Η τραγουδίστρια από τον Αρχάγγελο που τραγουδά σ΄ όλο τον κόσμο!

Pοδούλα Λουλουδάκη

Η Χριστίνα Κόζα, που μόλις γύρισε από τη Νέα Υόρκη, μιλά για τα παλιά τραγούδια του τόπου μας

Ένας χαρούμενος άνθρωπος, μια ωραία τραγουδίστρια, μια φωνή καθαρή! Τα υπόλοιπα θα τα πουν εκείνοι που γνωρίζουν από μουσική.

Η Χριστίνα Κόζα, που ξεκίνησε από τον Αρχάγγελο και τώρα ταξιδεύει παντού στον κόσμο για να διαδώσει την ροδίτικη, την αρχαγγελίτικη, την ελληνική μουσική παράδοση, παρουσίασε το προηγούμενο διάστημα ένα CD με Αρχαγγελίτικους σκοπούς και τραγούδια που θα μείνει στην ιστορία. Αυτή η κουβέντα μας ήταν να γίνει πριν την εκδήλωση, στο κατάμεστο, τελικά, Δημοτικό Θέατρο της Ρόδου όπου έκανε την παρουσίασή του.

Τη συνάντησα τώρα που γύρισε από τη Νέα Υόρκη, με φρέσκα νέα και τον ενθουσιασμό του καλλιτέχνη που δεν αρκείται σ΄ αυτά που έχει, αλλά ψάχνει ακόμα περισσότερα.

Μόλις γυρίσατε από τη Νέα Υόρκη όπου τραγουδήσατε για τους ομογενείς μας!
Ήμουν εκεί για τον εορτασμό της 7^ης Μαρτίου, προσκεκλημένη του Συλλόγου Ροδίων «Απόλλων» του Κονέκτικατ, της Νέας Υόρκης. Η φιλοξενία των Ροδίων ήταν μοναδική. Διψούν για Ελλάδα, διψούν για Ρόδο, για τους χορούς της, τα τραγούδια της… Ξέρουν όλα τα τραγούδια μας οι ομογενείς μας, ικανοποιούσα την κάθε επιθυμία τους… Η φιλοξενία τους με σκλάβωσε. Ανανεώσαμε το ραντεβού μας και για του χρόνου.

Σας καλούν από παντού όμως για να τους τραγουδήσετε!
Πηγαίνω στην Αυστραλία, το προηγούμενο καλοκαίρι πήγα στο Μιλάνο, στην Τουρκία πηγαίνω συχνά, όλη την Ευρώπη την έχω γυρίσει δύο φορές τραγουδώντας… Γίνομαι η φωνή της Ελλάδας και της Ρόδου και δίνω το μήνυμα της λεβεντιάς και της περηφάνιας που μας χαρακτηρίζει. Κι επίσης σε όλη την Ελλάδα που ταξιδεύω για να τραγουδήσω παραδοσιακά, ρεμπέτικα, λαϊκά τραγούδια.

Κι όλο ψάχνετε! Κάνατε πραγματικότητα το όνειρό σας, κυκλοφορήσατε το CD σας με τους Αρχαγγελίτικους σκοπούς και τα τραγούδια!
Έκανα καταγραφή της παραδοσιακής Αρχαγγελίτικης μουσικής, σε διπλό CD, σύνολο 30 τραγούδια και σκοποί Αρχαγγελίτικοι. Άλλα είναι ανέκδοτα τραγούδια και άλλα είναι παραδοσιακή μουσική που γνώριζα από τους παλιούς, από γάμους, από πανηγύρια, που τα άκουγα σε γιορτές και σε άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις. Κάποια έχουν υπερισχύσει και ακούγονται μέχρι σήμερα, και άλλα υπήρχε φόβος να χαθούν στο πέρασμα των χρόνων.

Πώς τα καταφέρατε; Πού τα ανακαλύψατε τα τραγούδια αυτά;
Ανέτρεξα στο Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, εκεί που υπάρχει η καταγραφή της Τριανταφυλλιάς Αργυρού από τον Αρχάγγελο. Μίας απλής γυναίκας του χωριού μας, με αγάπη στη μουσική και στην παράδοση η οποία όταν το 1930, ήρθε ένας ερευνητής της μουσικής παράδοσης, ο Μποντ Μποβί, κι έκανε την έρευνά του, της είχε ζητήσει να ανέβει στην Αθήνα για να ηχογραφήσει τα Αρχαγγελίτικα τραγούδια. Η Τριαναταφυλλιά, κατηγορήθηκε ωστόσο για την απόφασή της να πάει στην Αθήνα, «κακοχαρακτηρίστηκε» από συγχωριανούς λόγω των πολύ αυστηρών ηθών της εποχής. Αν δεν το έκανε όμως με τίμημα να χαλάσει το όνομά της, ίσως και να μην είχαν διασωθεί αυτά τα τραγούδια που μας συντροφεύουν τώρα και αναδεικνύουν τη μεγάλη πολιτιστική παράδοση του χωριού μας.

Τι τραγούδια είναι;
Είναι σκοποί χορευτικοί, της τάβλας, θρησκευτικά τραγούδια, κι ένα μεγάλο μέρος του CD περιλαμβάνει τα τραγούδια του γάμου. Ήθη, έθιμα, την προετοιμασία, όλα ντυμένα μουσικά και τραγουδισμένα. ‘

«Έχεις κούτελο φεγγάρι, μια χαρά κι ένα καμάρι…»… που το τραγουδούσαν την ώρα του ντυσίματος της νύφης.
«Έλα Παναγιά μου σώσε, νουν και λογισμό με δώσε, να παινέσω το γαμπρό μας, τούτον που ΄χουμεν εμπρός μας».

