Στο ξωκλήσι του Σωτήρα στη Ρόδο

Του Κώστα Ε. Μηνέττου
Συνταξιούχου Εκπ/κού

 

΄Εξι τ’ Αυγούστου 2018. Η Εκκλησία μας γιορτάζει τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Μια μεγάλη δεσποτική εορτή μεσ’ την  καρδιά του καλοκαιριού. Ένα ακόμα μοναδικό κι ανεπανάληπτο γεγονός από την επίγεια ζωή του Χριστού μας.

«..και έλαμψε το πρόσωπον αυτού ως ο ήλιος, τα δε ιμάτια αυτού εγένετο λευκά ως το φως …», διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο της ημέρας. Και στη συνέχεια «…. Ιδού νεφέλη φωτεινή επεσκίασεν αυτούς ….»

Στην  Ορθόδοξη Χριστιανική πίστη και λατρεία όλα γίνονται μέσα στο Φως. Το φως του αστέρα στη Γέννηση, το φως το ανέσπερο στην Ανάσταση, το λαμπρό φως στην Ανάληψη, το φως « εν είδη πυρίνων γλωσσών» στην Πεντηκοστή! Και τώρα, στη Μεταμόρφωση το εκτυφλωτικό ηλιακό φως στο πρόσωπο και τα ιμάτια του Χριστού και η «φωτεινή νεφέλη», ταιριαστό συμπλήρωμα στο εξαίσιο θέαμα.

Ηλιόφωτο το αυγουστιάτικο πρωινό. Κι εμείς κινήσαμε για τη «Σωτήρα», όπως αποκαλούμε το μικρό ξωκλήσι του Γενναδιού στα «Γεφανιά», κτισμένο σ΄ένα μικρό λόφο καταμεσής μιας κατάφυτης από ελιές κοιλάδας. Στέκεσαι στην αυλή του κι αγναντεύεις δυτικά, σε πιο ψηλό λόφο, τον Προφήτη-Ηλία και νοτιοανατολικά την ασπρογάλανη θάλασσα ήσυχη, ήρεμη, προκλητική για δροσιά και νεροπαίχνιδα.

Τα «Γεφανιά» ή «Εφανιά» προέρχεται από το ΄Αγιος Επιφάνιος, κατά τον αείμνηστο γυμνασιάρχη μας Χριστ. Παπαχριστοδούλου, τοπωνύμι που καταγράφεται ως ιστορικός οικισμός. Το μαρτυρούν ευρήματα που υπάρχουν και σήμερα στην περιοχή.

Λίγοι οι προσκυνητές - «πανηγυριώτες» που βρεθήκαμε στο ταπεινό εκκλησάκι, περισσότεροι όμως από προηγούμενα χρόνια. Οι πιο πολλοί Γενναδενοί της Αμερικής και της Αυστραλίας, που βρίσκονται στο χωριό τους για διακοπές. Σ’ αυτούς οι αναμνήσεις των παιδικών χρόνων και τα βιώματα του γιορταστικού θρησκευτικού κύκλου και της κοινωνικής συμβίωσης παραμένουν ζωντανά στο νου και στην καρδιά, γέφυρες επαφής με την πατρίδα. Αυτά που τους κρατούν δεμένους με τις ρίζες τους και τους φέρνουν στο γεννησιμιό τόπο, νοσταλγούς και λάτρεις μιας αλλοτινής ζωής, που ελάχιστα στοιχεία της σώζονται, για να τους τη θυμίζουν.

Μ’ αυτούς τους λίγους προσκυνητές και με τον παπα-Θωμά ξεκινήσαμε τον Εξάψαλμο και προχωρήσαμε στον ΄Ορθρο με τα υπέροχα τροπάρια των Αίνων να υμνούν τη Μεταμόρφωση, ένα συναρπαστικό θαύμα, που εκτυλίχτηκε ενώπιον των μαθητών του Χριστού, αφήνοντάς τους έκπληκτους και άφωνους.
Ακολούθησε η Θεία Λειτουργία. Στην πρωινή αυγουστιάτικη σιγαλιά, στον ελαιόφυτο κάμπο, πάνω σ΄ένα μικρό λόφο, σαν στο όρος Θαβώρ, το « Σε υμνούμεν, Σε ευλογούμεν ….» αναπέμπεται ευλαβικά, ευφρόσυνα, δοξαστικά στον ΄Υψιστο, που μας χάρισε μια τέτοια πνευματική πανδαισία.

Το «…Δι’ ευχών…» μας βρίσκει έτοιμους να καθήσουμε κάτω από τη γέρικη ελιά της αυλής. Φαίνεται να σέρνει πολλά χρόνια στον κορμό της και σίγουρα στον ίσκιο της στρώθηκαν γενιές Γενναδενών, απολαμβάνοντας, όπως κι εφέτος, λιτό πρωινό με ευλογημένο άρτο, τυρί και σταφύλια. Ο «άρτος», ζυμωμένος τότε με αλεύρι από σιτάρι του γενναδενού κάμπου, ψημένο στο χωριάτικο φούρνο της  γειτονιάς, τυρί από τις «μάντρες» των «Εφανιών» και της «Σκολώνας» και σταφύλια νοστιμότατα από τα «Λιβάδια» και τις «Παναγιές», περιοχές του Γενναδιού που ‘ταν, ως τη δεκαετία του 60, κατάφυτες από αμπέλια κι έδιναν άφθονη τη σταφίδα, το κρασί, το ρακί, τη μαστίχα.

