Το χωριό των Νάνων στη Ρόδο

Γράφει ο Πάνος Βενέρης


Ο Δυτικός Μεσαίωνας, ήταν αναμφίβολα μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες χρονικές περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας, άσχετα αν έχει ταυτιστεί με το «σκοταδισμό».

Βασίλεια, πόλεις – κράτη, φεουδάρχες, ευγενείς κάθε βαθμίδας, πόπολο και δούλοι, επαγγελματικά σινάφια, ίντριγκες εξουσίας (που οι σημερινές φαντάζουν …παιδική χαρά), ηρωισμοί, καπηλειά, υπόγειες διαδρομές και τόσα άλλα, μα πάνω απ’ όλα η θρησκεία, έχουν διαμορφώσει ένα σκηνικό με έντονο αποτύπωμα στην πολιτική και τον τρόπο οργάνωσης των κοινωνιών, στον παραγωγικό ιστό, στις παραδόσεις και βέβαια στην αρχιτεκτονική μέσω των αριστουργημάτων της εκκλησιαστικής (γοτθικού ρυθμού) τέχνης, της οχυρωματικής τέχνης, των οικισμών και πάει λέγοντας.

Ο Μεσαίωνας της «καθ’ ημάς Ανατολής» που συμπίπτει εν πολλοίς με  το Βυζάντιο, αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, όλως ιδιαίτερο, ενίοτε πιο …μεσαιωνικό από το δυτικό, αλλά και με σαφείς αναφορές στον Ελληνισμό παρά τις αρχικές που ανάγονται στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Η Ρόδος, σε αντίθεση με άλλες περιοχές της χώρας, είχε την τύχη να βιώσει μια «μεσαιωνική αναγέννηση» όσο οξύμωρο και αν ακούγεται, αφού για πάνω από δύο αιώνες (1309 – 1522) διοικήθηκε από τους Ιωαννίτες Ιππότες, ένα μοναχικό τάγμα που ιδρύθηκε στα Ιεροσόλυμα κατά τη διάρκεια της Α’ Σταυροφορίας.

Το τάγμα αυτό άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο νησί, αφού το έβγαλε από την αφάνεια που το περιέβαλλε καθ’ όλη τη Βυζαντινή περίοδο και το μετέτρεψε σε μια τεράστια για την εποχή δύναμη. Τηρουμένων των αναλογιών η Ιπποτική περίοδος της Ρόδου ήταν κάτι αντίστοιχο της λαμπρότερης περιόδου του νησιού που αναμφίβολα ήταν αυτή των Ελληνιστικών χρόνων.

Μέσα στις τόσες ιδιαιτερότητες λοιπόν του Δυτικού Μεσαίωνα, ήταν και η ανάπτυξη της «αλχημείας» μιας αποκρυφιστικής «επιστημονικής τεχνουργίας», με φιλοσοφικές αναφορές, διαρκή αναζήτηση τρόπων επεξεργασίας υλικών αλλά και της αθανασίας μέσω του «ελιξηρίου της ζωής».

Παρότι «αλχημεία» λέμε σήμερα την «παραχημεία», το «γιατροσόφι» και τη «διαστρέβλωση της επιστήμης», ωστόσο η «κανονική» χημεία πιστεύω ότι έχει αρκετές αναφορές σ’ αυτή! Και βέβαια υπήρξαν περίοδοι και μέρη που ήταν σε διωγμό, γι’ αυτό και οι αλχημιστές κατέφευγαν σε σύμβολα είτε για να συνεννοηθούν μεταξύ τους είτε για να διασώσουν την τέχνη τους! Κάπως σαν τους πρωτοχριστιανούς!...

Τους αλχημιστές, που ενίοτε ήταν προσκεκλημένοι των εκάστοτε αρχόντων, πολλές φορές συνόδευαν και νάνοι (ίσως για να υποδηλώσουν την επιρροή της τέχνης τους και στο ανθρώπινο γενετικό υλικό!...). Τους νάνους που αποτελούσαν τρόπον τινά μια ιδιαίτερη «μειονότητα», ενίοτε τους «ξαμόλαγαν» τ’ αφεντικά και για συλλογή βοτάνων.

Στη Ρόδο, την εποχή εκείνη ευδοκιμούσε ο μανδραγόρας, ένα φυτό με πολλές φαρμακευτικές ιδιότητες (γι΄αυτό και αναπτύχθηκαν διάφοροι θρύλοι γύρω του) που η ντόπια ποικιλία λέγεται ότι ήταν όλως ιδιαίτερη. Το νησί είχε όμως και πλειάδα άλλων βοτάνων, χρήσιμων σε κάθε αλχημιστή που ...σέβεται τον εαυτό του. Φυσικό επομένως ήταν να «σκάσουν μύτη» είτε αυτόκλητοι, είτε προσκεκλημένοι των Μεγάλων Μαγίστρων!

Στην κεντρική Ρόδο, σε ημιορεινό μέρος μεταξύ Έμπωνα και Σαλάκου, υπάρχει η «λίμνη των νάνων». Όχι μεγάλη και σε ιδιαίτερα όμορφο τοπίο, φιλοξενούσε ένα ενδημικό είδος μικρού ψαριού (που είναι πλέον υπό εξαφάνιση και γι’ αυτό προστατευόμενο), το «γκιζάνι».

Σε μικρή απόσταση από τη λίμνη, υπάρχει το λεγόμενο «χωριό των νάνων». Μια συστάδα πετρόκτιστων σπιτιών που χαρακτηριστικό τους είναι το χαμηλό ύψος και το χαμηλό πρέκι στην κύρια είσοδο. Θρυλείται, ότι το χωριό αυτό κτίσθηκε τότε, με την έλευση των αλχημιστών στο νησί, κατοικήθηκε από τους νάνους συνοδούς ή εν γένει από νάνους και θεμελιώθηκε στο μέρος εκείνο διότι εκεί η φύση έβριθε από βότανα.

Αν το επισκεφθεί κανείς, η εντύπωση που θα αποκομίσει, δεν συμπίπτει με αυτή του θρύλου. Επιστημονικές αναφορές, όσο και αν έψαξα δεν βρήκα και γι’ αυτό μόνο εικασίες θα μπορούσα να κάνω, ότι πρόκειται για κάποιου είδους αγροικίες μεταγενέστερης περιόδου που εξυπηρετούσαν γεωργικούς ή κτηνοτροφικούς σκοπούς.

Ωστόσο, επειδή οι εικασίες είναι …υποδεέστερες του θρύλου, τον αφήνω να επικρατήσει (εξάλλου τι … Ολυμπιακός θα ήμουν) και να περιβάλει την περιοχή με πέπλο μυστηρίου που αποτελεί και ένα είδος κινήτρου για να την επισκεφθεί κανείς μαζί με μια βόλτα λίγο παρακάτω, στη λίμνη των νάνων που ιδιαίτερα την άνοιξη σε αποζημιώνει!

Υ.Γ. Πάντως παρά το γεγονός ότι κάθε άλλο παρά …νάνος είμαι και τα εμφανή σημάδια της …ευμάρειας δυσχεραίνουν  το σκύψιμο, μπήκα αρκετά άνετα στο εσωτερικό ενός «νανόσπιτου» και βγήκα πάλι …υγιής για να...ποζάρω στη φωτό που επισυνάπτω προκειμένου να δώσω σαφέστερη εικόνα του μεγέθους των οικιών.