«Ξύπνα νιέ και νιόγαμπρε, ξύπνα και ξημέρωσε, ξύπνα και την πέρδικά σου που χυμίζεται (χαϊδεύεται) κοντά σου»….

Τα παραξυπνήματα, ένα έθιμο που έχει πλέον χαθεί! Πώς ξεκινάνε, ποια είναι τα πρώτα λόγια;
«Από βραδίς επέρασα, την πόρτα δεν εγνώρισα,
Τώρα την εγνώρισα, τώρα που ξεφώτισε,
Τώρα που ξεφώτισε, τώρα την εγνώρισα,
Τώρα την εγνώρισα, τώρα τη ΄ναστόρησα.
Κι ήρτα να σας χαιρετήσω και να σας παραξυπνήσω.
Ξύπνα νιε, ξύπνα νιέ, ξύπνα νιέ και νιόγαμπρε….
…. «Παράτα με να κοιμηθώ, γιατί τον ύπνο αγαπώ…»…

Υπάρχει ένα τραγούδι το οποίο τραγουδούν οι γυναίκες, τη Μεγάλη Πέμπτη όταν ξημερώνονται στο Χριστό, για τον πόνο της Παναγιάς έτσι όπως τον αντιλαμβάνονταν οι παλιές Αρχαγγελίτισσες και έχει διασωθεί μέχρι σήμερα!
Είναι μεγάλο πολύ, σκεφτείτε ότι μοιρολογούν όλη τη νύχτα.

«Ά! Και πώς να σ αποχωριστώ, ά, και πώς να σου μακρύνω,
Ά, μιάν ώραν δίχως με τα σε, ά, δεν ημπορώ να μείνω.
Ά! Κλαίω πιο και δε μου μιλάς, ά, κλαίω κι εν με λυπάσαι,
Ά! Τι άπονην καρδιάν έχεις α, και δε μου πιλο(γ)άσαι.
Ά! Στον Άδην δεν παντρεύουνται, α, μήτε τραγούδια λέσι,
Ά! Μόνον όταν εθθυμηθούν, τον πάνω κόσμον κλαίσι»….

Κι υπάρχουν και ερωτικά τραγούδια που διασώζονται. Ποια είναι τα πιο αγαπημένα;
Ο αγαπημένος σκοπός όχι μόνο του Αρχαγγέλου, αλλά και όλης της Ρόδου είναι ο «Ποταμός» ή «Αρχαγγελίτικος σκοπός». Σ΄ αυτόν υπάρχουν και ερωτικές μαντινάδες. Άλλος ερωτικός σκοπός είναι το «Κιλιμάκι».

«Κόρη στο κιλιμάκι σου κάνε κι εμέναν τόπο,
Εσύ θα βάλεις τα πλουμιά κι εγώ θα δένω κόμπο.

Επινoούσαν πολλά τότε για να δουν τις αγαπημένες τους και τα καναν και τραγούδι.

Πρώτη φορά άκουσα το Γιώργο Νταλάρα, το καλοκαίρι που ήρθε για συναυλία στη Ρόδο, να λέει για το «Απόψε μαυρομάτα μου» ότι είναι Αρχαγγελίτικο, παραδοσιακό!
Ο σκοπός που έχουν τα Παραξυπνήματα, είναι ο σκοπός που έχει το «Ξενάκι» είναι το «Απόψε Μαυρομάτα μου, σου χάρισα τα νιάτα μου». Ο Κουγιουμτζής, πήρε την Αρχαγγελίτικη μελωδία, κι έκανε πάνω σ΄ αυτήν μια μικρή διασκευή, αλλά αυτό δε λέγεται πουθενά, κι είναι καλό να το επαναλαμβάνουμε εμείς.

Θέλατε πάντα να γίνετε τραγουδίστρια;
Μικρή όταν ήμουν τραγουδούσα στο σχολείο, με διάλεγαν οι δάσκαλοι, αλλά δε σκέφτηκα να το κάνω επαγγελματικά. Τότε ήθελα να γίνω ηθοποιός. Η οικογένειά μου ούτε να το ακούσει: «θα πεθάνεις στην ψάθα, μου είπε ο πατέρας μου. Άσε που θα σ΄ αγκαλιάζει ο ένας και θα σε φιλά ο άλλος, μην το ξαναπείς».

Εγκατέλειψα την ιδέα, έκανα σπουδές στο Ελληνικό Ωδείο, στο παράρτημα Ρόδου, κλασικό τραγούδι, ήμουν στην Πειραματική Χορωδία Ρόδου για πολλά χρόνια και τα υπόλοιπα ήρθαν μόνα τους. Γιατί ενώ εγώ πήγαινα αλλού, πάντα κάτι δεν με άφηνε να ξεφύγω από το δρόμο του τραγουδιού. Τότε δεν ήθελα να κάνω το τραγούδι επάγγελμα, το ήθελα μόνο επειδή μέσα απ΄ αυτό μπορούσα να εκφραστώ, αλλά η ζωή είχε άλλα σχέδια.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ θέλω να πω, πρώτα απ΄ όλα στους Αρχαγγελίτες, τους συντοπίτες μου, για την αγάπη που μου δείχνουν όλα αυτά τα χρόνια και την προτίμησή τους. Νιώθω περήφανη που είμαι Αρχαγγελίτισσα, που έχω ως κληρονομιά αυτή την τεράστια μουσική παράδοση, και το φωνάζω παντού όπου πάω, κι όπου σταθώ.

Το επόμενο ταξίδι σας ποιο θα είναι;
Το επόμενο ταξίδι μου είναι στο Μαρόκο, όπου θα εμφανιστώ, μαζί με μουσικούς απ΄ όλο τον κόσμο, από τις 5 έως τις 13 Μαΐου. Θα σας πω τα νέα όταν θα γυρίσω.