Συστηματική καταγραφή της βιομηχανικής κληρονομιάς

Rodiaki NewsRoom

Προγραμματική σύμβαση μεταξύ ΤΕΕ και Περιφέρειας

Σε συστηματική καταγραφή και διάσωση της βιομηχανικής κληρονομιάς της Δωδεκανήσου θα προχωρήσει η περιφέρεια νοτίου Αιγαίου μέσω προγραμματικής σύμβασης που θα συνάψει με το ΤΕΕ και την ΠΕΔ.

Το έργο είναι συνολικού ύψους 100.000 ευρώ, και η σχετική συζήτηση θα γίνει στη συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου την Τρίτη για να εγκριθεί η σύναψη της σύμβασης.

Στο τριήμερο συνέδριο με τίτλο «η Βιομηχανική Κληρονομιά της Δωδεκανήσου» που συνδιοργάνωσαν το ΤΕΕ τμ. Δωδ/σου, το Επιμελητήριο Δωδ/σου και η ΤΕΔΚ Δωδ/σου, το Σεπτ. 2008 στη Ρόδο παρουσιάσθηκε το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο αναπτύχθηκε η βιομηχανία στη Ρόδο και στα Δωδ/σα καθώς και το κτηριακό δυναμικό που απαρτίζει τη βιομηχανική κληρονομιά των χρόνων της Ιταλοκρατίας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη βιομηχανική ζώνη «Κόβα» της πόλεως Ρόδου και στο πολιτιστικό περιεχόμενο της περιοχής αυτής, παρουσιάζοντας μνημεία και αρχιτεκτονικά σύνολα από όλες τις χρονικές περιόδους.

Έμφαση δόθηκε στα βιομηχανικά συγκροτήματα. Ανακλήθηκαν μνήμες από βιομηχανίες που σήμερα τα κτήρια τους δεν υφίστανται πλέον, αλλά και παραδοσιακά επαγγέλματα που συρρικνώνονται και απομακρύνονται από τη συγκεκριμένη περιοχή, όπως οι τεχνίτες καραβομαραγκοί.

Παρουσιάσθηκαν επίσης βιομηχανικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στα υπόλοιπα Δωδ/σα με ιδιαίτερες αναφορές στην Κω, Κάλυμνο, Λέρο, Σύμη καθώς και οι προοπτικές αποκατάστασης και ανάδειξής τους.
Η εποχή της αποβιομηχάνισης άρχισε κυρίως από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 και ολοκληρώθηκε στις δεκαετίες του ’80 και ’90, οπότε και ανοίχθηκε ο δημόσιος διάλογος για την επανάχρηση του αντίστοιχου κτιριακού πλούτου και η ένταξή τους στις νέες διαμορφούμενες συνθήκες.

Για το νομό μας, το συνέδριο αυτό απετέλεσε την απαρχή του διαλόγου αυτού. Το συνέδριο αυτό προκάλεσε γόνιμες αντιδράσεις και διεκδίκησε άμεσες δράσεις. Μέσα από αυτό αναδύθηκαν τα προβλήματα που αντιμετωπίζει τόσο το κτηριακό δυναμικό, όσο και οι εμπλεκόμενοι με αυτό φορείς. Όλα τα παραπάνω, καθώς και αντίστοιχες εμπειρίες από όλη τη χώρα, συμπεριλαμβάνονται σε ένα τόμο 335 σελίδων που εκδόθηκε από το ΤΕΕ τμ. Δωδ/σου, το Επιμελητήριο Δωδ/σου και την ΤΕΔΚ Δωδ/σου το Νοέμβριο του 2009΄.
Αποφασίστηκε πλέον τα συμβαλλόμενα μέρη να ασχοληθούν με την συστηματική καταγραφή της Βιομηχανικής Κληρονομιάς της Δωδεκανήσου.

