Η παραδοσιακή φορεσιά της Τήλου

Επιμέλεια-φωτογράφιση Μιχάλης Μαννάκης
email:mannakis.m@gmail.com
 

ΤΗΛΟΣ
ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ  ΦΟΡΕΣΙΑ ΤΗΛΟΥ

Το κύριο χαρακτηριστικό  αυτής της φορεσιάς, όπως και αρκετών  άλλων  είναι ότι ακολουθεί πιστά την μακρά παράδοση σχεδίων και χρωμάτων, ανεξαρτήτως  των προσωπικών προτιμήσεων των κατόχων τους, διατηρώντας μία ομοιομορφία.

Διαφορές παρατηρούνται μόνο ως προς τα κεντητά μοτίβα που ποικίλουν ανάλογα με τη δεξιοτεχνία της κατόχου. Αποτελείται  εσωτερικά από την πουκαμίσα φτιαγμένη από υφαντό  κάποτο εικ.1, με μήκος που φτάνει πολύ πιο κάτω από το γόνατο. Το πλατύ και πλούσιο σε σχέδια και χρώματα κέντημα που κοσμεί τον περίγυρό της ονομάζεται πλαΐμαλλος και έχει δώσει το όνομά του στην ομώνυμη πουκαμίσα εικ3. Τα μανίκια είναι μακριά, πλουμιστά, φαρδομάνικα.

Τα πλουμιά των μανικιών ονομάζονται  ραφές και λεσιάτα, ενώ  τα κεντήματα των ώμων πουλάκια. Όλα τα πλουμιά είναι κεντημένα με μετάξι της ανατολής με αποχρώσεις πάντα σε μπλε, κόκκινο, μαύρο και πράσινο. Το πάνω μέρος της πουκαμίσας  λέγετε μπουστομάνικο  και το κάτω ποδιά. Πάνω από την πουκαμίσα φοριέται το φουστάνι από λευκό πανί,  χασέ ή περκάλι κομμένο με μπουστάκι χωρίς μανίκια, με ανοιχτό στήθος το οποίο σκεπάζεται από την τραχηλιά  καμωμένη από κόκκινο πανί, πυκνοκεντημένη με πολύχρωμα τριγωνικά κεντίδια εικ2.

Φέρει επίσης ελαφρύ κέντημα στην πλάτη, ενωμένο στην μέση με φαρδιά γεμάτη πλισέδες φούστα κοντύτερη από την πουκαμίσα  για να φαίνονται τα όμορφα  κεντίδια της. Την μέση σφίγγει ένα  μάλλινο  σκέτο  ή ριγωτό κόκκινο ζωνάρι, η λεγόμενη ζώνα  ή τσιμούχα, από την οποία αν θέλουν κρεμούν μαντίλα μεταξωτή εικ8. Το πόδι καλύπτεται με άσπρες κάλτσες ενώ τα παπούτσια, τα σκουλουκωτά, είναι μαύρα με διάφορα γαζωτά σχέδια και τρυπίτσες. Το κεφάλι καλύπτεται από τη σκούφια ένα μυτερό κάλυμμα από καλής ποιότητας κόκκινη τσόχα πλουμισμένη από χρυσά και πολύχρωμα σιρίτια.

Στερεώνεται στο κεφάλι με καρφοβελόνες και σκεπάζεται από ένα μικρό πέπλο ή με μακριά λεπτή μπόλια μεταξωτή, την τσιμπίδα,  στερεωμένη στην σκούφια με χρυσοβελόνες. Αυτόν τον συνδυασμό τον φορούσαν οι νύφες και οι προτωκόρες ενώ οι δευτεροκόρες και τριτοκόρες φορούσαν το τσιμπιδομάντηλο ή το τσεμπέρι  ή τη μαντίλα με διάφορα  πλουμιά και διάφορες ονομασίες όπως φακωτή, χυτή, αλοκότη ή λέρικο.

Κατά την περίοδο του χειμώνα οι Τηλιακές άλλαζαν το εξωτερικό λευκό φουστάνι  που ήταν ελαφρύ, με ένα μάλλινο μαύρο ή μπλε φόρεμα πιο κοντό από την πουκαμίσα  με μακριά μανίκια ζωσμένο με την κόκκινη  μάλλινη ζώνα, που λέγεται ράσο. Άλλαζαν επίσης  και τα παπούτσια με ποδήματα κατασκευασμένα από τραγίσια δέρματα. Τα υπόλοιπα μέρη της φορεσιάς παρέμεναν τα ίδια εικ4.

Η  Τηλιακιά γυναίκα στολιζόταν με διάφορα κοσμήματα, όπως τις βέργες (σκουλαρίκια), τις δίπλες τους αρμαθούς από χάντρες, φλουριά  αλυσίδια και διάφορα άλλα φλουριά δίνοντάς τους και ονομασίες όπως πλατύφαλλος, καραβάτο, καστράκι, κερατάκια εικ5.
Στις εικόνες 6&7 βλέπουμε τις αντίστοιχες φορεσιές της Τήλου όπως τις σχεδίασε η Αθηνά Ταρσούλη στο έργο της Δωδεκάνησα 1947-1950.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Αδελφότης  Τηλίων  Ρόδου «Άγιος Παντελεήμων»
Νίκος Παπαεμμανουήλ
Σοφία Χατζηγεωργίου