Σχολικός εκφοβισμός (bullying): Ποιό είναι το προφίλ του θύτη;

Γράφει η
Μίκα Αρρώνη,
εκπαιδευτικός, Μsc Ειδική Εκπαίδευση, University of Nicosia. Απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας- Παιδαγωγικής- Ψυχολογίας,
της Φιλοσοφικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
arronimika@hotmail.com
 
Στην προσπάθεια να χαρτογραφήσουμε το προφίλ του θύτη του σχολικού εκφοβισμού, εξετάζουμε τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. O Sigmund Freud στο βιβλίο του το «Εγώ και το Εκείνο», χώρισε την προσωπικότητα σε τρία μέρη, το Εκείνο, το Εγώ και το Υπερεγώ.

Σύμφωνα με τον Freud το Υπερεγώ, αναπτύσσεται από την ηλικία των τεσσάρων ετών κατά τη διάρκεια του οιδιπόδειου συμπλέγματος και στη διαμόρφωση του συμβάλλουν οι γονείς, οι συγγενείς, οι εκπαιδευτικοί και οι φίλοι του ατόμου. Είναι η συνείδηση που τιμωρεί το άτομο όταν λειτουργεί με τρόπους μη αποδεκτούς.

Είναι οι ηθικοί κανόνες, οι κοινωνικές αξίες. Με την ισορροπία των τριών μερών, επέρχεται η προσαρμογή. Αντίθετα, η δυσπροσαρμοστικότητα είναι αποτέλεσμα της μη αρμονικής συνεργασίας του Εκείνου, του Εγώ και του Υπερεγώ. Tο εχθρικό άτομο αναμένει εχθρική συμπεριφορά από τους γύρω του και αντιδρά με εχθρότητα.

Οι υποψίες του επιβεβαιώνονται και όλο αυτό αποτελεί ένα φαύλο κύκλο, που διατηρεί άκαμπτες συμπεριφορές προσκολλημένες σε στερεότυπα. Στοιχεία της UNICEF μαρτυρούν πως το 51% των 15χρονων παραδέχονται πως υπήρξαν θύτες σχολικού εκφοβισμού.
Έχει παρατηρηθεί, πως οι μαθητές που είναι δράστες σχολικού εκφοβισμού είναι χαμηλής επίδοσης μαθητές με αρκετές απουσίες από το σχολείο.
Το μεγαλύτερο ποσοστό αποτελείται από παιδιά με ψυχοσωματικά συμπτώματα άγχους και ενδείξεις κατάθλιψης. Συνήθως, ο σχολικός εκφοβισμός εμφανίζεται ανάμεσα συνομήλικα του ίδιου τμήματος ή της ίδιας τάξης. Αν υπάρχει διαφορά ηλικίας, τότε κατά κύριο λόγο ο θύτης είναι ο μεγαλύτερος.
 

Ένας θύτης μπορεί να δρα μόνος τους ή να συγκαταλέγεται σε κάποια ομάδα, που ασκεί βία. Έχει αποδειχθεί πως οι θύτες του σχολικού εκφοβισμού έχουν υπάρξει θύματα κάποιου είδους εκφοβισμού είτε στο οικογενειακό τους περιβάλλον, είτε στο σχολείο. Τα άτομα αυτά βιώνουν καταστάσεις, τις οποίες αδυνατούν να διαχειριστούν, νιώθουν πως χάνουν τον έλεγχο της καθημερινότητάς τους.

Με τον εκφοβισμό αισθάνονται πως καταφέρνουν να αποκτήσουν και πάλι τον έλεγχο και να ασκούν εξουσία εκείνοι σε κάποιον άλλο. Θεωρούν πως με τον τρόπο αυτό είναι άξιοι σεβασμού από τους συμμαθητές τους και αποκτούν κοινωνική καταξίωση.
Συχνά τα άτομα αυτά είναι παιδιά, που αποζητούν την προσοχή στο πρόσωπο των θυμάτων τους γιατί τους λείπει ίσως η αφοσίωση των γονιών τους.

Από αυτά προκύπτει ότι οι θύτες είναι παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Έχουν ανάγκη να νιώσουν ανωτερότητα, να τραβήξουν την προσοχή και να γίνουν δημοφιλείς. Ο θύτης ικανοποιείται από τον πόνο του θύματος και προσδοκά σε κάποιο κέρδος, το οποίο μπορεί να είναι χρήματα ή αντικείμενα. Υποστηρίζει πως το θύμα τον προκάλεσε, ότι το έκανε για πλάκα, επειδή το έκαναν και άλλοι και δικαιολογεί τη βίαιη συμπεριφορά του.

Επιλέγει το θύμα του να μειονεκτεί δύναμης, να αδυνατεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του αλλά και να μην προστατεύεται από κάποιον. Φυσικά, ρίχνει ευθύνες στο ίδιο το θύμα.

Δεν είναι όμως μόνο τα αγόρια, που παρουσιάζονται ως δράστες.

Τα κορίτσια ασκούν, σε μικρότερο σαφώς βαθμό, σχολικό εκφοβισμό για άλλους λόγους από ότι τα αγόρια. Φαίνεται πως τα κορίτσια, αποζητούν με την άσκηση βίας την αναγνώριση και την εγγύτητα, αντίθετα με τα αγόρια που θέλουν να υπερισχύσουν και να εξουσιάσουν. Επιπροσθέτως, στα κορίτσια η ενδοσχολική βία έχει τη μορφή ψυχολογικού εκφοβισμού και λιγότερο σωματικού όπως συμβαίνει στην πλειοψηφία των αγοριών θυτών, χωρίς αυτό να συνεπάγεται λιγότερο βλαβερό αντίκτυπο.

Η ψυχολογική, λεκτική βία καθώς θεωρείται χειρότερη από τη σωματική βία, στοχεύει στην υποτίμηση, τη μείωση του εγωισμού  και την ταπείνωση.
Ο θύτης με τη χρήση απαγορευμένων λέξεων κακοποιεί και εκθέτει το θύμα. Στρέφεται σε προσωπικά δεδομένα, που αφορούν τα συναισθήματα του θύματος, τη σχολική επίδοση, την εμφάνιση, την οικογενειακή του κατάσταση, την καταγωγή του κ.α. με απρεπή πάντα χρήση του λόγου.

Η συμπεριφορά των δραστών επικροτείται πολλές φορές από τους συμμαθητές τους, οι οποίοι τροφοδοτούν την δράση τους διασκεδάζοντας με τον πόνο τον θυμάτων.