Μεσαιωνολόγιο: Τι ήταν πραγματικά οι μάγισσες

Της Άννας Αχιολά
info@medievalfestival.gr

ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ …
Πόσα αλήθεια γνωρίζουμε για την ιστορική περίοδο του Μεσαίωνα; Και πόσα από αυτά που γνωρίζουμε είναι παραμύθια; Μία σκοτεινή ιστορική περίοδος 1000 ετών που όμως άφησε πίσω της μία τεράστια κληρονομιά που συνέβαλε στην εξέλιξη του κόσμου, όσο και αν πιστεύεται ότι χαρακτηρίστηκε από πλήρη στασιμότητα.

Παράξενες ιστορίες που, αργά και σταδιακά, χάραξαν το δρόμο προς την Αναγέννηση και που μας κίνησαν το ενδιαφέρον να δημιουργήσουμε το Μεσαιωνικό Φεστιβάλ της Ρόδου - το οποίο πραγματοποιείται το τελευταίο Π/Σ/Κ του Μάη - για να διασώσουμε αυτή την παρεξηγημένη και παραγνωρισμένη κληρονομιά. Κάποιες από αυτές τις ιστορίες, σας τις παραθέτω σε αυτήν εδώ τη στήλη …

Ενότητα: Τι ήταν πραγματικά οι μάγισσες

Ως μάγος ή μάγισσα ορίζεται όποιος εφαρμόζει πρακτικές μαγείας. Παρόλο που συνήθως οι μυθολογικοί μάγοι είναι υπερφυσικά πλάσματα, στην πραγματικότητα, πάρα πολλοί άνθρωποι στο παρελθόν είτε είχαν κατηγορηθεί για μαγεία είτε ισχυρίζονταν πως είναι μάγοι.

Οι Αλχημιστές, που πολλοί τους αποκαλούσαν μάγους, θεωρούνται ως θεμελιωτές της σύγχρονης Χημείας και σε ό,τι αφορά την ιστορική εξέλιξη των επιστημών έχουν πλέον πλήρως απομυθοποιηθεί και εξηγηθεί οι «μαγικές» τους ικανότητες. Αντίστοιχα, για τις μάγισσες του μεσαίωνα, ο Εμμανουήλ Ροΐδης γράφει: «χωρίς τις μάγισσες δεν θα υπήρχαν σήμερα ούτε ιατρική, ούτε φαρμακολογία, ούτε καμία άλλη επιστήμη …»

Ο όρος «μαγεία» μπορεί να έχει είτε θετικό είτε αρνητικό περιεχόμενο, ανάλογα με την κουλτούρα αυτού που τον χρησιμοποιεί αλλά και τα συμφραζόμενα. Στη μεταχριστιανική Ευρώπη όμως ο όρος είχε συνδεθεί με το κακό ή ακόμη και με τον διάβολο. Η πίστη στην ύπαρξη μαγισσών αυτού του είδους εμφανίστηκε σε πολλά μέρη του κόσμου οπότε και οδήγησε στο διωγμό τους.

Η πίστη στη μαγεία ήταν καθολικό φαινόμενο κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Στην εποχή μάλιστα του πρώιμου Μεσαίωνα (σκοτεινά χρόνια) τα ξόρκια, η μαντεία και η επίκληση υπερφυσικών πνευμάτων βρίσκονταν στην ημερήσια διάταξη.  Κατά τον 11ο αιώνα η Εκκλησία άρχισε το λεγόμενο «Kυνήγι των Mαγισσών».

Εκείνη την εποχή οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι μάγισσες πετούσαν στον αέρα και ότι τις νύχτες καβαλούσαν ζώα ως ακόλουθοι της Άρτεμης, της ειδωλολατρικής θεότητας. Η μαγεία ήταν συνδεδεμένη με την επίκληση των δαιμόνων και τη θυσία σε αυτούς, συχνά και με την σεξουαλική συνεύρεση μαζί τους στη διάρκεια νυχτερινών οργίων. Αν και υπήρχαν μάγισσες, που ασχολούνταν με μαγγανείες, υπήρχαν και αυτές, ή αυτοί, που ενοχοποιούνταν με άλλη σκοπιμότητα ... και τελικά ήταν οι περισσότεροι! 

Το κυνήγι των μαγισσών έλαβε τεράστια έκταση μεταξύ του 14ου και 17ου αιώνα, όταν οι Ευρωπαίοι εκτιμάται ότι εκτέλεσαν 200.000 με 500.000 ανθρώπους - τον καιρό που ο πληθυσμός της Ευρώπης ήταν μικρότερος από το σημερινό - με την κατηγορία της μαγείας, το 85-90% των οποίων ήταν γυναίκες!

«Εκατομμύρια άλλοι υπέμειναν βασανιστήρια, συλλήψεις, ανακρίσεις, μίσος και αισθήματα ενοχής ή φόβου», αναφέρει το βιβλίο Κυνήγια Μαγισσών στο Δυτικό Κόσμο (Witch Hunts in the Western World). Οι δε δίκες των μαγισσών, όποτε πραγματοποιήθηκαν, ήταν μία φαρσοκωμωδία χωρίς να προσκομίζονται στοιχεία και συνοδεύονταν από άγρια βασανιστήρια, πολλές φορές με σεξουαλική βαναυσότητα, που υποχρέωναν συχνά όλη την πόλη να τα παρακολουθήσει και πολύ περισσότερο, τα παιδιά των ίδιων των «μαγισσών».
 


