Σελίδες Ιστορίας: Ο Αβεδίν πασάς-Ντίνο ψάλλει στο σπίτι του σε δωμάτιο-εκκλησούλα, τη Δοξολογία!..

Rodiaki NewsRoom

Το ποίημα του πασά Αβεδίν «Αναμνήσεις»

Επιμέλεια-σχολιασμός
Κώστας Τσαλαχούρης

Είναι ντοκουμέντο. Η εφημερίδα των Αθηνών «Στοά», στο φύλλο της, με αύξοντα αριθ. 2394-έτος 7ο αριθμ. 274, Τετάρτη, 3 Σεπτεμβρίου 1880, αφιερώνει στην 3η σελίδα, δύο στήλες για τον Αμπετίν και γράφει-όχι κολακευτικά- ότι «ούτος, είναι υψηλός το ανάστημα. Έχει δε οφθαλμούς απατηλούς. Οι μορφασμοί του προσώπου του, εξαιρέσει των εκ νευρασθενείας φαινομένων, υποδεικνύουσιν ότι απολαμβάνει τον μετ’ αυτού λαλούντα, πολλώ εαυτού υποδεέστερον.

»Σχηματίσας βιβλιοθήκην γαλλικών συγγραμμάτων, ασχολείται εκ δοκησισοφίας (σ.σ. κάποιος νομίζει τον εαυτό του σοφό, αλλά δεν είναι) περί μελέτας των περί θεού και ψυχής ζητημάτων και αρέσκεται να διαλέγηται περί αυτών και μεθ’ απλότητος, μαρτυρούσης επιπολαιότητα και κουφότητα-σ.σ. δεν ακούει καλά- να γνωματεύη περί αυτών…

Επαιδεύθη μεν εν ελληνικοίς σχολείοις υπό Έλληνος διδασκάλου, διήλθε δε τας τουρκικάς εγκυκλίους σπουδάς εν Κωνσταντινουπόλει, διδαχθείς και την γαλλικήν γλώσσαν την οποίαν νοεί κάλλιστα, ομιλεί δ’ ικανώς. Ησχολήθη δε περί την ανάγνωσιν Ελλήνων συγγραφέων, και εβουλεύετο να μεταφράση τουρκιστί εκ των του Ξενοφώντος».

Ο πρόξενος Πεζάς
Κάνουμε εδώ μια παρένθεση για να αναφερθούμε στον πρόξενο της Ελλάδος στη Ρόδο, Σταμάτη Κιουζέ Πεζά, τα πρώτα χρόνια του 1900. Με τις εκθέσεις του ο Πεζάς κατακεραύνωνε τον Αμπετίν και την πολιτική του, στη συνέχεια μετατέθηκε στα Βιτώλια-υπήρξε ο προπομπός του Ίωνα Δραγούμη στη Μακεδονία.

Η δισέγγονη του κα Ευδοκία Οικονομοπούλου, συμβολαιογράφος, μας χάρισε τα βιβλία του, που είχε στη Ρόδο-κρίναμε σκόπιμο να τα δώσουμε στην πατρίδα μας, γιατί, κατά τη γνώμη μας, εκεί ανήκουν. Βρίσκονται στο Κέντρο Λογοτεχνών, Συγγραφέων και Μεταφραστών, σε ειδικό χαρτοκιβώτιο, καλά φυλαγμένα.

Δυστυχώς η γνώμη μας και ειδικά του φίλου κ. Κ. Σκανδαλίδη, τότε, που υπηρετούσε τα κοινά, να γίνει ένα μικρό καλαίσθητο επιπλάκι και να τοποθετηθούν στο δήμο Ροδίων, εδώ και σαράντα χρόνια, δεν έγινε. Ας είναι…

Για την Ιστορία οι τίτλοι των βιβλίων που χαρίσαμε:
Alexis Piron «La Métromanie», 1879 κωμωδία σε πέντε πράξεις.
W. Shakspeare «Romeo et Juliette», 1879.
W. Shakspeare «Macbeth», 1879.
Anthony Hope «Simon Dale».

