Σελίδες Ιστορίας: Η δράση της “ERRATIC II” υπό τον Κατέχη αρχίζει στα στενά των Μαρασιών τον Απρίλιο 1944

Rodiaki NewsRoom

Απρίλιο 1944 Δεκάδες οι συνεργάτες του κλιμακίου, χωρισμένοι σε τέσσερα τμήματα

Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης

Τον Μάρτιο του 1944, ύστερα από διαταγή του υπουργείου Στρατιωτικών της ελληνικής Κυβέρνησης του Καΐρου, αποσπάται από τη Διεύθυνση Ειδικών Υπηρεσιών Πολέμου (ΔΕΥΠ) του ΒΕΣΜΑ-Βασιλικός Ελληνικός Στρατός Μέσης Ανατολής, όπου υπηρετούσε ως στρατιώτης, ο Σπύρος Κατέχης του Κωνσταντίνου, στη Δύναμη 133 του Γενικού Αγγλικού Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής.

Σκοπός της μετάθεσης αυτής ήταν η εξεύρεση ενός τολμηρού ανθρώπου για να αντικαταστήσει τον υπολοχαγό Γιώργο Διαμαντίδη, ο οποίος τις ημέρες αυτές, επρόκειτο να φύγει για τη Ρόδο, αλλά μία αδιαθεσία, τον καθήλωνε στο κρεβάτι.

Έτσι ο κλήρος έπεσε στο νεαρό Κατέχη, γνωστό σε όλους, από τις καταθέσεις του στις ειδικές Επιτροπές για τους εγκληματίες πολέμου και ειδικά γι’ αυτούς που έδρασαν στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κέρκυρα⁽¹⁾, και για τη συμμετοχή του σε διάφορες επικίνδυνες αποστολές στην περιοχή των Ιονίων νησιών.

Μέτα την αποτυχημένη παραμονή του κλιμακίου Προεστού στη Ρόδο, επί αρκετό χρονικό διάστημα, οι Σύμμαχοι ήθελαν περισσότερες δραστηριότητες στη καρδιά της Γερμανικής Διοίκησης, στην πλευρά της Νότιας Ανατολής⁽²⁾.

Γνώριζαν ότι η μεραρχία εφόδου που έδρευε στη Ρόδο, εξαρτιόταν άμεσα από τον Ανώτατο Διοικητή της Νότιας Ανατολής και Διοικητή της ομάδας στρατιών F, ο οποίος λάμβανε διαταγές από το αρχηγείο της Βέρμαχτ, τον στρατάρχη Κάιτελ⁽³⁾.

Η 48 Οδηγία του Χίτλερ για τη Ρόδο
Το χρονικό αυτό διάστημα είχαν σημειωθεί οι αιφνιδιαστικές επιχειρήσεις των Γερμανών, τον Νοέμβριο του 1943, και η ανακατάληψη όλων των νησιών και είδε το φως η Οδηγία αριθμός 48 του ίδιου του Χίτλερ, στις 23 Ιουλίου 1943, για την άμυνα του νοτιανατολικού χώρου⁽⁴⁾.

Η περιοχή έπρεπε να ελέγχεται με κάθε τρόπο και οι διάφορες ενέργειες των αδελφών Δρυ, δεν ήταν οι ενδεδειγμένες γι’ αυτούς. Ήθελαν ανθρώπους έμπειρους, ειδικούς στην τέχνη του ανορθόδοξου πολέμου. Δεν έφτανε μόνο η παλικαριά.

Οι αδερφοί Κουμνιανοί παρά τη τόλμη και το θάρρος τους, ήταν αρκετά παρορμητικοί και επιπόλαιοι χαρακτήρες για να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του μυστικού πολέμου. Επίσης ήταν και «ανειδίκευτοι» στη τέχνη αυτού του πολέμου.

