Mεσαιωνολόγιο: Iστορίες του Θρόνου... στο Βυζάντιο

Γράφει η Άννα Αχιολά
info@medievalfestival.gr


ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ…
Στο Βυζάντιο, σε αντιστοιχία με το μονοθεϊσμό, υπήρχε η υπέρτατη εξουσία στη γη του ενός και μόνου αυτοκράτορα.


Ο εστεμμένος αυτοκράτορας ήταν ο εκλεκτός του Θεού, ο εκπρόσωπός του επί της γης. Ενσάρκωνε όλες τις αρετές και το νόμο.

Όλες οι εξουσίες εκπορεύονταν από αυτόν και αυτός διόριζε τους αξιωματούχους στην πολιτική, διοικητική και στρατιωτική ιεραρχία. Ήταν ανώτατος αρχηγός του στρατού αλλά και στο χώρο της Εκκλησίας, ο αυτοκράτορας ασκούσε εποπτεία και απολάμβανε ειδικά προνόμια. 

Ο ρόλος του αυτοκράτορα συνιστούσε μεγάλη ευθύνη, που έφερε συνάμα δόξα και δύναμη… που άλλοι επεδίωξαν με κάθε μέσο, άλλοι τον φορτώθηκαν με το ζόρι… ενώ άλλοι, δέχθηκαν αυτό το ρόλο… κατά λάθος!

Ο Ιοβιανός Φλάβιος Κλαύδιος (Jovianus, 363-364) εκλέχτηκε διά βοής από το στρατό μετά το θάνατο του Ιουλιανού. Η εκλογή του ήταν μεγάλη έκπληξη, επειδή ήταν σχετικά χαμηλόβαθμος και δεν ήταν ιδιαίτερα γνωστός. Ο ιστορικός Ammianus Marcellinus πιθανολόγησε ότι οι στρατιώτες νόμισαν ότι επρόκειτο για έναν άλλο Ιοβιανό που ήταν αρχιγραμματέας (primicerius notariorum). 

Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της εκλογής, το πλήθος παράκουσε και νόμισε ότι άκουσε Ιουλιανός αντί Ιοβιανός, και πίστεψε ότι ο αποθανών Αύγουστος είχε γίνει ως εκ θαύματος καλά και είχε επιστρέψει, οπότε ξέσπασαν σε επευφημίες. 

Ο Ιοβιανός πέθανε κατά την επιστροφή του από την Συρία προς την Κωνσταντινούπολη στις 17 Φεβρουαρίου 364, στα Δαδάστανα της Βιθυνίας, χωρίς να προλάβει να ασκήσει ουσιαστική διοίκηση. Πρόλαβε όμως και αναίρεσε όλα τα αντιχριστιανικά διατάγματα του προκατόχου του, στο βραχύ διάστημα της διοίκησής του.

 Η Τυχαία Σωστή Επιλογή
Ο Φλάβιος Αναστάσιος Α’ ο Δίκορος* (491-518) δεν είχε απογόνους και δυσκολευόταν να αποφασίσει ποιος από τους 3 ανιψιούς του θα τον διαδεχθεί. Για να αποφασίσει, έβαλε ένα σημείωμα κάτω από ένα ανάκλιντρο και κάλεσε τους ανιψιούς του σε μια αίθουσα όπου υπήρχαν άλλα δύο ανάκλιντρα. Ο ανιψιός που θα καθόταν σ’ αυτό με το σημείωμα, θα ήταν ο εκλεκτός. 
 


Όμως, δύο από τους ανιψιούς κάθισαν στο ίδιο ανάκλιντρο και αυτό με το σημείωμα έμεινε κενό. Τότε ονομάτισε ότι όποιος έμπαινε πρώτος στην αίθουσα το επόμενο πρωί, αυτός θα γινόταν αυτοκράτορας. Αυτός που μπήκε ήταν ο Ιουστίνος, ο αρχηγός της φρουράς. 

Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή πάντως, ο Ιουστίνος έγινε αυτοκράτορας δωροδοκώντας τους πατρικίους που τον εξέλεξαν μετά το θάνατο του Αναστασίου. Όπως και να ‘χει, ο Ιουστίνος Α’ αποδείχτηκε καλός ηγέτης και είχε έναν ακόμα πιο άξιο διάδοχο, τον Ιουστινιανό Α’. 
Ο Αναστάσιος Α’ πέθανε το 518 μΧ και ήταν ο τελευταίος Ρωμαίος-Βυζαντινός Αυτοκράτορας που θεοποιήθηκε.

* Ο χαρακτηρισμός «δίκορος» προήλθε από τις κόρες των ματιών του είχαν διαφορετικό χρώμα, έτσι το ένα μάτι φαινόταν μαύρο ενώ το άλλο γαλανό. 