Chefs-d’ œuvre de Pierre Corneille, 1879.
X. De Maistre «Voyage autour de ma chambre»,1880.
Arioste «Roland furieux poème héroique», 1880.
«Art Correspondance familiére et commerciale», en six langues, 1839.
Mary Langdon «Ida May ou encore une triste face de l’ esclavage aux Etats-Unis»,1855.

Guilielmus Dindorf «Homeri Odyssea». Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana.
La comtesse Dash «Les aventures d΄une jeune mariée», 1872.
Αριστ. Σπαθάκη «Οικιακή Παιδαγωγική ή περί της κατ’ οίκον αγωγής των παίδων», 1889.

«La princesse de clèves».
«Dictionnaire de Médecine prartiques» par une société de médicins, 1859.
Alexandre Dumas fils «La Dame aux camélias»,1898.
Brillat Savarin «Physiologie du gout», 1879.

«Cours lexicologique de Style par P. Larousse».
Restif de la Bretonne «Lucile».
Vicomte De Chateaubriand «Les martyrs, suivis des remarques», 1861.

«Oeuvres de François Rabelais», 1880.
«Métamorphoses d´Ovide», 1879.
Brantòme «La vie des dames galantes».

Εκθέσεις περί Αβεδίν
Ο Σταμάτης Κιουζές Πεζάς μας άφησε εκθέσεις για την περίοδο Αμπεντίν οι οποίες, χωρίς υπερβολή, υπερβαίνουν σε σελίδες, πολλές εκατοντάδες, που βρίσκονται στα Αρχεία της Κεντρικής Υπηρεσίας του υπουργείου των Εξωτερικών.

Κατά καιρούς γράψαμε για το θέμα από τις στήλες της εφημερίδας «Η Ροδιακή», όπως από τις 6 μέχρι τις 17 Ιουνίου 1979, τίτλος «Αβεδίν πασάς, καταπιεστής του Δωδεκανησιακού λαού», στις 6 Σεπτεμβρίου 1979, τίτλος «Η εποχή του Αβεδίν πασά», στις 19 Αυγούστου 1979 «Ήταν ο Αβεδίν πασάς μισέλληνας», στις 6 Ιουνίου 1979 «ο θάνατος του Αβεδίν πασά», και…και…

Και πάλιν ο μεγάλος μας λαογράφος Αναστάσιος Βρόντης μας δίδει δεύτερη εκδοχή για τον κρυπτοχριστιανισμό του Αβεδίν πασά-Αβετίν τον γράφει-και πως τον γνώρισε προσωπικά, εκεί στο σαράι του στο Μόντε Σμιθ:

«…Μόλις έφθασε στη Ρόδο, η πρώτη του φροντίδα ήταν να βρη τον κατάλληλο ιερέα για να κάμνη κρυφή λειτουργία για μια γριά, υπηρέτριά του, που ήταν χριστιανή και την αγαπούσε πολύ, γιατί αυτή τον εβύζανε όταν ήταν μικρός.

»Κατόπιν συνεννοήσεων με τον τότε Μητροπολίτην. εκάλεσε ως κατάλληλον και εχέμυθον ιερέα τον Οικονόμο της Μητροπόλεως Παπα Σάββαν, τον πάππου της οικογενείας Παπανδρέου.

Ο Παπά Σάββας παρουσιάστηκε στον Αβεδίν, ο οποίος του λέγει:
-Συ είσαι ο παπάς που μου συνέστησε ο Μητροπολίτης;
-Ναι, Πασά εφέντη.

»Αφού του πρόσφερε καφέ και τσιγάρο, τον ωδήγησε σε ένα απόκρυφο δωμάτιο και του λέγει εμπιστευτικά:
-Έχω μια γριά χριστιανή υπηρέτρια, που την αγαπώ πολύ, σαν δεύτερη μητέρα μου, και ό,τι μου ζητήση, της το κάμνω.

