Τα νησιά της Δωδεκανήσου

Γράφει ο
Γιάννης Φλεβάρης
Αντιπεριφερειάρχης Δωδεκανήσου

 

Ένα σημαντικό συμπόσιο γίνεται σήμερα στη Ρόδο και στη Μεγίστη. Είναι το δεύτερο συμπόσιο διεθνούς δικαίου και διεθνούς πολιτικής «Ρόδος- Καστελόριζο» με ικανότατους εισηγητές, επισκέπτες και ακροατές.

Πράγματι η ελληνικότητα της Δωδεκανήσου και η απόδειξή της με δεδομένα ιστορίας, διπλωματίας και πολιτικής είναι αδιαπραγμάτευτη και ισχυρή.

Τα νησιά της Δωδεκανήσου βρίσκονται στο νότιο τμήμα του Αιγαίου Πελάγους και κατ’ επέκτασιν στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Η Ελληνική κυριαρχία διαδέχθηκε την ιταλική περίοδο κτήσης της Δωδεκανήσου, μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εσωτερική έννομη τάξη με τον Ν.518/1948 «Προσαρτήσεως της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα» κατοχύρωσε την Ελληνική διακυβέρνηση και την απελευθέρωση των νησιών έξι και πλέον αιώνες από την πτώση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. (Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 7 - 09.01.1948). Επανήλθε ως κυρίαρχη η Ελληνική γλώσσα και διοίκηση.

Ιδιαίτερη σημασία από κάθε άποψη έχει το γεγονός ότι η θαλάσσια διασυνοριακή γραμμή μεταξύ των νησιών και της Μικρασιατικής ακτής και ειδικότερα μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας δεν βασίζεται στην καταγραφή των νησιών ονομαστικά και με την κατάταξή τους σε νήσους, νησίδες και βραχονησίδες αλλά στην υιοθέτηση της οριοθέτησης του πρωτοκόλλου της 28ης Δεκεμβρίου 1932 (Συνθήκη μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας) με δεδομένη τη διαδοχή του Ιταλικού από το Ελληνικό κράτος στην περιοχή.

Θεμελιώδες γεγονός όχι μόνο από ιστορικής και νομικής άποψης αλλά εν γένει γεωπολιτικά και στρατηγικά αποτελεί η έναρξη της ελληνικής κυριαρχίας ως απόρροια της νίκης των συμμαχικών δυνάμεων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και η διαδοχή της ιταλικής κυριαρχίας στη Δωδεκάνησο.

Απόσπασμα χάρτη Δωδεκανήσου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας Πολεμικού Ναυτικού
Απόσπασμα χάρτη Δωδεκανήσου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας Πολεμικού Ναυτικού


Η Ιταλία κατοχύρωσε στην επικράτειά της τα νησιά με τη Συνθήκη της Λωζάννης και ειδικότερα με το άρθρο 15 (Υπογράφηκε στη Λωζάννη της Ελβετίας στις 24 Ιουλίου 1923) όταν η Τουρκία αναγνώρισε το ιταλικό κράτος στην κυριαρχία των νήσων και παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμα και τίτλο. Η Συνθήκη αναφέρεται στα νησιά Ρόδο, Χάλκη, Κάρπαθο, Κάσο, Τήλο, Νίσυρο, Κάλυμνο, Λέρο, Πάτμο, Λειψούς, Σύμη, Κω, καθώς και στις νησίδες που εξαρτώνται από αυτά καθώς και επί του Καστελορίζου.

Ως εκ τούτου συμπεριελήφθησαν ρητώς στην ιταλική επικράτεια οι νησίδες: Σαρία (Saria) πλησίον Καρπάθου, Αρμάθια (Armatia), Αστακίδα (Stacchida), Χαμηλή (Camiloni), Ουνιονήσια (Unia) Κάσου, Φωκιονήσια (Fokionisa), Ποντικούσα (Ponticusa), Οφιδούσα (Ofidusa), Κουνούποι (Conopia), Αδελφοί (Adelfi), Σύρνα (Sirina), Τριονήσια (Trescogli), Ζαφορά (Zafrana), Καραβονήσια (Carave), Αυγό  (Ovo) Αστυπάλαιας, Κίναρος (Chinaro), Μαύρο (Macro), Λέβιθα (Levita), Αρχάγγελος (Archangelo), Φαρμακονήσι (Farmaco), Πηγαδούσα (Pigadusa) Λέρου, Πετροκαράβι (PetroCaravi), Άνυδρον (Onedro), Γρυλλούσα (Gialussa), Αρκοί (Archi), Αγκαθονήσι (Gaidaro) πρόκειται για το Αγαθονήσι Πάτμου, Χέλια (Chelia), Φράγκος (Franco), Καλαπόδι (Calapodi) Λειψών, Τέλενδος (Telendo), Καλόλιμνος (Calolimno), Νερά (Nera), Ψέριμος (CapparioPserimo) Καλύμνου, Γυαλί (Yali), Κανδελιούσα (Puntelussa) Νισύρου, Βόλος (Volo), Ρω (RhooJho), Καράβολας (CaravolaoKerkova) Καστελορίζου, Αλιμνιά (Alimnia), Μακρύ (Macri) Ρόδου. Η επιφάνειά τους είχε εξαρχής περιληφθεί στο σύνολο των 2.663 τετραγωνικών χιλιομέτρων της όλης έκτασης των Δωδεκανήσων και οι κάτοικοι, όπου υπήρχαν, προσμετρήθηκαν στους 102.669, συνολικά, κατοίκους της περιοχής.