Η “ERRATIC II”
Ο Κατέχης ήταν πολύ καλά εκπαιδευμένος.
Η απόφαση ελήφθη το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Απριλίου, δόθηκε εντολή στον Κατέχη να είναι έτοιμος για μια αποστολή, στην οποία θα είναι επικεφαλής και η οποία θα είναι συνέχεια μιας άλλης που ευρίσκεται σε εξέλιξη. Και πραγματικά, η επιχείρηση που βρισκόταν σε εξέλιξη στη Ρόδο, έφερε την ονομασία “ERRATIC” και η νέα αποστολή θα απλώς μια προσθήκη: “ERRATIC II”

Ύστερα από λίγες μέρες ο στρατιώτης Σπύρος Κατέχης, εγκατέλειπε το Κάιρο και τη νύχτα από 25 προς 26 Απριλίου με το ταχύπλοο σκάφος Αρμαντίλο της συμμαχικής υπηρεσίας, αποβιβαζόταν στον όρμο Αρμενιστής του χωριού Μονολίθου. Την ίδια στιγμή αναχωρούσε ο Πανορμίτης Κουμνιανός με το σκάφος.

Το “ERRATIC II” αρχίζει τη δράση του, στη Ρόδο, από τις 26 Απριλίου 1944.
Επικεφαλής είναι ο Σπύρος Κατέχης, με άμεσους συνεργάτες τον ασυρματιστή Αντώνη Νεσγό και βοηθό τον Βασίλειο Κλήμεντο.

Ο Κατέχης έρχεται σε επαφή με την οικογένεια Γιαμαλή.
Εκεί θα συναντήσει τον Αργύρη Θεοχάρη, ο οποίος θα είναι το πιο δραστήριο μέλος της οργάνωσης· ο Κατέχης θα του έχει απόλυτη εμπιστοσύνη.

Κατάλογος συνεργατών
Πρέπει να σημειωθεί ότι το συμμαχικό Στρατηγείο είχαν καταρτίσει κατάλογο, με άτομα που ήταν άξια εμπιστοσύνης, για να συνεργαστούν, οι άνθρωποί τους στη Ρόδο.

Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν οι Μιχάλης Βρούχος, Γιώργος Κωσταρίδης, Αργύρης Θεοχάρης, Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου ή Γεωργιάδης Γέροντας Στέφανος ή Αλέξης και όλη η οικογένεια Γιαμαλή, ο πατέρας Φιλήμων και τα παιδιά του Νίκος, Φίλιππος, Ειρήνη και Θεανώ.

Περιλαμβάνονταν επίσης ο γιατρός Σκιαθίτης Παναγιώτης, ο ιδιωτικός υπάλληλος Φαρμακίδης Νικόλαος, ο μάγειρας Αγγελίδης Γιώργος, ο δικηγόρος Τσαβαρής Ιωάννης, ο χτίστης Κατσουράκης Φώτης και προφανώς οι συγγενείς του Κατσουράκη, Κατίνα και Μαρία, ο χτίστης Παραής Ιωάννης και η Παραή Ειρήνη, ο τραπεζικός υπάλληλος Σταύρος Σκάρος, ο ράφτης Αντώνιος Σκάρος, η δασκάλα Ειρήνη Σκάρου και η Κρυστάλλω Σκάρου, κάποιος Βαρνάβας που έμενε στην οδό XX Ottobre No 16-ίσως ο Κυραμαριός Βαρνάβας, επ’ αδελφή γαμπρός των αδελφών Τσαβαρή- ο υποδηματοποιός Νίκος Γιαλλούσης, η μοδίστρα Σεβαστή Ζωάννου, η κεντήστρα στα Σιάννα Θωμαΐς Ζωάννου, ο παράλυτος Αναστάσιος Γιαρενάκης στα Σιάννα, ο οδηγός αυτοκινήτου Παναγιώτης Τσίμπος στη Βιλανόβα, ο φούρναρης Σταύρος Τσαμπίκος στη Βιλανόβα, ο κτηματίας Αθανάσιος Καζούλλης, ο κτηματίας Πούλος Χατζηκωνσταντής στη Βιλανόβα, ο ηλεκτρολόγος Νικόλαος Μανιάς, η δασκάλα Ευδοκία Ρωσιάδου, ο οδηγός αυτοκινήτου Παναγιώτης Γιασιράνης και ο έμπορος Ασπράκης Ξενοφών.

Επίσης είχε καταρτιστεί κατάλογος ατόμων που συνεργάζονταν με τον εχθρό· περιλαμβάνονταν μεταξύ άλλων και τα ονόματα των Βασιλείου Βλαδιμίροβιτς, Παναγιώτη Ραυτόπουλου⁽⁵⁾, Καστίλιο Νατάλε⁽⁶⁾ Νταλ’ Άστα, Μορόνι, Ντε Τομάζο, Πρότα Κάρλο και Χατάμπ Μεμέτ⁽⁷⁾.