Τέσσερις φορές το χρόνο, δηλαδή Χριστούγεννα, Πάσχα, Αγίων Αποστόλων και Δεκαπενταύγουστο θέλει να μεταλαμβάνη και γι’ αυτό θα έρχεσαι τις ημέρες αυτές, εδώ, να κάμνης κρυφά λειτουργία. Δεν θέλω να πης σε κανένα τίποτε.
-Καλά Πασά μου, στις διαταγές σου, και απεχωρίσθησαν με εγκαρδιότητα.

Λειτουργία στο σπίτι του Αβεδίν
»Ήταν τότε καλοκαίρι και ανήμερα των Αγίων Αποστόλων ο Παπά Σάββας έκαμε την πρώτη λειτουργία σε ένα δωμάτιο, που ήταν διασκευασμένο σε πρόχειρη εκκλησία.

»Μόλις μπήκε στο δωμάτιο ο Παπά Σάββας και άρχισε την λειτουργία, βλέπει τον Αβεδίν Πασά να ψάλλη με γλυκειά φωνή την Δοξολογία. Δεν παραξενεύτηκε καθόλου ο Παπά Σάββας και με τη βοήθεια του Αβεδίν τελείωσε την λειτουργίαν εκείνη. Την στιγμή που άρχισεν ο Παπάς

«Μετά φόβου Θεού πίστεως και αγάπης προσέλθετε», προσέρχεται μια γυναικούλα και μεταλαβαίνει των Αχράντων Μυστηρίων.

»Αυτά όλα τα έμαθα από τον ίδιο τον Παπά Σάββα, όταν καταδιωκόμενος από τους ζαφτιέδες –Τούρκους χωροφύλακας-κατέφυγα στην Μητρόπολιν, ζητώντας προστασία.

»Ο μακαρίτης ο Παπά Σάββας για να με απαλλάξη από την καταδίωξη αυτή, με παρουσίασε ως συγγενή του, στον Αβεδίν Πασά, ο οποίος αφού με εκοίταξε από πάνω έως κάτω, με ερωτά:

-Τι βιβλία διαβάζεις, πρε Ρωμηέ;
»Εγώ που είχα διαβασθεί, προηγουμένως, από τον Παπά Σάββα, του απαντώ:
-Έλληνες συγγραφείς σε μετάφραση και τα ποιήματά σου, εξοχώτατε…
-Ποια ποιήματά μου, ξέρεις;

»Τότε του απήγγειλα τον «Σεισμό της Χίου» και ένα ποίημα της Ρόδου, που φαίνεται να ευχαριστήθηκε πολύ και μου λέγει:
-Πήγαινε είσαι ελεύθερος, θα δώσω διαταγή στους ζαφτιέδες, αλλά να προσέχης στο εξής.

Ευχαρίστησα τον Αβεδίν και τον Παπά Σάββαν και πήγα στο χωριό μου, ήσυχος».

Το ποίημα «Αναμνήσεις»
Ένα ποίημά του έχει τίτλο «Αναμνήσεις», δημοσιεύεται στη σελίδα 209 του «Ημερολογίου του Αιγαίου 1905» Σάμου. Η έκδοση του Ημερολογίου έγινε στο Ηγεμονικό Τυπογραφείο του νησιού από την Ελένη Σ. Σβορώνου και τον Θρασύβουλο Μ. Μάλη με τη συνεργασία διαφόρων λογίων της εποχής-συγκαταλέγει σ’ αυτούς και τον Αβεδίν πασά-και αφιερώνουν τον τόμο αυτό στην Α. Υψηλότητα την σεπτήν της Σάμου ηγεμονίδα Αργυρώ.

Ο ηγεμών Σάμου ήταν ο Ιωάννης Βιθυνός (1841-1922) από το 1904 μέχρι 1906 δικαστικός, καθηγητής Πανεπιστημίου, πολιτικός, φοίτησε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή.

Το ποίημα- Γίνεται πιστή αντιγραφή:
Αχ! μη θρηνής πικρή καρδιά, δεν θέλω άλλους πόνους.
έκλαψα χρόνια αδιάκοπα με φλογισμένους στόνους
(Στόνος, αναστεναγμός, θρήνος, βογγητό).
Μη κλαις καρδιά, τα δάκρυα να τα βαστάς μαζύ σου,
τώρα που πλέεις άτυχη, ’ς το κύμα της ζωής σου.

