Tορπιλλισμός και βύθιση του HMT ROYAL EDWARD, έξω από τη Νίσυρο

Rodiaki NewsRoom

Πριν από εκατό, ακριβώς, χρόνια

Γράφει ο Κώστας Διαμ. Χαρτοφύλης, Αντιναύαρχος πρώην Υπαρχηγός Λ.Σ., Πρόεδρος της Εταιρείας Νισυριακών Μελετών

Αύγουστος του 1915. Οι εκατόμβες του Α’ παγκοσμίου πολέμου συνεχίζονται και η νεολαία, απ’ όλο τον κόσμο, πληρώνει βαρύ τίμημα.

Η Αγγλία, μετά από πρόταση και επιμονή του υπουργού Ναυτικών Τσώρτσιλ, αποφασίζει την εκστρατεία για την κατάληψη των στενών των Δαρδανελίων, με διπλό στόχο, αφ’ ενός μεν να επιφέρει ένα ακόμη πλήγμα στην καταρρέουσα Οθωμανική αυτοκρατορία, αφ’ ετέρου δε, να επιτύχει την συνένωση των συμμαχικών δυνάμεων Άγγλων και Γάλλων, με τις δυνάμεις του άλλου συμμάχου, της Ρωσίας. Έτσι άρχισε η ατυχής εκστρατεία της Καλλιπόλεως, ατυχής, λόγω της ελλιπούς οργανώσεως και προετοιμασίας των συμμάχων και της υπό των Τούρκων ισχυρής αμυντικής θωράκισης της χερσονήσου, υπό τις διαταγές του γερμανού στρατηγού Λίμαν Φον Σάντερς.

Οι μεταφορές ανθρώπινου δυναμικού και παντός είδους εφοδίων, αποτελούν, σε κάθε πολεμική σύρραξη, σημαντικό παράγοντα για την αισία έκβαση των επιχειρήσεων, πολύ περισσότερο, αν τα πεδία των συγκρούσεων βρίσκονται μακριά από το έδαφος της εμπολέμου χώρας. Το Φθινόπωρο του 1914, η αγγλική κυβέρνηση είχε λάβει τα μηνύματα των καιρών, αφού οι σειρήνες του πολέμου ηχούσαν ήδη και άρχισε την επίταξη πλοίων για τις ανάγκες που οι συνθήκες δημιούργησαν.

Για τη συγκεκριμένη επιχείρηση των Άγγλων, αδήριτος ήταν η ανάγκη υπάρξεως πολλών διαθεσίμων μεταφορικών μέσων. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, μεγάλος αριθμός εμπορικών πλοίων, επιβατηγών και φορτηγών, επιτάχθηκαν και ανάμεσα σ’ αυτά, το RMS Royal Edward, υπερωκεάνιο που καθελκύστηκε με όνομα «Κάϊρο» από ναυπηγείο της Σκωτίας το 1907, είχε εκτόπισμα 11.117 τόνων, μήκος 182μ. και ανέπτυσσε ταχύτητα 20 ν. μιλίων την ώρα. Το 1910, το πλοίο αγοράστηκε από την Canadian Northern Steamships, θυγατρική της Canadian Northern Railway Co. και το νέο του όνομα ήταν Royal Edward προς τιμήν του τότε πρίγκιπα και μετέπειτα βασιλέως της Αγγλίας, γνωστού για το γάμο του με την Αμερικανίδα Simson και την εξ αυτού του λόγου παραίτησή του από τον θρόνο τον Δεκέμβριο του 1936. Ήταν το γρηγορότερο πλοίο στη γραμμή Avonmouth, (επίνειο του Bristol, στη δυτική Αγγλία), Quebec Καναδά. Έτσι, το πολυτελέστατο και ταχύτατο, επιτεταγμένο πια, HMT Royal Edward, άρχισε άλλου είδους ταξίδια, για την μεταφορά στρατευσίμων, από τον Καναδά στην Ευρώπη.

Στις 28 Ιουλίου του 1915, το υπερωκεάνιο απέπλευσε από το Avonmouth, φορτωμένο με 1.600 περίπου, στρατιώτες (κυρίως υγειονομικούς) και πλήρωμα, και μετά από προσέγγιση στην Μάλτα και στην Αλεξάνδρεια, κατευθύνετο στο Μούδρο της Λήμνου, η οποία, μετά από συμφωνία με την κυβέρνηση Βενιζέλου, αποτελούσε προκεχωρημένη ναυτική βάση των Άγγλων.

Πριν από 100 ακριβώς χρόνια, και συγκεκριμένα, την 09.20 ώρα της Παρασκευής 13ης Αυγούστου του 1915, το υπερήφανο υπερωκεάνιο παρέπλεε τη νησίδα Καντελέουσα, (που ανήκει διοικητικά και γεωγραφικά στη Νίσυρο), όταν το εντόπισε το γερμανικό υποβρύχιο UΒ 14, το οποίο περιπολούσε εκεί, γιατί η περιοχή ευρίσκετο στη συνήθη πορεία των συμμαχικών πλοίων από Αίγυπτο προς Λήμνο και Δαρδανέλια.

Ο γερμανός κυβερνήτης δεν έχασε την ευκαιρία και εξαπέλυσε μια τορπίλλη κατά του πλοίου η οποία το πέτυχε στην πρύμνη και σε έξη μόνο λεπτά της ώρας, αυτός ο κολοσσός, βυθίστηκε στα νερά του Αιγαίου, έξη μίλια δυτικά της Καντελέουσας, παρασύροντας στον υγρό τάφο, περισσότερα από χίλια άτομα, ενώ διεσώθησαν μόνο κάτι περισσότερα από 500, τα οποία περισυνελέγησαν από παραπλέοντα πολεμικά πλοία και από μικρά καϊκια και ψαράδικα κυρίως από τη Νίσυρο. Το πλοίο βρίσκεται μέχρι σήμερα στο σημείο εκείνο, σε βάθος 500 μέτρων. Σχετικά με τον ακριβή αριθμό επιβαινόντων, θυμάτων και διασωθέντων, εξακολουθεί να υπάρχει μια σύγχυση.