Ο Απρόθυμος Αυτοκράτωρ…
Ο Θεοδόσιος Γ’, (715-717), είχε εξαναγκασθεί από το στρατό να πάρει το στέμμα, πιθανόν επειδή οι στρατιωτικοί ήθελαν έναν αχυράνθρωπο για να αναλάβει την ευθύνη, αν η στάση τους αποτύγχανε. Ο Θεοδόσιος που ήταν φοροεισπράκτορας, δεν ήταν καθόλου ενθουσιασμένος μ’ αυτήν την προοπτική. 

Βέβαια, ήταν σχεδόν έθιμο όταν ένας αυτοκράτορας εκλεγόταν, να προσποιείται με σεμνοτυφία ότι δεν ήταν άξιος της τιμής, ότι υπήρχαν άλλοι καλύτεροι και ότι τάχα δεν επιθυμούσε την εξουσία. 

Στην περίπτωση όμως του Θεοδοσίου, φαίνεται πως η απροθυμία του ήταν ειλικρινής, δεδομένου ότι 5 αυτοκράτορες πριν από αυτόν είχαν εκθρονιστεί με βίαιο τρόπο και είχαν ακρωτηριασθεί.

Σύμφωνα με τον χρονικογράφο Θεοφάνη τον Εξομολογητή, προσπάθησε να κρυφτεί στα δάση του Ανδραμυττίου, στη Μικρά Ασία, για να αποφύγει το αξίωμα, αλλά τον βρήκαν και τον έκαναν διά τη βίας αυτοκράτορα. Ήταν καλός άνθρωπος και όχι καλός ηγέτης και πάντα έψαχνε ευκαιρία για να αποχωρήσει. Τελικά, τη βρήκε όταν στασίασε ο στρατηγός Λέων (ο Ίσαυρος).

Πολύ πρόθυμα, τότε, παραιτήθηκε και αποσύρθηκε ευτυχής σε μοναστήρι στην Έφεσο μαζί με το γιο του.  Μετά τον θάνατό του τάφηκε στον Ναό του Αγίου Φιλίππου. Στο μνήμα του διέταξε να γραφεί μία μόνο λέξη: «ΥΓΕΙΑ».

Στέψη με αλυσίδες
Ο Μιχαήλ Β’ ο εξ Αμορίου,  ο Τραυλός* ή Ψελλός (820-829), προερχόταν από φτωχή οικογένεια, παρέμεινε αμόρφωτος και παρά ταύτα κατάφερε να ανέλθει σε στρατιωτικά αξιώματα και να φθάσει να γίνει διοικητής μεγάλων στρατιωτικών μονάδων. Παρά τη φιλία και τις ανταμοιβές του αυτοκράτορα Λέοντα Ε’ του Αρμένιου, ο Μιχαήλ διακατεχόταν από την ιδέα να τον αντικαταστήσει στον θρόνο… και δεν το έκρυβε, καθώς είχε χαρακτήρα απαίσιο και γλώσσα χειρότερη.
 


Τελικά, στις 24 Δεκεμβρίου του 820, ο Μιχαήλ κρίθηκε ένοχος εσχάτης προδοσίας και καταδικάστηκε να καεί αμέσως ζωντανός, μία ποινή που μετατράπηκε σε φυλάκιση σ’ ένα δωμάτιο του παλατιού, μετά τη μεσολάβηση της βασίλισσας Θεοδοσίας, που ζήτησε από τον Λέοντα να μη βάψει τα χέρια του στο αίμα, την μέρα των Χριστουγέννων. 

Τα χαράματα της 25ης, οι συνωμότες, αφού ο Μιχαήλ τους είχε απειλήσει ότι θα τους «ξεσκέπαζε», συνεννοημένοι με συνενόχους τους μέσα στο παλάτι, ήρθαν μεταμφιεσμένοι σε ιερείς και ψάλτες στο παρεκκλήσι των ανακτόρων, όπου ήξεραν ότι θα έλθει και ο Λέων για να ψάλλει, όπως συνήθιζε. Όταν ακούστηκε το σύνθημα, που ήταν ο ύμνος που άρεσε στον Λέοντα να ψάλλει, οι συνωμότες όρμησαν και τον κατακρεούργησαν.

Κατόπιν ελευθέρωσαν τον Μιχαήλ από τη φυλακή. Για να αποφύγουν τυχόν αντιδράσεις από το λαό, επέσπευσαν τη στέψη του, και καθώς δεν έβρισκαν το κλειδί, ο άρτι αποφυλακισθείς Μιχαήλ εστέφθη και «ενεδύθη την πορφύραν» ενώ ήταν ακόμα αλυσοδεμένος…

*Το προσωνύμιο οφειλόταν στο γεγονός ότι τραύλιζε.

Πηγές: 
www.byzantinemuseum.gr
www.byzantium.xronikon.com
el.wikipedia.org