Το έργο θα εξελιχθεί σε δυο φάσεις.
Α’ Φάση:
Περιλαμβάνει την ανάλυση και τεκμηρίωση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του κάθε θέματος, μέσω έρευνας σε αρχειακές πήγες (Γενικά αρχεία Κράτους, Αρχείο Υπουργείου Βιομηχανίας (Ελλάδα), Υπηρεσία Νεοτέρων Μνημείων Δωδ/σου, Αρχείο Υπουργείου Βιομηχανίας, τοπικές βιβλιοθήκες, Βιβλιοθήκη της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής, Τοπικές εφημερίδες, προφορικές μαρτυρίες κλπ). Ενδεικτικά αναφέρονται:
1. Οικονομική έρευνα του α’ μισού του 20ου αιώνα.
2. Συστηματική καταγραφή σε δελτία καταγραφής - τεκμηρίωσης όλων των πληροφοριών που θα κριθούν απαραίτητες των:
• Προβιομηχανικών κτηρίων
• Βιοτεχνικών εγκαταστάσεων
• Παραδοσιακών επαγγελμάτων
• Βιομηχανικών κτηρίων
• Εργατικών κατοικιών
• Φυσικών τόπων εκμετάλλευσης
• Τεχνικών έργων υποδομής των νησιών της Δωδεκανήσου.
3. Χωροταξική-πολεοδομική οργάνωση βιομηχανικών ζωνών.
4. Οργάνωση ζωής στους τόπους εργασίας, στοιχεία ανθρώπινου δυναμικού, προέλευση, ταυτότητα κοινωνικών ομάδων.
5. Περιγραφή της παραγωγικής διαδικασίας και καταγραφή του μηχανολογικού εξοπλισμού και των μέσων επεξεργασίας των εγκαταστάσεων – μνημείων που θα χαρακτηρισθούν ως μνημεία μείζονος σημασίας.
6. Εντοπισμός μέσων συγκοινωνίας και μεταφοράς πρώτων υλών και προϊόντων παραγωγής.
7. Σχεδιαστική - σκαριφηματική απόδοση εγκαταστάσεων, όπου κριθεί απαραίτητο και εφικτό.
8. Γενική δομική περιγραφή και τεκμηρίωση της παθολογίας.
Η καταγραφή θα εμπλουτιστεί με την φωτογραφική τεκμηρίωση των κτιρίων, με τη συλλογή υλικού μέσω έρευνας στα αρχεία του Κράτους και ιδιωτικών συλλογών.

Β’ φάση:
Ακολουθεί η κωδικοποίηση όλων των στοιχείων που θα συλλεχθούν με σκοπό την αξιολόγηση και τον βαθμό προστασίας καθώς και η επιλεκτική αναλυτική τεκμηρίωση των κτηρίων που είναι μνημεία μείζονος σημασίας.

Τα αποτελέσματα θα παραδοθούν σε αριθμό τριών αντιτύπων (ένα για τον κάθε Συμβαλλόμενο - Π.Ν.Α., Π.Ε.Δ. Νοτίου Αιγαίου και ΤΕΕ τμ. Δωδ/σου) και θα περιλαμβάνουν:
1. Δημιουργία ενός αρχείου, που θα παραδοθεί και σε ηλεκτρονική μορφή, και θα αφορά στη βιομηχανική κληρονομιά της Δωδεκανήσου ως συμβολή στην διεπιστημονική έρευνα. Η ηλεκτρονική μορφή θα περιλαμβάνει εμπλουτισμένη φωτοθήκη, σχεδιοθήκη και αρχειακό υλικό (βιντεοσκοπήσεις, σχεδιαστικές αποτυπώσεις, φωτογραφίες συλλεκτών, αποδελτιώσεις τοπικών εφημερίδων).
2. Δημιουργία ψηφιακής βάσης δεδομένων.

Μεταγενέστερο στόχο που δεν συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα προγραμματική σύμβαση, αποτελεί:
• Η έκδοση αντίστοιχου λευκώματος.
• Ενημέρωση - ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης σε θέματα που αφορούν τη βιομηχανική κληρονομιά (διοργάνωση φωτογραφικών - αρχιτεκτονικών εκθέσεων, διαλέξεων με θέμα τη βιομηχανική αρχαιολογία κ.ά.).
• Η πραγματοποίηση κύκλων διαλέξεων με την παρουσίαση της έρευνας της ομάδας εργασίας.

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Για την υλοποίηση των παραπάνω δράσεων, θα συγκροτηθεί Διεπιστημονική Ομάδα Εργασίας που θα απαρτίζεται από επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων (Αρχαιολόγους – Ιστορικούς, Αρχιτέκτονες Μηχανικούς, Πολιτικούς Μηχανικούς, Τοπογράφους Μηχανικούς, Μηχανολόγους Μηχανικούς, Ηλεκτρολ.Μηχ., Οικονομολόγους κλπ) και άλλα στελέχη, έπειτα από αντίστοιχη πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος.

Η ομάδα αυτή μπορεί επίσης να έλθει σε συνεργασία με Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου κλπ) για την οργάνωση ερευνητικών προγραμμάτων σχετικών με τη Βιομηχανική Κληρονομιά της Δωδ/σου, καθώς και με τα Υπουργεία Πολιτισμού και Παιδείας (Γενικά Αρχεία Κράτους) και το TICCIH (Διεθνής Επιτροπή για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς).

Για την καλύτερη λειτουργία της ορίζεται από το ΤΕΕ τμ. Δωδ/σου σε συνεργασία με τα συμβαλλόμενα μέρη, τριμελής - δύο μέλη από το ΤΕΕ και ένα από την Π.Ν.ΑI- Επιτροπή Επιστημονικών Υπευθύνων. Η επιτροπή αυτή συνεργάζεται με την επιτροπή Εποπτείας – Παρακολούθησης του έργου κατά το αρθ. 6 της παρούσας και εισηγείται προς αυτή.