Η ιταλική κυριαρχία (Governo delle Isole Italiane dell’ Egeo) υπήρξε απόλυτη και συνεχής και ουδεμία τρίτη χώρα την προσέβαλε, την παρενόχλησε ή την αμφισβήτησε με οποιονδήποτε τρόπο στα συγκεκριμένα όρια που περιγράφονται πιο πάνω και συμπεριλαμβάνονται σε μια από τις βασικότερες συνθήκες του 20ουαιώνα, αυτήν της Λωζάννης.

Δημοσίευση ΦΕΚ 7 - 09.01.1948
Δημοσίευση ΦΕΚ 7 - 09.01.1948


Η διαπίστωση αυτή έχει σπουδαία σημασία για το σημερινό καθεστώς της Δωδεκανήσου και δεν βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και της έννομης τάξης οι ανιστόρητες διεκδικήσεις της Τουρκίας για τα θαλάσσια σύνορα και το καθεστώς κυριαρχίας των νήσων που ξεκάθαρα ανήκουν στην Ελληνική επικράτεια, και κατά την εσωτερική τάξη στον Νομό Δωδεκανήσου και στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου. (Η Ελληνική ονομασία των νήσων προκύπτει από την απόφαση της στρατιωτικής διοίκησης Δωδεκανήσου της 26 Ιουλίου 1947 που δημοσιεύθηκε στο υπ αριθμόν 48 φύλλο της Εφημερίδος Σ.Δ. Δωδεκανήσου).

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει και στη διμερή ιταλοτουρκική σύμβαση της 4ης Ιανουαρίου 1932 με την οποία καθοριζόταν η κυριαρχία και η οριοθέτηση μεταξύ Καστελορίζου, των Μικρασιατικών ακτών και της νήσου Καρά-Αντα που διευκρινίζει το καθεστώς νήσων, νησίδων και βραχονησίδων.

Η σωζόμενη προφορική παράδοση στη Μεγίστη (Καστελόριζο), αναφέρει ότι η συνθήκη αυτή προέκυψε με πρωτοβουλία της Τουρκίας που εξέφρασε την ενόχλησή της από το γεγονός ότι οι Δωδεκανήσιοι ψαράδες αλίευαν έως και τις Μικρασιατικές ακτές και ήθελε να οριοθετηθούν τα θαλάσσια σύνορα και η κυριαρχία επί των βραχονησίδων για να περιοριστούν οι Δωδεκανήσιοι εντός της τότε ιταλικής επικράτειας. Τις απόψεις αυτές μπορεί να ακούσει κανείς από τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους της Μεγίστης ακόμα και σήμερα.

Επίσης, υπάρχει το Πρωτόκολλο της 28ης Δεκεμβρίου 1932 (Συνθήκη μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας), με το οποίο, καθορίζεται σε συνέχεια της πρώτης συνθήκης  το υπόλοιπο μήκος των τότε ιταλοτουρκικών συνόρων που σήμερα αποτελούν τα θαλάσσια σύνορα Ελλάδας και Τουρκίας. Από πολιτική και διπλωματική άποψη κάθε συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας διατηρεί σήμερα τη βαρύνουσα σημασία της στα Ελληνοτουρκικά ζητήματα. 

Όπως αναφέρει ο Κωνσταντίνος Σβολόπουλος στο βιβλίο του «Το καθεστώς των νησίδων στο Νότιο-ανατολικό Αιγαίο» σελ. 9-11, μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η εγκαθίδρυση μεταβατικής Βρετανικής Στρατιωτικής Διοίκησης, διαίρεσε την περιοχή σε διαμερίσματα (Districts). Κατά τον γενικό απολογισμό του έτους 1946, καταγράφονται τα νησιά και οι νησίδες κάθε διαμερίσματος, καθώς και ο αριθμός των κατοίκων τους. Ενδεικτικά, στο διαμέρισμα της Λέρου εγγράφονται και τα ονόματα των νήσων Πάτμου και Λειψών, καθώς και των κατοικημένων νησίδων Λέβιθας, Αρκιών, Γαιδάρου και Φαρμοκονήσου.

Στις δύο τελευταίες, είχαν καταμετρηθεί, αντίστοιχα, 222 και 8 κάτοικοι. Αντίθετα, στο αντίστοιχο διαμέρισμα της Καλύμνου εντασσόταν ονομαστικά, εκτός της Αστυπάλαιας, η νησίδα Ψέριμος, με 300 κατοίκους, και αναφερόταν, χωρίς να γίνει ονομαστική μνεία, η ύπαρξη και «αριθμού μικρότερων νήσων, ως επί το πλείστον ακατοίκητων». Σε αυτές ανήκουν, όπως προκύπτει από συνοδευτικό χάρτη, η Καλόλιμνος και τα Λοιμνιά (Ίμια).

Η τελευταία Διεθνής Συνθήκη είναι η Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων. Το άρθρο 14 της συνθήκης αναφέρεται στην προσάρτηση στην Ελλάδα των «14 νήσων της Δωδεκανήσου», που καταχωρίζονται ονομαστικά καθώς και των «Παρακείμενων νησίδων».

Με την Συνθήκη αυτή καθορίζεται η κυριαρχία της Δωδεκανήσου και κατόπιν αυτής στις 31 Μαρτίου 1947 ο Βρετανός διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων ταξίαρχος A.S.Parker και ο Αντιναύαρχος Π. Ιωαννίδης υπέγραψαν την παράδοση της Δωδεκανήσου στις ελληνικές αρχές με στρατιωτικό διοικητή τον Έλληνα στρατιωτικό.

Έτσι φτάσαμε στην 7η Μαρτίου 1948 που είναι και η ημερομηνία της επίσημης ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα που από τότε αποτελεί Εθνική εορτή και με λαμπρότητα εορτάζεται σε όλα τα νησιά ως η ημέρα της απελευθέρωσης.

Δωδεκάνησα
Δωδεκάνησα