συμφωνία μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας, δίδει τα Δωδεκάνησα, πλην Ρόδου, στην Ελλάδα. Ο Βενιζέλος αναγνωρίζοντας την συμβολή του Σκεύου Ζερβού στο Δωδεκανησιακό αγώνα, αμέσως μετά την υπογραφή της συνθήκης του δωρίζει το στυλογράφο που υπέγραψε λέγοντας “μαζί με την απελευθέρωση της προσφιλούς και πεφιλημένης Δωδεκανήσου”. Η συνθήκη όμως αυτή που δεν είχε άμεση εφαρμογή, δεν κυρώθηκε ποτέ και τελικά δεν εφαρμόσθηκε. Η Ιταλία μάλιστα την 22 Σεπτεμβρίου 1922 κατήγγειλε την Ελληνο- Ιταλική συμφωνία εκμεταλλευόμενη την αδύναμη θέση που βρέθηκε η Ελλάδα από την Μικρασιατική καταστροφή. Αργότερα οι σχέσεις του Ζερβού με τον Βενιζέλο ψυχραίνουν λόγω των επιλογών Βενιζέλου να εγκαταλειφτεί προσωρινά η προσπάθεια απελευθερώσεως της Δωδεκανήσου, ενώ ο Ζερβός δεν έπαψε ποτέ να τον πιέζει για αυτό. Όπως ο ίδιος ο Ζερβός χαρακτηριστικά αναφέρει για να μπορέσει να πραγματοποιήσει προγραμματισμένη συνάντηση με τον Βενιζέλο το 1928 για να διαμαρτυρηθεί για την ακολουθούμενη από αυτόν πολιτική για τα Δωδεκάνησα , αναγκάσθηκε να αφήσει άταφη την αποβιώσασα την ημέρα εκείνη μητέρα του.

Ο Σκεύος Ζερβός ως βουλευτής Αθηνών ασχολήθηκε με τα εθνικά κληροδοτήματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και κατάφερε να εύρη μεγάλα κεφάλαια που διοχέτευσε στην παιδεία στην υγεία και στην εθνική άμυνα. O Σκεύος Ζερβός ως ένας άλλος Ρήγας Φεραίος είχε την πρωτοβουλία της συγκλήσεως στην Γενεύη “Διεθνούς Συνεδρίου Μειονοτήτων” που ζούσαν υπό Ιταλική δυναστεία. Στο συνέδριο που συμμετείχαν αντιπρόσωποι οκτώ λαών ο Ζερβός εκπροσώπησε τα Δωδεκάνησα και αποφασίσθηκε η κοινή δράση και ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης. Ακολούθως πήγε στο Παρίσι όπου συμμετείχε σε αντιφασιστική σύσκεψη προσωπικοτήτων που ζούσαν στην Γαλλία Ο αντιπρόσωπος της Φιλελεύθερης Ιταλίας στην σύσκεψη ανεγνώρισε την ελληνικότητα της Δωδεκανήσου. Μετά την υποδούλωση της Ελλάδος κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Ζερβός καταζητούμενος από τους κατακτητές, καταφεύγει στην Αίγυπτο και από εκεί σε άλλες Αφρικανικές χώρες όπου ασχολείται με την προβολή του Δωδεκανησιακού ζητήματος, αλλά και με ιατρικές έρευνες. Μετά την απελευθέρωση επιστρέφει στην Ελλάδα, συμμετέχει στα ιστορικά δρώμενα της περιόδου εκείνης μέχρι την πραγμάτωση του στόχου της ζωής του που ήταν η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου. Για την εθνική του δράση τιμήθηκε το 1946 με τον Ταξιάρχη του Τάγματος του Σωτήρος από τον βασιλέα Γεώργιο στον οποίο ανήκει η φράση «Σκεύος Ζερβός θα πει Δωδεκάνησος και Δωδεκάνησος θα πει Σκεύος Ζερβός». Την 25η Μαρτίου 1948 η Ακαδημία Αθηνών τον παρασημοφόρησε και τον ανακήρυξε «αρχηγό του απελευθερωτικού της Δωδεκανήσου αγώνος». Μετά την ενσωμάτωση διακαής ήταν ο πόθος του να καταπολεμηθεί ο αναλφαβητισμός στα Δωδεκάνησα, να ιδρυθεί στη Ρόδο Πανεπιστήμιο και Καλλιτεχνική σχολή και να αναζωογονηθούν τα Δωδεκάνησα. μέσω της πνευματικής και πολιτιστικής καλλιέργειας.

Ο Σκεύος Ζερβός ως ιατρός έκανε πλήθος ερευνών και υπήρξε πρωτοπόρος σε πολλά ιατρικά θέματα όπως στο τομέα της μεταμοσχεύσεως των όρχεων, στο τομέα της τηλεϊατρικής και στην κατασκευή εργαλείων αναίμακτης ιατρικής. Ο Ζερβός δεν ήταν δυνατόν να μην ασχοληθεί και με την “νόσο των γυμνών σπογγαλιέων” προς τιμή του οποίου και για το ενδιαφέρον του η γαλλική ιατρική Ακαδημία την ονόμασε “νόσο Σκεύου Ζερβού”. Μελέτησε και διέδωσε με φανατισμό το έργο του Ιπποκράτη και την ιστορία της ιατρικής. Προσπάθησε να αποδώσει στο μεγάλο Έλληνα και Δωδεκανήσιο πατέρα της ιατρικής την πρωτοπορία πολλών ανακαλύψεων που από λάθος είχαν αποδοθεί σε μεταγενέστερους επιστήμονες. Μανιώδης θαυμαστής του Ιπποκράτη δώρισε μεγάλη ελαιογραφία του στο Πανεπιστήμιο της Σορβώνης που τοποθετήθηκε στην κεντρική πανηγυρική αίθουσα της ιατρικής σχολής όπου και ο ίδιος τιμήθηκε από την Γαλλική Ακαδημία της Ιατρικής. Τοποθέτησε στην Ακαδημία Αθηνών τεράστιο άγαλμα του Ιπποκράτη, ενώ δώρισε προτομές του σε πλήθος Πανεπιστημίων της Αμερικής και της Ευρώπης. Ο Ζερβός για το πλούσιο ιατρικό του έργο τιμήθηκε από πολλά ξένα Πανεπιστήμια. Στην Ελλάδα του απονεμήθηκε ο τίτλος του καθηγητού Πανεπιστημίου.

Ο Σκεύος Ζερβός πέθανε τον Αύγουστο του 1966 στο Ασκληπιείο της Βούλας, τυφλός και αβοήθητος, σχεδόν εγκαταλελειμμένος. ʼλλωστε οι πραγματικοί αγωνιστές που έχουν προσφέρει τα πάντα στην πατρίδα, ποτέ δεν διεκδικούν ανταπόδοση της θυσίας τους. Ο Σκεύος Ζερβός ανιδιοτελώς σε όλη την ζωή του ύψωσε την σημαία της αντίστασης “πάντοτε εις τας επάλξεις της Δωδεκανήσου πάντοτε μαχόμενος και πάντοτε αγρυπνών”. Για αυτόν η Δωδεκάνησος ήταν ιδέα που τον ενέπνευσε και τον μάγεψε, ήταν ιστορία, ήταν φιλοσοφία, ήταν θρησκεία, ήταν πολιτισμός. Η κηδεία του έγινε με τιμές στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την αγαπημένη του Κάλυμνο, όπου και σήμερα βρίσκεται ο τάφος – μνημείο προς τιμήν του.