Έχεις καρδιά μου ουρανό, αλλά χωρίς αστέρια·
έχεις πληγή αγιάτρευτη, χωρίς να ιδής μαχαίρια.
Έχεις την τρικυμία σου, έχεις και συ χειμώνα
του χωρισμού καρδιόχτυπα φαρμακερό αγώνα.

Είχες καρδιά μου μία φορά ήλιο ακτινοβόλο·
είχες της φλογεραίς ματιαίς, είχες τον κόσμο όλο.
Αχ! τώρα πώς κατάντησες σα θάλασσα με κύμα,
νάχεις τη πίκρα ζωή και τας αβύσσους μνήμα!

Αχ! τώρα πώς κατάντησες καλάμι ’ς τον αέρα,
να σε φυσάει ο βοριάς του πόνου νύχτα μέρα,
Αχ! τώρα πώς κατάντησες σελήνη λυπημένη
νάχεις τη νύχτα συντροφιά και λάμψη πονεμένη!

Αχ! τι καϋμός, τι φλογερή λαμπάδα στην καρδιά μου
ο πόνος ο ατέλειωτος βόσκει τα σωθηκά μου!
Τον πόνο τον επιθυμώ, τον αγαπώ τον πόνο
αυτός μου δείχνει το χρυσό τον περασμένο χρόνο.
Χρόνε γλυκέ. τι έγεινε, τι έγεινε εκείνη
με τα γλυκά ματάκια της; Αχ! φλόγα πού δεν σβύνει!

Θυμούμαι ταις γλυκαίς ματιαίς και το χλωμό της χρώμα
μου φαίνεται χαμογελά το λυπηρό της στόμα.
Αυτό το στόμα που έχυνε του ουρανού τη χάρι
κι ήταν λουλούδι της ψυχής και της καρδιάς φεγγάρι.
Θρηνεί τ’ αγέρι της νυχτός σαν άνθρωπος και κλαίει·
πάντα μ’ ευρίσκει μοναχό, μυρολογά και λέει:

Μεσ’ τα πικρά τα κύματα τρέχω γοργά να σβύσω,
χωρίς ποτέ να δυνηθώ δροσιά να σου χαρίσω.
Στη Ρόδο τώρα βρίσκομαι, νησί χαριτωμένο
νησί σα νύφη της αυγής με κρίνους στολισμένο.
Ο ήλιος το αγάπησε, το φως του του χαρίζει
για τούτο σαν τριαντάφυλλο μοσχοβολά κι ανθίζει.

Θαρρείς πώς πάντα άνοιξι, χειμώνα, καλοκαίρι,
σαν το πουλάκι το νησί, σαν άσπρο περιστέρι,
Θε να πετάξη, αψηλά θ’ αναίβη ’ς τον αιθέρα·
έχει φτερά ουράνια, σύντροφο τον αέρα.

Έχει κλαδάκια δροσερά, λουλούδια μυρισμένα
κι όλα του κόσμου τα καλά σ’ αυτό είνε δοσμένα,
Αλλά του λείπει η γλυκειά κι ουράνια ματιά σου·
η λυπημένη όψη σου, το δάκρυ, η λαλιά σου.

Χαίρε ψυχή· θα χωρισθής για πάντα απ’ το σώμα
εσύ θα πας ’ς τον ουρανό, αυτό βαθειά στο χώμα.
Ψυχή μου βασανίστηκες στη γη τη πικραμένη
τώρα θα φύγης μόνη σου, ψυχή μου λυπημένη.

Αυτό το σώμα τ’ ορφανό, αυτό ήταν μαζύ σου,
αυτό ήταν τα μάτια σου, αυτό ήταν η ζωή σου.
Τώρα θα λυώση, θα χαθή, τώρα θα γείνη χώμα
Πριν λυώση και πριν σκορπισθή αγάπησέ τ’ ακόμα.

Την Τετάρτη το τέλος