Παρελθόν: εμμονή και εγκλωβισμός

Μαρία Καρίκη

Το παρελθόν κατέχει μια εξέχουσα θέση τόσο στη μνήμη μας όσο και στην ψυχοσύνθεσή μας. Υπάρχουν στιγμές που αναπολούμε με ευχαρίστηση, αλλά και στιγμές που με πόνο και πικρία ανακαλούμε θυμίζοντας στον εαυτό μας καταστάσεις που ίσως μας «τραυμάτισαν». Κάθε ηλικία έχει τις καταγραφές της. Εμπειρίες και βιώματα συνοδεύονται από τα αντίστοιχα συναισθηματικά και ψυχικά φορτία. Το παρελθόν μας μπορεί να μας εξηγήσει πολλά συμπλέγματα, στερεότυπα και προκαταλήψεις που κουβαλάμε, αλλά και αντίστοιχα φόβους, «κολλήματα» και «ανεξήγητες» αντιδράσεις και συμπεριφορές που υιοθετούμε.

Υπάρχουν, ωστόσο, και φορές που συγκεκριμένα γεγονότα του παρελθόντος αποκτούν μεγάλη και ανεξίτηλη βαρύτητα μέσα μας. Μοιάζει σαν να «σέρνουμε» για χρόνια ιστορίες και καταστάσεις που μας πλήγωσαν και μας αιφνιδίασαν δυσάρεστα, αλλάζοντας ίσως άρδην τη ζωή μας ή και την ψυχολογία μας. Από τη μια θέλουμε να «λυτρωθούμε» από αυτές τις δυσάρεστες αναμνήσεις και από την άλλη δεν μπορούμε να μην τις επαναφέρουμε με οποιαδήποτε ευκαιρία και αφορμή στη μνήμη μας.

Αναπαράγουμε τις αναμνήσεις και την όποια δυσαρέσκεια αυτές επιφέρουν. Ενώ γνωρίζουμε ότι μας κάνουν κακό, παρόλα αυτά δεν θέλουμε να ξεχάσουμε, δεν θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας το συναίσθημα του πόνου, της απογοήτευσης, του θυμού! Λες και η επανάληψη θα μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα. Στην ουσία, με αυτό τον τρόπο μπαίνουμε σε έναν φαύλο κύκλο αυτομαστιγώματος, μια και όλη αυτή η συνεχή αναφορά του παρελθόντος επηρεάζει βαθιά το παρόν και το μέλλον μας!

Στην Ψυχολογία, η ανάγκη μας να καταφεύγουμε στο παρελθόν και να «αναμασάμε» τα ίδια και τα ίδια μέσα από ένα αρνητικό πρίσμα (αρνητικές σκέψεις, αρνητικές ερμηνείες) ονομάζεται «μηρυκασμός» (που μπορεί να γίνει εξίσου και σε ζητήματα που μας απασχολούν στο ‘τώρα’). Συχνά, οι θεωρητικοί λένε ότι μη συνειδητά με αυτό τον τρόπο ο άνθρωπος προσπαθεί να «θεραπεύσει» τον πόνο που του έχουν προκαλέσει κάποιες παρελθούσες εμπειρίες, χωρίς βέβαια αυτό να συμβαίνει πραγματικά.

Όχι μόνο δεν νιώθει καλύτερα, αλλά επιπρόσθετα «βουλιάζει» σε μια υπερανάλυση χωρίς τέλος. Το μυαλό «κολλάει» και το άτομο δεν ζει στο παρόν του ολοκληρωτικά. Αναπαράγοντας τις ίδιες σκέψεις, βιώνουμε ξανά και ξανά τα ίδια συναισθήματα και το «πρόβλημα» που μας απασχολεί διαιωνίζεται.

Ο μόνος τρόπος να ξεπεράσουμε (κι όχι να ξεχάσουμε) το παρελθόν είναι η αποδοχή των όσων έχουν γίνει ως μη «αναστρέψιμα» καταρχήν. Παρά τα όποια αρνητικά συναισθήματα πρέπει να αποδεχτούμε ότι αυτή είναι η πραγματικότητα, ότι έτσι συνέβησαν τα γεγονότα. Είτε είναι αδικία, είτε είναι προδοσία, είτε είναι αγνωμοσύνη τα πράγματα πήραν (δυστυχώς) αυτή την τροπή, αυτή την έκβαση.

Μετά το πρώτο συναισθηματικό «σοκ», οφείλουμε να αναρωτηθούμε τι γίνεται από εδώ και πέρα. Ποια είναι η στάση μας, η πορεία μας, οι επιλογές μας από εδώ και στο εξής. Βήμα, βήμα, με αυτοσεβασμό και αυτοπροστασία. Ο πόνος θα υπάρχει για καιρό ίσως. Το ζητούμενο είναι να μην αμελήσω τον εαυτό μου, το παρόν μου. Να μην παραιτηθώ, να μην εγκαταλείψω, να μην κολλήσω σε μια συγκεκριμένη μόνο φάση της ζωής μου.

Όταν αποστασιοποιηθούμε αρκετά από τα γεγονότα που μας πείραξαν, τότε ίσως και να είμαστε σε θέση να κάνουμε μια αναπλαισίωση. Πέρα, δηλαδή, από την πρώτη «ανάγνωση» της ιστορίας, να κάνω εν δυνάμει και άλλες «αναγνώσεις» βλέποντας με μεγαλύτερη ψυχραιμία τη θέση των άλλων ατόμων, αλλά και λεπτομέρειες και μεταβλητές που δεν μπόρεσα να δω εν βρασμώ. Αποκωδικοποιώ συμπεριφορές και στάσεις με ένα πιο καθαρό μάτι και χωρίς να φταίνε για όλα μόνο και πάντα οι άλλοι.

Θα περάσουν διάφοροι άνθρωποι από τη ζωή μας. Με κάποιους θα περάσουμε πολύ όμορφα. Κάποιοι άλλοι θα μας απογοητεύσουν και θα μας πληγώσουν πολύ. Κάποιους ίσως και να πληγώσαμε και εμείς, έστω και άθελά μας. Έτσι, είναι οι ανθρώπινες σχέσεις: ρευστές, με ρίσκο και χωρίς εγγυήσεις. Ωστόσο, το μόνο που μπορούμε να κάνουμε ίσως είναι να παραμείνουμε αυθεντικοί και να αντέχουμε απρόοπτα και ανατροπές. Πέφτουμε…Σηκωνόμαστε…και συνεχίζουμε…