Το τραγικό νέο έγινε αμέσως γνωστό στην Αλεξάνδρεια και το εκεί ναυλοχούν πλωτό νοσοκομείο «DEVANHA» απέπλευσε για το χώρο του συμβάντος, στον οποίο έφθασε το απόγευμα της επομένης της αναχωρήσεως. Λίγη ώρα πριν φθάσει στο σημείο της βυθίσεως, εντοπίστηκαν να επιπλέουν στη θάλασσα αντικείμενα του βυθισθέντος πλοίου και ατομικά είδη των στρατιωτών (σωσίβιες λέμβοι, ατομικά σωσίβια, μπουκάλια νερού (παγούρια), κ. ά.). Όταν έφθασαν στην ακριβή θέση της βυθίσεως, το DEVANHA σταμάτησε και ο επιβαίνων του πλοίου στρατιωτικός ιερεύς μαζί με όλο το πλήρωμα, τέλεσαν τρισάγιο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής των απωλεσθέντων.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, έλαβαν χώρα πολλές επισκέψεις στην Καλλίπολη, κυρίως συγγενών των θυμάτων της εκστρατείας, αλλά και βετεράνων και άλλων ενδιαφερομένων, και είναι βέβαιον ότι κατά την διέλευση των πλοίων από το σημείο της τραγωδίας, θα έλαβαν χώρα κάποιες εκδηλώσεις σεβασμού και μνήμης προς τα θύματα. Χαρακτηριστικό είναι πάντως το ακόλουθο περιστατικό, που περιγράφει ο Richard Oliff στο βιβλίο του “Fastest to Canada” και το οποίο έλαβε χώρα τον Απρίλιο του 1934, επί του κατευθυνομένου προς τα Δαρδανέλια κρουαζιεροπλοίου «Duchess of Richmond». Αντιγράφω την περιγραφή: «Στην ηρεμία του αιγαιοπελαγίτικου βραδινού, μια κυρία με λευκά μαλιά, συνοδευόμενη από ένα ιερέα, κατευθύνθησαν αργά, προς τα κάγκελα της πρύμης του κρουαζιεροπλοίου που έπλεε ανάμεσα στα νησιά του Αιγαίου. Χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από κανένα σχεδόν από τους επιβαίνοντες, ο ιερέας διάβασε μια ευχή, και η κυρία έρριξε στη θάλασσα ένα στεφάνι, στο σημείο όπου το υπερωκεάνιο Royal Edward μεταφέροντας περίπου 1.400 στρατιώτες, χάθηκε τον Αύγουστο του 1915. Ανάμεσα στους εκατοντάδες νέους που βρήκαν το θάνατο σ’ εκείνη την απρόσμενη τραγωδία, ήταν και ο μοναχογιός της».

Για την χαροκαμένη μάνα, αυτό το προσκύνημα ίσως ήταν όνειρο ζωής, από τότε που έχασε το μοναχοπαίδι της, και που μπόρεσε να το πραγματοποιήσει 19 χρόνια μετά.
Στα 18 περίπου εκατ. των θυμάτων αυτού του εξωφρενικού ολοκαυτώματος, νεαρών βλαστών απ’ όλο τον κόσμο, προστέθηκαν και οι χίλιοι νεκροί του Royal Edward, άταφοι, άγνωστοι, αλλά όχι λησμονημένοι. Ο δημοσιογράφος, συνεργάτης του ΒΒC, Richard Oliff που πριν λίγα χρόνια επισκέφθηκε τη Νίσυρο και με σεβασμό και συγκίνηση άφησε στο σημείο της βυθίσεως του πλοίου μια γρανιτένια αναθηματική πλάκα με λίγα λουλούδια, με παρεκάλεσε να μεταφέρω στους Νισύριους, τις ευγνώμονες ευχαριστίες του, για την βοήθεια που οι πρόγονοί μας προσέφεραν στους διασωθέντες ναυαγούς.

Για πληρέστερη ενημέρωση και σχετικές συγκρίσεις, ο γνωστός «ΤΙΤΑΝΙΚΟΣ» με την τραγική ιστορία, ναυπηγήθηκε την περίοδο 1909-1912 στην Ιρλανδία, είχε εκτόπισμα 52.310 τόνους, μήκος 269 μ. βυθίστηκε το 1912 στον Β. Ατλαντικό κατά το παρθενικό του ταξίδι, και οι απώλειες ήταν 1.500 άτομα, ενώ διεσώθησαν μόνο 702 που περισυνελέγησαν από το επίσης αγγλικό πλοίο CARPATHIA.

Ως Έλληνες, με πανάρχαιες παραδόσεις τιμής και σεβασμού προς τους νεκρούς, σε εκδήλωση της Εταιρείας Νισυριακών Μελετών που πραγματοποιήθηκε στη Νίσυρο, χθες, 12 του μηνός, για την παρουσίαση του «ΛΕΞΙΚΟΥ ΤΟΥ ΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΝΙΣΥΡΟΥ», ανεφέρθημε στο τραγικό συμβάν και τηρήσαμε ενός λεπτού σιγή, στη μνήμη των αδικοχαμένων παλικαριών θυμάτων της ανθρώπινης παραφροσύνης. Ας αναπαύονται εν ειρήνη.
Νίσυρος 13 Αυγούστου 2015