Γονείς και παιδιά στην εφηβεία

Μαρία Καρίκη

Στη σύγχρονη εποχή οι ανθρώπινες σχέσεις περνούν τη δική τους δοκιμασία. Τόσο οι ρόλοι μας όσο και οι σχέσεις μας, περιπλέκονται και χάνουν ευκολότερα την ισορροπία τους.

Ο άνθρωπος σήμερα, έχει να «σηκώσει» πολλές ευθύνες, πολλά «βάρη», ενώ ο χρόνος του είναι συμπιεσμένος προκειμένου να προλάβει όλα όσα πρέπει να διεκπεραιώσει. Μέσα σε όλες αυτές τις αλλαγές και τους μετασχηματισμούς, ο γονέας και ο έφηβος καλούνται να αντιμετωπίσουν συνεχώς νέες προκλήσεις σε πολλαπλά επίπεδα.

Πάντα υπήρχε μια ιδαιτερότητα με τις ανάλογες δυσκολίες στη σχέση ανάμεσα στο γονέα και τον έφηβο. Οι κανόνες, τα όρια, οι ανάγκες, οι απαιτήσεις, οι διεκδικήσεις, οι αντιδράσεις, οι υποχρεώσεις, τα μαθησιακά ζητήματα, η βοήθεια στο σπίτι, η παρέα των συνομηλίκων κ.ο.κ. Από τη μια οι έφηβοι που βιάζονται να μεγαλώσουν και από την άλλη οι γονείς που ανησυχούν και προσπαθούν να «νουθετήσουν», αλλά και να προστατεύσουν. Διαφορετικές οι οπτικές, διαφορετική η εμπειρία, διαφορετικές οι προτεραιτότητες.

Συνήθως ακούμε τους εφήβους να παραπονιούνται και να δυσανασχετούν και τους γονείς να αισθάνονται απόγνωση και εκνευρισμό, γιατί πιστεύουν ότι έχουν δοκιμάσει κάθε πιθανό τρόπο προκειμένου να προσεγγίσουν τα παιδιά τους. Ο καθένας από τη μεριά του είναι μπουχτισμένος και αγανακτισμένος. Αν δεν διορθωθεί αυτό, αρχίζει η αποστασιοποίηση, η απομάκρυνση, μέχρι και η αποξένωση. Αρχίζουν και γίνονται μονόλογοι μέσα σε κάθε συζήτηση, ενώ το κάθε μέλος της οικογένειας μπορεί να αισθάνεται αδικημένο και μόνο του. Κάπως έτσι, κινδυνεύουμε να χάσουμε την ουσιαστική επαφή και επικοινωνία με τα παιδιά μας, γιατί μας αποφεύγουν και αναζητούν από «άλλους» συμβουλές.

Ό,τι και αν διαδραματίζεται μέσα στην οικογένεια, θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι την ευθύνη για την ποιότητα της σχέσης τη φέρει περισσότερο ο γονιός. Ο γονέας είναι ο ενήλικας, ο διανοητικά, συναισθηματικά, ψυχικά πιο ώριμος και αναπτυγμένος κι έτσι εκείνος είναι που ευθύνεται για τη διαχείριση της σχέσης. Αν δεν είναι αποτελεσματικός ο ένας τρόπος, οφείλουμε να αναζητήσουμε κι άλλον, κι άλλον, κι άλλον... μέχρι να καταφέρουμε να «φτάσουμε» το παιδί και να πετύχουμε μια καλύτερη συνεργασία. Τι θα ήταν χρήσιμο να προσέξει ο γονέας σε αυτό τον αγώνα; Ας δούμε τα παρακάτω:

• Ο ΤΡΟΠΟΣ ΠΟΥ ΜΙΛΑΜΕ:

Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε, τα μη λεκτικά σήματα (τόνος, ύφος, ένταση της φωνής κ.α.), τα παραδείγματα που αναφέρουμε, όλα παίζουν το ρόλο τους ως προς το αποτέλεσμα που επιδιώκουμε. Ένα μόνιμο παράπονο των εφήβων είναι ο τρόπος που τους μιλούν οι γονείς τους. Οι φωνές, οι χαρακτηρισμοί, οι συγκρίσεις με άλλα παιδιά, οι συγκρίσεις με μέλη της οικογένειας. Οι στείρες τιμωρίες και απαγορεύσεις δεν φέρνουν τα παιδιά μας πιο κοντά μας, ούτε ενισχύουν τη συνεργασία τους από μέρους τους.

• Η ΕΠΙΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΙΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ:

Κάποιοι έφηβοι ανησυχούν ιδιαίτερα για τους βαθμούς στο σχολείο. Άλλοι είναι αδιάφοροι.

Ωστόσο, δεν είναι το σχολείο το μόνο θέμα που θέλουν να ακούν από τους γονείς τους. Τους ενδιαφέρουν εξίσου τόσα πολλά άλλα ζητήματα και δεν ξέρουν πού να τα πουν και πώς να τα διαχειριστούν!

Η ομάδα των συνομηλίκων, η σεξουαλικότητα, οι ερωτικές σχέσεις, ο επαγγελματικός προσανατολισμός, το σώμα τους, οι σχέσεις με συμμαθητές και καθηγητές, οι διάφορες σκέψεις και οι έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις, ο ελεύθερος χρόνος που συνεχώς μειώνεται, η αυτοπεποίθηση και η αυτοεικόνα τους, και πολλά άλλα.

• ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ:

Ο γονιός προτού σκεφτεί τι ακριβώς θα πει και τι θα πράξει, καλό είναι να προσπαθεί να μπει στη θέση και στην ηλικία του παιδιού του. Να «κατεβεί» στην εξελικτική φάση της εφηβείας και να προσπαθήσει να φανταστεί πώς μπορεί να αισθάνεται το παιδί του, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τα δεδομένα της σύγχρονης εποχής.

Μέσα σε μια «δεξαμενή» άπειρων ερεθισμάτων και πληροφοριών, με ποικίλλες έκδηλες και υπόδηλες επιρροές, οι έφηβοι αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους και πολλές «κατευθυνόμενες» δελεαστικές τάσεις.

Δεν έχουν ακόμη την τόσο αναπτυγμένη κριτική ικανότητα και όλα τους φαίνονται ίσως «ενδιαφέροντα». Ο γονιός για να προστατεύσει τον έφηβο, οφείλει να είναι δίπλα του και όχι απέναντί του, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Χωρίς ενσυναίσθηση και αυτοκριτική από τη μεριά του γονέα, δεν θα μπορέσει να εδραιωθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και αμοιβαίας κατανόησης. Τίποτα από όσα ανεφέρθηκαν δεν είναι εύκολο. Ούτε υπάρχουν «μυστικές» συνταγές.

Πρόκειται για έναν αγώνα. Ένα διαρκή αγώνα που ξεκινάει από την άπειρη αγάπη που έχει ο γονέας προς το παιδί του και τις καλύτερες προθέσεις απέναντί του. Ωστόσο, και ο έφηβος έχει άποψη, έχει προσωπικότητα, έχει αντίλογο.

Το ζήτημα δεν είναι ποιος είναι σωστός ή λάθος. Ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο. Το ζητούμενο είναι να μη χαθεί η ίδια η σχέση ανάμεσα στο γονιό και το παιδί, να μη φθαρεί, να μην επέλθει ρήξη, γιατί τότε δυστυχώς ό,τι και να δοκιμάσουμε δεν θα έχει κανένα αποτέλεσμα...

Ο έφηβος μπορεί να απομακρυνθεί και να επιλέξει άλλο δρόμο... με άλλους ανθρώπους ή άλλα υποκατάστατα για «στήριξη»...