Μέσα σε καλάθια ή μικρά κοφινάκια έφερναν τα χρόνια εκείνα τα σταφύλια τους στο ξωκλήσι οι αμπελουργοί και τ’ απόθεταν μπροστά στις εικόνες του τέμπλου, για να διαβαστεί σ’ αυτά η ειδική ευχή και να ευλογηθούν από τον ιερέα, στο τέλος της Θ. Λειτουργίας. Κι ύστερα μοιράζονταν στο εκκλησίασμα με την ανταλλαγή των καθιερωμένων ευχών.

Μαζί με το ολοκληρωτικό ξερίζωμα των αμπελιών, τη δεκαετία του 60, έσβησε και το έθιμο. Δυστυχώς η μαζική μετανάστευση έφερε το μαρασμό, την εγκατάλειψη της γης. Ξαναζωντάνεψε εδώ και μερικά χρόνια, χάρη στον αγαπητό Μιχάλη Μηλιό, έναν φιλοπρόοδο συγχωριανό μας, λάτρη της γεωργικής εργασίας και ζωής, αλλά και του Γενναδιού, που μας προσφέρει τη δυνατότητα να δοκιμάσουμε τα νόστιμα σταφύλια του και να θυμηθούμε τα παλιά.

Βιαστικά εγκαταλείπουμε, λόγω ζέστης, την αυλή της εκκλησιάς και παίρνουμε τ΄αυτοκίνητα  για το δρόνο της επιστροφής.

Πιο γρήγορα κι από το ταχύτερο αυτοκίνητο τρέχουν οι σκέψεις σε χρόνια παλαιότερα, σε παιδικές ανεξίτηλες αναμνήσεις. Τότε ο πηγαιμός κι η επιστροφή γινόταν με τα γαϊδουράκια. Ξεκινούσαμε νωρίς το πρωί από το Γεννάδι. Η Ανατολή του ήλιου μας έβρισκε συνήθως στον Άι- Γιώργη του Θα – ένα παλιό γραφικό ξωκλήσι στον επαρχιακό δρόμο προς Κατταβιά. Γρήγορο το γαϊδούρι μας, συνηθισμένο στη δουλειά και το φορτίο, είχε να μεταφέρει τον πατέρα μου, εμένα και κάποιες αποσκευές με πιο βαριά το σταμνάκι με το νερό.

Η επιστροφή με το ίδιο υπομονετικό τετράποδο. Σίγουρα κουραστική, όμως πολύ ενδιαφέρουσα. Επισκεφτόμαστε τα κοντινά ελαιοχώραφα, για να εκτιμήσουμε τον ελαιόκαρπο και την προσβολή ή όχι από το δάκο κι έπειτα  τα δύο αμπέλια μας με 1200 κλήματα το ένα και 700 το άλλο και να προσδιορίσουμε στο περίπου τον τρυγητό. Η όλη διαδρομή γινόταν μέσα από καλοκαλλιεργημένα ελαιοχώραφα, φροντισμένα αμπελοχώραφα, φρεσκοθερισμένα χωράφια με σιτάρι ή κριθάρι, μποστάνια γεμάτα πεπόνια και «πατίχες» - καρπούζια, που κάλυπταν μέρος από το μεγάλο γενναδενό κάμπο.

Επιστρέφοντας σήμερα από τη «Σωτήρα» ένιωσα χαρούμενος, γιατί αξιώθηκα να λειτουργηθώ και πάλι σ΄ένα αγαπημένο ξωκλήσι, δεμένο με τα παιδικά μου χρόνια. Μαζί όμως και λυπημένος για όσα απλά αλλά ουσιαστικά μας εξαφάνισε ο σύγχρονος πολιτισμός. Τα αμπέλια ξεριζώθηκαν, τα ελαιόδεντρα παραμελήθηκαν, τα χωράφια χέρσωσαν, οι προσκυνητές- πανηγυριώτες λιγόστεψαν και αρκετοί ούτε καν γνωριζόμαστε. Οι περισσότεροι Γενναδενοί προτίμησαν κι εφέτος το «Κιοτάρι» με το θορυβώδες εμπορικό πανηγύρι του και το πολύβουο ανθρωπομάνι!

Σταματώντας εδώ τον καλπασμό της μνήμης στα περασμένα, θα ΄θελα να απευθυνθώ στους συγχωριανούς μου και να τους ζητήσω να ξαναζωντανέψουμε το δικό μας πανηγύρι στη γενναδενή «Σωτήρα», που ΄ναι δεμένη με τη λατρευτική και την κοινωνική ζωή των γονιών και των παππούδων μας, συνεκτικός δεσμός με την παράδοση και την ιστορία του χωριού μας.

Να παρακαλέσω τέλος τον πολιτιστικό αγαθοεργό σύλλογο «Ομόνοια», το Σύλλογο Γυναικών Γενναδίου, την Εκκλησιαστική Επιτροπή και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, να αναλάβουν πρωτοβουλίες για εξωραϊσμό του ναού και του περιβάλλοντος χώρου. Μια τέτοια κίνηση, είμαι βέβαιος, ότι θα βρει ανταπόκριση και η «Σωτήρα»  μας θα γίνει σημείο αναφοράς, δεσμός αγάπης, προσκύνημα ιερό τιμής και χρέους των απανταχού Γενναδενών.