Αρχιεπισκοπή Δωδεκανήσου

Είναι στα σχέδια του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως η δημιουργία της και θα υπαχθούν όλες οι Μητροπόλεις του Νομού αλλά και άλλων νησιών του Αιγαίου.

Αρχιεπισκοπή Δωδεκανήσου σκέπτεται να δημιουργήσει το Οικονομικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, στο πλαίσιο γενικότερων ανακατατάξεων στον εκκλησιαστικό χώρο. Πρόκειται για ένα σχέδιο που στο παρελθόν έχει συζητηθεί, χωρίς όμως να υλοποιηθεί. Τον τελευταίο καιρό, επανήλθε όμως στο προσκήνιο και υπάρχουν πληροφορίες ότι το εξετάζει ιδιαίτερα σοβαρά το Πατριαρχείο. Στο σενάριο εξετάζεται να υπαχθούν σε μία αρχιεπισκοπή όλες οι μητροπόλεις της Δωδεκανήσου αλλά και αυτές της Χίου, Σάμου, Μυτιλήνης και Λήμνου, οπότε στην ουσία θα έχουμε μία Αρχιεπισκοπή Αιγαίου. Σύμφωνα με πληροφορίες ήδη ιεράρχες της Δωδεκανήσου, έχουν γίνει κοινωνοί των προθέσεων του Πατριαρχείου. Επί του θέματος θα πρέπει να αναμένονται εξελίξεις μέσα στο προσεχές χρονικό διάστημα, πιθανόν και μέχρι το τέλος του χρόνου. Ήδη πάντως το θέμα της Αρχιεπισκοπής Δωδεκανήσου, συζητείται εντόνως στους εκκλησιαστικούς κύκλους. Στο πλαίσιο των συζητήσεων αυτών, ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα είναι η συνέντευξη του Θεολόγου εκκλησιαστικού ιστορικού και νομικού κ. Ιωάννη Σιδηρά, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Παρατηρητής της Θράκης”. Ειδικότερα η συνέντευξη έχει ως εξής: “Τον τελευταίο καιρό πληθαίνουν συνεχώς τα δημοσιεύματα που κάνουν λόγο για πρόθεση από πλευράς Οικουμενικού Πατριαρχείου για τη δημιουργία Αρχιεπισκοπής Δωδεκανήσου ή Νησιωτικής Αρχιεπισκοπής. Ο ΠτΘ συζητά σήμερα το θέμα με τον θεολόγο, εκκλησιαστικό ιστορικό και νομικό κ. Ιωάννη Σιδηρά. Ο κ. Σιδηράς υποστηρίζει ότι δεν είναι παράδοξο στην εκκλησιαστική ιστορία -και γενικότερα στην πρακτική διοικήσεως επαρχιών που εφάρμοζε ανά τους αιώνες το Πατριαρχείο- η ίδρυση τοπικών επαρχιακών συνόδων, αναφέροντας ότι οι εξελίξεις συνδέονται και με το γεγονός ότι το τουρκικό κράτος απεδέχθη το αίτημα του Πατριαρχείου να δίνεται η τουρκική υπηκοότητα σε Μητροπολίτες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, μη Τούρκους υπηκόους, που διαβιούν και ασκούν τα καθήκοντά τους ως Μητροπολίτες του Θρόνου. ΠτΘ: κ. Σιδηρά, πληροφορίες μιλούν για δημιουργία Αρχιεπισκοπής Δωδεκανήσου, των οποίων είναι γνωστό ότι η σχέση με το Πατριαρχείο είναι διαφορετική από αυτή των Νέων Χωρών, αλλά και της Αρχιεπισκοπής της Κύπρου. Ποιο είναι το καθεστώς που ισχύει για τα Δωδεκάνησα; Ι.Σ.: Τα Δωδεκάνησα και, συνακόλουθα, οι μητροπόλεις της Δωδεκανήσου υπάγονται ως επαρχίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου απευθείας στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως. Αυτό το εκκλησιαστικό καθεστώς διαφέρει από αυτό των Νέων Χωρών, σύμφωνα με το οποίο, κατά την Πατριαρχική πράξη του 1928, οι μητροπόλεις των Νέων Χωρών, Ηπείρου, Μακεδονίας – Θράκης και νήσων του αρχιπελάγους, δηλαδή Χίος, Σάμος, Μυτιλήνη και Λήμνος, υπάγονται μεν πνευματικά και έχουν την εκκλησιαστική τους αναφορά στο Πατριαρχείο, διοικητικά στην Ελλαδική Εκκλησία. Η τριμερής συμφωνία Πατριαρχείου, Ελλαδικής Εκκλησίας και Ελληνικής Πολιτείας για το καθεστώς των Νέων Χωρών εφαρμόσθηκε ύστερα από την Μικρασιατική Καταστροφή γιατί δεν μπορούσαν να διαποιμανθούν οι μητροπόλεις αυτές από το Φανάρι. Το Πατριαρχείο, βέβαια, παραχώρησε αυτές τις μητροπόλεις διοικητικά στην Ελλαδική Εκκλησία επιτροπικώς, δηλαδή άχρι καιρού, για όσο χρονικό διάστημα κρίνει εκείνο ότι αδυνατεί να ασκήσει την διαποίμανσή τους. Σε εύθετο χρόνο μπορεί να απαιτήσει την επανυπαγωγή των μητροπόλεων των Νέων Χωρών στη δικαιοδοσία του. Το εκκλησιαστικό καθεστώς της Κρήτης είναι τελείως διαφορετικό. Εκεί κάνουμε λόγο για Αυτόνομη Εκκλησία της Κρήτης υπό τον τίτλο «Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης», σύμφωνα με το οποίο υπάρχει στην Κρήτη Ιερά Σύνοδος τοπική ή αλλιώς επαρχιακή, η οποία διεκπεραιώνει τις τοπικές εκκλησιαστικές και άλλες υποθέσεις των μητροπόλεων που απαρτίζουν την Εκκλησία της Κρήτης, αλλά για πολύ σημαντικά και σοβαρά ζητήματα η εκκλησιαστική αναφορά των Μητροπόλεων της νήσου είναι και πάλι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Υπάρχει, δηλαδή, ακατάλυτος ουσιαστικός δεσμός μεταξύ της Εκκλησίας της Κρήτης και της Μητέρας Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως. Σύμφωνα με τις τελευταίες εξελίξεις που είδαν το φως της δημοσιότητας, υπάρχει σκέψη να ιδρυθεί Ιερά Αρχιεπισκοπή Δωδεκανήσου, ένα είδος νησιωτικής Αρχιεπισκοπής, την οποία θα απαρτίζουν οι Μητροπόλεις της Δωδεκανήσου με ταυτόχρονη αποκοπή από τις Μητροπόλεις των Νέων Χωρών εκείνων των νήσων που ανήκουν σε αυτές τις Μητροπόλεις, που είναι η Χίος, η Σάμος, η Μυτιλήνη και η Σάμος. Αυτές οι τέσσερις Μητροπόλεις συν την Μητρόπολη Μηθύμνης, που είναι ξεχωριστή Μητρόπολη μέσα στη νήσο Λέσβο, με τις Μητροπόλεις της Δωδεκανήσουν μπορούν να διαμορφώσουν ένα νέο εκκλησιαστικό καθεστώς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Δωδεκανήσου ή μιας νησιωτικής Αρχιεπισκοπής Αιγαίου Πελάγους, προκειμένου να υπάρχει μια καλύτερη διαποίμανση. Οι εξελίξεις συνδέονται με το θέμα της διαδοχής του Οικουμενικού Πατριάρχη ΠτΘ: κ. Σιδηρά, αυτές οι εξελίξεις συνδέονται με το θέμα της διαδοχής του Πατριάρχη και συγκεκριμένα με την απόφαση της Τουρκικής κυβέρνησης να δίνεται η τουρκική υπηκοότητα σε μητροπολίτες του Οικουμενικού Πατριαρχείου που ζουν εκτός της τουρκικής επικράτειας; Ι.Σ.: Αυτές οι εξελίξεις συνδέονται και με το γεγονός ότι το τουρκικό κράτος απεδέχθη το αίτημα του Πατριαρχείου να δίνεται η τουρκική υπηκοότητα σε Μητροπολίτες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, μη Τούρκους υπηκόους που διαβιούν και ασκούν τα καθήκοντά τους ως Μητροπολίτες του Θρόνου σε επαρχίες του Θρόνου εκτός τουρκικής επικρατείας. Συνδέεται δε με το όλο ζήτημα αυτός ο σχεδιασμός για την ίδρυση Ιεράς Αρχιεπισκοπής Δωδεκάνησου ή Νσιωτικής Αρχιεπισκοπής διότι υποψηφιότητα για να λάβουν την τουρκική υπηκοότητα έθεσαν και μητροπολίτες της Κρήτης και της Δωδεκανήσου. Συνεπώς κατά αυτόν τον τρόπο έχουμε έναν αναβιβασμό των Μητροπόλεων της Δωδεκανήσου, αφού βεβαίως υπάρχει και απόσπαση από τις Μητροπόλεις των Νέων Χωρών εκείνων των νήσων που συνιστούν ιδιαίτερες μητροπόλεις. Ενδεχόμενη αρχιεπισκοπή Δωδεκανήσου θα ήταν κάτι πολύ δυναμικό και αποτελεσματικό ΠτΘ: Αυτό συνάδει με την εκκλησιαστική ιστορία; Ι.