Μεσαιωνολόγιο: Τα Παράδοξα στη Μεσαιωνική Ζωγραφική

Γράφει η Άννα Αχιολά
info@medievalfestival.gr


ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ …
Η Μεσαιωνική τέχνη είναι κάπως παράξενη… Ενώ η κλασσική και αναγεννησιακή τέχνη έχει να επιδείξει αξιοθαύμαστα έργα, όταν ο λόγος φτάνει στην τέχνη και ειδικά τη ζωγραφική της περιόδου από το 1000 έως 1500μΧ, συχνά οι κριτικοί αλλάζουν θέμα …

Τι είναι αυτό όμως που προκαλεί αμηχανία σε σχέση με την καλλιτεχνική έκφραση του Μεσαίωνα;

Για μία περίοδο, περίπου 500 ετών, αρκετοί μεσαιωνικοί καλλιτέχνες και ειδικά οι ζωγράφοι διακόσμησης χειρογράφων, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν καλόγεροι, δεν έκαναν καμία προσπάθεια να ζωγραφίσουν φωτο-ρεαλιστικά, όπως συνηθιζόταν πριν αλλά και μετά από αυτή την εποχή.

Τα έργα τους δείχνουν πως μάλλον δεν είχαν καμία βιασύνη να ολοκληρωθούν ή κάποιο πιεστικό χρόνο παράδοσης. Κάθονταν στα μοναστήρια, σκοτώνοντας το χρόνο τους, ζωγραφίζοντας στα περιθώρια των χειρόγραφων βιβλίων, αλλόκοτες μορφές και περίεργα μοτίβα, δημιουργώντας μία περίοδο τέχνης που δεν ξανάδε ποτέ ο κόσμος!

Τι ήταν όμως αυτό που μπορεί να ενέπνεε τους καλλιτέχνες του είδους, αυτής της εποχής; Όταν σκέφτεται κανείς το Μεσαίωνα, του έρχονται στο μυαλό σκηνές βίας, βρώμας, φτώχιας και μαύρου θανάτου…
 


Όμως, σίγουρα, ανάμεσα σε όλα αυτά, ο κόσμος θα έβρισκε τρόπο να γελάσει, να τα διακωμωδήσει και να εκτονωθεί, για να μπορέσει και να τα αντέξει. Οι άνθρωποι είναι άλλωστε πάντα άνθρωποι… και το γέλιο συχνά είναι η μόνη παρηγοριά όταν όλα γύρω πάνε στραβά. Αυτή η ανάγκη διακωμώδησης της σκληρής πραγματικότητας, προφανώς εκφράστηκε και μέσα από την τέχνη, σε μία εποχή που η φαντασία κάλπαζε και ήταν ένας τρόπος φυγής από τη μιζέρια και τη δυστυχία.
 


Στα χειρόγραφα της περιόδου, η ζωγραφική διακόσμηση γινόταν στα περιθώρια του κειμένου και περιέγραφε «εύγλωττα» τις … περίεργες σκέψεις του καλλιτέχνη ενώ σίγουρα έκρυβε και πολλούς συμβολισμούς, για όσα δεν μπορούσαν να εκφραστούν με λόγια, σε μία εποχή φίμωσης του λόγου και τιμωρίας μέχρι θανάτου, για ασήμαντα πράγματα. Οι συμβολισμοί αυτοί μέχρι σήμερα δεν έχουν ερμηνευτεί και παραμένουν να γίνονται μόνο υποθέσεις…
 


Την εργασία αυτή συνήθιζαν να την κάνουν οι καλόγεροι στα μοναστήρια, όταν αντέγραφαν τους κώδικες για ατελείωτες ώρες, μέρες … μήνες. Ένα καθήκον συχνά βαρετό γι’ αυτούς, καθώς μαρτυρούν οι καταγεγραμμένες… γκρίνιες, που συμπλήρωναν επίσης στο περιθώριο των χειρογράφων τους, όπως πχ «Το γράψιμο είναι υπερβολικά επίπονο. Σου σκεβρώνει την πλάτη, σου θολώνει το βλέμμα, σου πιέζει το στομάχι και τα πλευρά».
 


Γι’ αυτό ίσως, συχνά κατάφερναν να ξεχνάνε το επίπονο έργο τους και να ξεφεύγουν για λίγο, ζωγραφίζοντας … γελοίες ή και προκλητικές, για την εποχή, σκηνές, παρά τον εν γένει πουριτανισμό που την χαρακτήριζε, διακωμωδώντας πιθανόν έτσι την καθημερινότητα και διασκεδάζοντας, με αυτό τον τρόπο, τους εαυτούς τους.
 


Προσωπικά θεωρώ, ότι μέσα από αυτή την τέχνη των περιθωρίων (marginalia) εκφραζόταν πολλές φορές επίσης η ψυχολογική καταπίεση και η βία που ασκούσε η εκκλησία, οι αρχές αλλά και η ίδια η κοινωνία και όλα τα συμπλέγματα και οι διαστροφές που απέρρεαν από αυτήν.

Πηγές:
emgn.com
listverse.com
io9.gizmodo.com
ww.lazerhorse.org