Πολλοί θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι η έκταση που πήρε το φαινόμενο οφείλεται σε μια σύμπτωση διάφορων παραγόντων. Μια πρώτη αιτία αποδίδεται, εκτός από το σκοταδισμό της εποχής και στα συμφέροντα καθοδηγητικών οργάνων της καθολικής εκκλησίας που πολλές φορές επινοούσαν κατηγορίες, ενοχοποιούσαν γυναίκες, κυρίως χήρες ή ανυπεράσπιστες, ως μάγισσες, για να τις θανατώνουν και να καρπώνονται την όποια περιουσία τους, είτε τα μέλη του κλήρου, είτε η ίδια η Εκκλησία.

Ένα μέρος της περιουσίας που διαθέτει η Καθολική Εκκλησία αποκτήθηκε εκείνη την εποχή και κατ’ αυτό τον τρόπο. Αλλά και αρκετοί εύποροι ή γαιοκτήμονες κατηγορούσαν και θανάτωναν, για τον ίδιο λόγο, ανθρώπους κατωτέρων κοινωνικών τάξεων και οικειοποιούνταν ό,τι τους ανήκε.

Σε άλλες περιπτώσεις, γυναίκες κατηγορήθηκαν και κάηκαν ως μάγισσες, επειδή απλά γνώριζαν τις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων και η ανάγκη τις ώθησε να ανατρέξουν στις γνώσεις της αρχαίας σοφίας, για να αντιμετωπίσουν προβλήματα υγείας. Αυτές πρόσφεραν ένα τεράστιο έργο στις κοινότητες που ζούσαν, καθώς ήταν οι μόνες θεραπεύτριες εκείνη την εποχή.

Όμως αυτή η γνώση τους και η ενασχόλησή τους ήταν κάτι που δεν ενέκρινε η Καθολική Εκκλησία, καθώς τότε θεωρούσε ότι ο κάθε άνθρωπος αρρωσταίνει και θεραπεύεται μόνο από τη θέληση του ίδιου του Θεού, και ότι κανένας δεν είχε το δικαίωμα να επεμβαίνει σ’ αυτό, εκτός αν ήταν έτοιμος να αντιμετωπίσει την κατηγορία πως πράττει «τα έργα του Διαβόλου»…

Όλες οι θεραπείες θεωρούνταν ένα είδος θαύματος και οι θεραπεύτριες χρησιμοποιούσαν επίσης δεισιδαίμονα μάγια και ξόρκια. Ωστόσο, η μαγεία και τα θαύματα έγιναν τον μεσαίωνα αποκλειστικός τομέας του Θεού, της Εκκλησίας ή του Διαβόλου και γι’ αυτό η μαγεία των ανθρώπων απορριπτόταν ή αντιμετωπιζόταν ως διαβολική.

 

 

Τα περισσότερα θύματα της εποχής της πυράς συνήθως ήταν:
- Μαίες
- Θεραπεύτριες και Αγρότισσες που γνώριζαν από βότανα
- Ανύπαντρες γυναίκες ή χήρες που ζούσαν μόνες ή/και είχαν κάποια περιουσία
- Άνθρωποι μισητοί στους γείτονές τους
- Οπαδοί αρχαίων παγανιστικών τελετών
- Άνθρωποι που κατηγορήθηκαν από άλλα θύματα εν ώρα βασανισμού
- Άνθρωποι αλλά και ζώα (!) που απλώς κατηγορήθηκαν άδικα … 

Υπήρχαν βέβαια και κάποιες λίγες, αληθινές … κακές μάγισσες που είχαν πράγματι σχέση με τα λεγόμενα «μαντζούνια», που φτιάχνονταν από διάφορα δηλητηριώδη βότανα μέσα στα καζάνια τους όπως πχ ο μανδραγόρας, ο υοσκύαμος και άλλα ανάλογα βοτάνια, όπως και με τις «μαγγανείες», που συνοδεύονταν από διάφορες τελετουργίες και λατρείες παγανιστικών θεοτήτων, με σκοπό να βλάψουν κάποιον.

Αν παρόλα αυτά εσείς θέλετε για λίγο να πετάξετε στον κόσμο της Μαγείας, μπορείτε πάντα να φτιάξετε τη δική σας μαγική σκούπα, μιας και αυτές οι προκαταλήψεις έχουν ξεπεραστεί πια ... και δεν κινδυνεύετε να καείτε στην πυρά! Μπορείτε να δοκιμάσετε την παλιά μαγική φόρμουλα με ένα κοντάρι μελιάς, κλαδάκια σημύδας και δέσιμο από ιτιά: η μελιά είναι για προστασία, η σημύδα για εξαγνισμό και η ιτιά είναι ιερή για τη Θεά Άρτεμη.

Φυσικά, ένα κλαδί από οποιοδήποτε θάμνο μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί για σκούπα αλλά όταν το κόβετε,  μην παραλείψετε να το ευχαριστήστε τελετουργικά για τη θυσία του ... διαφορετικά δεν εγγυόμαστε για τη σωματική σας ακεραιότητα …

Άντε και καλό δρόμο!
email του φεστιβάλ: info@medievalfestival.gr