Σ.: Δεν είναι παράδοξο στην εκκλησιαστική ιστορία -και γενικότερα στην πρακτική διοικήσεως επαρχιών που εφάρμοζε ανά τους αιώνες το Πατριαρχείο- η ίδρυση τοπικών επαρχιακών συνόδων με την παρουσία κάποιου πρώτου, που είναι ή ο έχων τα πρεσβεία χειροτονίας, ο αρχαιότερος δηλαδή επίσκοπος, ή ο μητροπολίτης ιστορικής μητροπόλεως. Αυτό εφαρμόζεται στην εκκλησία της Κρήτης δια την καλύτερη διαποίμανσή της λόγω των αποστάσεων ή των ιδιαίτερων συνθηκών που επικρατούν κατά διαφόρους χρονικές περιόδους το Πατριαρχείο δίδει την δυνατότητα μόνο αυτό, έχων την σχετική αρμοδιότητα και την εκκλησιαστική εξουσία, να ιδρύονται επαρχιακές σύνοδοι ή τοπικές αυτόνομες ή ημιαυτόνομες εκκλησίες. ʼρα βλέπουμε ότι στην προκειμένη περίπτωση η εφαρμογή αυτού του καθεστώτος και σε μια ενδεχόμενη μελλοντική αρχιεπισκοπή Δωδεκανήσου ή Νησιωτική Αρχιεπισκοπή με σύστημα διοικήσεως αυτό της επαρχιακής τοπικής συνόδου θα ήταν κάτι πολύ δυναμικό και αποτελεσματικό, χωρίς βεβαίως σε καμία περίπτωση να συνεπάγεται την αποκοπή των Μητροπόλεων αυτών από την Μητέρα τους Εκκλησία, που ούτως ή άλλως είναι η πνευματική της κεφαλή. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι μέχρι και το 1924 υφίστατο επαρχιακή Ιερά Σύνοδος Θεσσαλονίκης, η οποία από τον 9ο και εντονότερα από τον 11ο αιώνα μέχρι και το 1924 ήταν ένα μόνιμο διοικητικό σύστημα για την διοίκηση Μητροπόλεων της Μακεδονίας υπό τον εκάστοτε Θεσσαλονίκης. Ειδικές μελέτες αναφέρουν ότι η Επαρχιακή Ιερά Σύνοδος Θεσσαλονίκης ήταν αυτή η οποία έφθασε σε κάποια χρονική στιγμή να απαρτίζεται από δεκατέσσερις μητροπόλεις. Επί τόσους αιώνες αυτή η μορφή εκκλησιαστικής περιφερειακής διοικήσεως, θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε, είχε άριστα αποτελέσματα και συνέβαλε τα μέγιστα στην αντιμετώπιση άμεσων και καίριων εκκλησιαστικών ζητημάτων. Αυτό υφίσταται και στην Κρήτη. Είναι ένα σύστημα διοικήσεως σε επίπεδο περιφερειακής επαρχιακής Συνόδου η οποία βεβαίως έχει ως κεφαλή της το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η όλη λειτουργία της είναι αποτελεσματική. ΠτΘ: Αυτή τη στιγμή στα Δωδεκάνησα μπορεί να συσταθεί επαρχιακή Σύνοδος; Υπάρχει καθορισμένος αριθμός για τη δημιουργία της; Ι.Σ.: Δεν υπάρχει καθορισμένος αριθμός προβλεπόμενος ο οποίος θα πρέπει να υφίσταται ως βάση για την ίδρυση μιας επαρχιακής συνόδου. Πέντε είναι οι μητροπόλεις μέχρι τούδε στα Δωδεκάνησα και, αν αποκοπούν και οι τέσσερις μητροπόλεις που στην ουσία είναι τα τέσσερα νησιά των Νέων Χωρών, τότε έχουμε μια επαρχιακή τοπική σύνοδο την οποία θα απαρτίζουν δέκα μητροπόλεις γιατί στην Μυτιλήνη υφίστανται όπως είπαμε δύο μητροπόλεις. ʼνετα θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό το σύστημα νησιωτικής αρχιεπισκοπής. ΠτΘ: Και με την Πάτμο δημιουργείται πρόβλημα; Ι.Σ.: Υφίσταται ένα ζήτημα με την Πάτμο, που είναι η Ιερά Νήσος από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, η οποία αποτελεί εξαρχία και είναι η εξαρχία Πάτμου, λόγω του ότι εκεί ευρίσκεται η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, του αγαπημένου μαθητή του Κυρίου. Ενδέχεται στο πλαίσιο αυτό να αναβιβασθεί η νήσος σε μητρόπολη, οπότε και αυτή θα μπορούσε να υπαχθεί σε ένα μελλοντικό εκκλησιαστικό καθεστώς επαρχιακής τοπικής συνόδου.