Η γυναικεία παραδοσιακή φορεσιά των κεντρικών και κάτω χωριών της Καρπάθου

Eπιμέλεια -  φωτογράφηση Μιχάλης Μαννάκης
Email: mannakis.m@gmail.com

 

Η φορεσιά των κεντρικών και κάτω χωριών της Καρπάθου, η λεγόμενη ζιπούνα, εγκαταλείπεται γύρω στο 1910. Δεν υπάρχουν σαφείς αναφορές, όπως κειμήλια και φωτογραφίες για να την περιγράψουμε.

Κατά  τον ιστορικό –λαογράφο της Καρπάθου  Μιχαηλίδη Νουάρο, οι γυναίκες φορούσαν μεταξωτές και μεταξοβάμβακες  φαρδυμάνικες  πουκαμίσες με πλούσια ανάγλυφα κεντήματα στον λαιμό, τα μανίκια και κυρίως στον ποδόγυρο και τις ονόμαζαν ανάλογα με τα σχέδια τους μηλάτες, μερτουανάτες όπως  αναφέρονται σε προικοσύμφωνα της εποχής. Δείγμα αυτής της φορεσιάς που είναι και το μοναδικό  βρίσκεται στο μουσείο Μπενάκη.

Μετά το 1910 φοριέται η βέστα και το σακοφούστανο. Σήμερα  βέβαια φοριούνται μόνο από τα χορευτικά συγκροτήματα. Η βέστα και το σακοφούστανο ονομάζονταν φράγκικα διότι είναι εισαγόμενες αστικές φορεσιές από Ευρώπη και Σμύρνη.  

Η βέστα εικ1 είναι μακρύ μονοκόμματο φόρεμα από ταφτά ή μπροκάρ ύφασμα στα χρώματα του μπλε, μπορντώ και λαδί. Είναι    διακοσμημένη με κορδέλες και δαντέλες  στα μανίκια,  στον μπούστο  και τον ποδόγυρο. Είναι ανοικτό στο στήθος και κλείνει με διακοσμητικά κουμπιά.

Εσωτερικά φοριέται ο μπούστος ένα είδος στηθόδεσμου και το μεσοφόρι ή φουρό που δένει στη μέση και φτάνει πάνω από τον αστράγαλο κι έχει δαντέλα και ατραντέ στον ποδόγυρο. Το σακοφούστανο αποτελείται από δύο κομμάτια, το σάκο ο οποίος καλύπτεται είναι τελείως ανοικτός στο στήθος και κλείνει σταυρωτά, στενεύει στη μέση αναδεικνύοντας έτσι το γυναικείο σώμα και είναι διακοσμημένος με δαντέλες στο στήθος, στα μανίκια και στο λαιμό, και τη φούστα η οποία είναι μακριά, στο ίδιο χρώμα με τον σάκο ή σε άλλη απόχρωσή του.

Διακρίνουμε μια μικρή ουρά στην φούστα και η διακόσμηση της γίνεται κι αυτή με κορδέλες ή  δαντέλες στον ποδόγυρο και κάθετα στο μπροστινό μέρος της φούστας.

Στο κεφάλι φορούσαν εσωτερικά ένα άσπρο σταμπωτό μαντήλι, το τεχρέμι ή χαβλί που έδεναν ψηλά με μια θηλιά και εξωτερικά  μαύρο σταμπωτό μαντήλι –γάζα το τσεμπέρι κυρίως οι μεγαλύτερες γυναίκες  το οποίο έπεφτε ανάλαφρα  στο κεφάλι χωρίς να δένεται και οι άκρες ακουμπούσαν στους ώμους. Τα  δύο   αυτά  μαντήλια έχουν εξωτερικά πλεγμένη πιμπίλα ή  πιτσίλια, δαντέλα ειδικά πλεγμένη από αμπάφιλους, χάντρες και φούλια για τις νεότερες.

Τα κοσμήματα τους  αποτελούνται από   χρυσές  λίρες  και πεντόλιρες εικ2 δεμένες σε κολαΐνα (κολιέ) εικ3 από   αμπρακάμους με τ’ ανάλογα χρυσά  σκουλαρίκια και βραχιόλια.  Τα παπούτσια είναι μαύρα δερμάτινα και φορούν κάλτσες στο χρώμα του ποδιού.
Στην εικόνα 4 βλέπουμε τη μοναδική φορεσιά από τις συγκεκριμένες περιοχές της Καρπάθου  (από το χωριό Σπόα), όπως τη σχεδίασε στο έργο της Δωδεκάνησα 1947-1950  η Αθηνά Ταρσούλη.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
ΠΑΓΚΑΡΠΑΘΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΡΟΔΟΥ
ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΡΙΓΟΥΛΑΣ ΚΡΗΤΣΙΩΤΗ ΚΑΙ ΑΛΚΗ ΡΑΦΤΗ ‘Ο ΧΟΡΟΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΑΡΠΑΘΟΥ’