Ρόδος: Γυναικεία παραδοσιακή  φορεσιά Μαριτσών

Eπιμέλεια -  φωτογράφηση Μιχάλης Μαννάκης

Email: mannakis.m@gmail.com

Με την στήριξη της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (Τμήμα Πολιτισμού)

 

Η Μαριτσενή γυναικεία παραδοσιακή φορεσιά, ακολουθώντας και αυτή την τύχη σχεδόν  όλων των παραδοσιακών φορεσιών δε φοριέται πια σήμερα, αφού σύμφωνα  με πληροφορίες από τα μέλη του πολιτιστικού συλλόγου οι τελευταίες γυναίκες με παραδοσιακές ενδυμασίες εμφανίζονται γύρω στο 2000.  

Το γεγονός αυτό βοήθησε στη συγκέντρωση ασφαλών πληροφοριών για το πώς ήταν η φορεσιά, βάση των οποίων στηρίχτηκαν τα μέλη του συλλόγου για την δημιουργία της σημερινής φορεσιάς που χρησιμοποιεί ο σύλλογος εικ.1
 


Πληροφορίες όμως έχουμε και από το βιβλίο του Σάββα Φύλλη ‘Οι Ρίζες μας’ το 1998 όπου κάνει μια μικρή αλλά ουσιαστική περιγραφή της φορεσιάς με στοιχεία όμως που προέρχονται από πολύ παλιά χρόνια γι’ αυτό και υπάρχουν κάποιες λίγες διαφορές μεταξύ των περιγραφών.

Αναφέρει λοιπόν ο Φύλλης «Οι γυναίκες του χωριού φορούσαν από μέσα μια άσπρη βράκα με σκελίδες, οι οποίες έφθαναν μέχρι κάτω τα πόδια και κατέληγαν σε ένα κόκκινο «πόδκιονα» δεμένο κάτω από  τον αστράγαλο του ποδιού.

Τις γιορτές φορούσαν κάλτσες και παντόφλες κεντητές με χρωματιστές κλωστές, με διάφορα σχέδια ενώ τις καθημερινές ξύλινα τσόκαρα».   
 


Στοιχεία τα οποία δεν υπάρχουν στην σημερινή φορεσιά. Η υπόλοιπη περιγραφή δεν έχει καμία διαφορά, έτσι λοιπόν η φορεσιά περιλαμβάνει: Εσωτερικά πάντα λευκή πουκαμίσα μακριά έως  τον αστράγαλο, ανοικτή μπροστά στο στήθος που κλείνει με κουμπάκια, την συναντάμε άλλοτε με μακριά μανίκια για την καλοκαιρινή έκδοση εικ. 2 και άλλοτε δίχως μανίκια για τη χειμερινή, διακοσμημένη και στις δύο περιπτώσεις με λευκή δαντέλα στον ποδόγυρο, στις άκριες των  μανικιών για την καλοκαιρινή έκδοση  και στον λαιμό που κλείνει με στητό δαντελένιο γιακά. Πάνω από την πουκαμίσα φοριέται η φούστα το «μπουστί» κατά τον Φύλλη με άνοιγμα στην μπροστινή πλευρά για να κρατάει τα στήθη τους «τρασιλκιά» κατά τον Φύλλη.

Το ύφασμα ήταν από μετάξι κλαδωτό σε αποχρώσεις του μπλε, μπορντό, γκρι, κροκί, αμάνικη και με μήκος που φθάνει είκοσι εκατοστά πάνω από την πουκαμίσα για να φαίνεται η δαντέλα. Μπροστά και κάτω από το στήθος είναι ανοικτή γύρω στα 15 εκ που κλείνει με κορδόνι εικ.3.
 


Στη μέση φέρει σούρες που σχηματίζουν κάθετες πιέτες.

Απέξω φορούσαν σακάκι από βελούδο σε αποχρώσεις μπορντό ή μπλε, εικόνες 1 και 4 με μακριά μανίκια και με μήκος που φθάνει  έως τους γοφούς. Φέρει άνοιγμα  πάντα στην αριστερή πλευρά που κουμπώνει με εσωτερικά κουμπιά για να μην φαίνονται. Είναι στενή στην μέση για να την τονίζει Στο μπροστινό μέρος φέρει δεξιά και αριστερά  αντίστοιχα 3 κάθετες πιέτες, ενώ στην πίσω πλευρά φέρει αντίστοιχα 2 κάθετες σε πολύ κοντινή απόσταση μεταξύ τους σε όλο το μήκος της πλάτης.
 


Η λαιμόκοψη επιτρέπει να φαίνεται ο δαντελένιος γιακάς της πουκαμίσας εικ.5. Οι άκριες των μανικιών είναι διακοσμημένες κατά μια έκδοση με δαντέλα όταν η εσωτερική πουκαμίσα είναι αμάνικη και σε άλλες περιπτώσεις δίχως δαντέλα με μικρότερο όμως μήκος για να φαίνεται  η δαντέλα από τα μανίκια της πουκαμίσας. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της φορεσιάς είναι η καμπυλωτή δαντέλα που διακοσμεί τόσο το εμπρός  όσο και το πίσω μέρος που ενώνεται στους ώμους εικ.5.
 


Στο κεφάλι εσωτερικά φορούσαν το σκουφομάντηλο πάντα λευκό τυλιγμένο στο κεφάλι ενώ εξωτερικά το μαντίλι, διπλωμένο τριγωνικά με την μία γωνία να πέφτει πίσω και τις δύο γωνίες στα πλάγια ή περασμένες κάτω από το πιγούνι.

Παλαιότερες αναφορές μιλούν για στιβάνια ως  υποδήματα, ενώ σήμερα η φορεσιά παρουσιάζεται με χαμηλό μαύρο παπούτσι.

Κατά τον Φύλλη « στο λαιμό κρεμούσαν τα φλουριά που ο αριθμός τους ήτανε ανάλογος με την οικονομική δυνατότητα του κάθε οικογενειάρχη.

Τα φλουριά αυτά εθεωρούντο οικογενειακά κειμήλια και μεταβιβάζοντο διαδοχικά στους απογόνους. Στα αυτιά τους κρεμούσαν φουσκιά από χρυσάφι και τα περνούσαν από τις τρύπες που άνοιγαν στο κάτω μέρος. Τα μικρά παιδιά αγόρια και κορίτσια μέχρι 10-12 χρονών φορούσαν μια πουκαμίσα μακριά και περπατούσαν ξυπόλητα χειμώνα καλοκαίρι».
 


Στην εικόνα 6 (φωτογραφία του 1920)φαίνεται το μικρό παιδί με την πουκαμίσα που δεν είναι άλλος από τον  συγγραφέα του βιβλίου Σάββα Φύλλη μαζί με τον πατέρα του και τη μητέρα του ντυμένη με την παραδοσιακή φορεσιά ενώ στην εικόνα 7 απεικονίζεται μία ηλικιωμένη κυρία με την καλοκαιρινή της φορεσιά δίπλα στο βρακοφόρο σύντροφό της.
 


Στην έδρα του πολιτιστικού συλλόγου παρουσιάζεται και μία παιδική παραδοσιακή φορεσιά δωρεά της κ. Ελένης Φύλλη εικ. 8.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:
Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Μαριτσών «Ο Κερωνιάτης»
Λάζαρος Κασέκας
Σταυρούλα Κατακλείδη
Σάββας Φύλλης (1998).
Οι ρίζες μας