Ύστερα από τι πρώτες επαφές που είχε, όλες στη συνοικία της Μητροπόλεως και ιδιαίτερα στα σπίτια των Αργύρη Θεοχάρη και Φιλήμονα Γιαμαλή, ο Κατέχης προχωρεί στην αναδιοργάνωση και ανασύνταξη της οργάνωσης, ούτως ώστε να μπορεί να κινείται και να εργάζεται με τέτοιο τρόπο που να μη γίνεται αντιληπτή. Και, αν ποτέ προδοθεί ένα τμήμα της, να μην γίνει γνωστό το άλλο, όμως, αρκετές φορές οι επικεφαλής τους, λόγω της «στενότητας» του χώρου και της φιλίας που τους συνέδεε, συναντιούνταν και αντάλλασσαν σκέψεις.

Η εμφάνιση Ζίζικα
Έτσι την οργάνωση τη διαίρεσε σε τέσσερα τμήματα, τα οποία εργάζονταν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο.

Το πρώτο τμήμα είχε εργασία να παρακολουθεί τη Γκεστάπο και το Γραφείο Πληροφοριών. Σε αυτό μετείχαν ο Αργύρης Θεοχάρης και ο Τιμολέων Χριστοδούλου από την Αρχάγγελο.

Από τις πρώτες μέρες ο Θεοχάρης επιμένει σε μία επαφή του Κατέχη με τον Νίκο Ζίζικα,που εργάζεται για λογαριασμό της γερμανικής οργάνωσης αντικατασκοπίας «Πόλο», με το ψευδώνυμο Τζένο.

Η συνάντηση πραγματοποιείται στις 11 Μαΐου στη 1 το μεσημέρι στο σπίτι του Θεοχάρη και ο Ζίζικας δέχεται να συνεργαστεί με τους Συμμάχους. Τι προηγήθηκε από τη συνάντηση, θα το δούμε στη συνέχεια…

Ο Κατέχης δείχνει να τον εμπιστεύεται, αλλά αφήνει τον χρόνο να δείξει το ποιόν του. Με τη συνάντηση αυτή αντιλαμβάνεται ότι είναι δυνατόν αυτόν τον πανέξυπνο άνθρωπο, που έχει απέναντί του, να τον χρησιμοποιήσει για κάποιο μεγάλο εγχείρημα,

Και δεν πέφτει έξω στις προβλέψεις του. Παρ’ όλα αυτά, όμως, τον φοβάται.
Το δεύτερο τμήμα πήρε την ονομασία «Εγχώρια Οργάνωσις» και επικεφαλής ετέθη ο Γιώργος Κωσταρίδης, ο τολμηρός αυτός νέος ο οποίος είχε το φοβερό ελάττωμα να εμπιστεύεται οποιονδήποτε.

Τώρα, και ο Κατέχης τον προειδοποιεί να είναι επιφυλακτικός για την επιτυχία του σκοπού τους.
Κύριο μέλημά του είναι η συλλογή πληροφοριών στρατιωτικής και πολιτικής φύσεως και η μετάδοσή τους, κατευθείαν στο Κάιρο, μέσω του ασυρμάτου της “ERRATIC II”, που ήταν εγκατεστημένος στην περιοχή του βουνού Γραμίθθι, δηλαδή Αρταμίτη, σε υψόμετρο 606 μέτρων.

Η «Εγχώρια Οργάνωσις», ως τμήμα είχε τρεις μικρότερους κλάδους.
Από τον πρώτο, γινόταν η παρακολούθηση των στρατιωτικών κινήσεων του εχθρού και επικεφαλής βρισκόταν ο Κλεόβουλος Χατζηγεωργίου, ο οποίος διέθετε και το μεταφορικό μέσο για τη συλλογή πληροφοριών. Οι πληροφορίες συλλέγονταν από 16 σημεία-το νησί της Ρόδου είχε χωριστεί σε ισάριθμες περιφέρειες- από ανθρώπους, που είχαν στρατευτεί για τον σκοπό αυτό⁽⁸⁾.

Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν τους γνωρίζουμε όλους, παρά τις προσπάθειες που έγιναν να συγκεντρωθούν στοιχεία. Ακριβώς μετά τα πρώτα απελευθερωτικά χρόνια, και μπορει να γραφτεί μέχρι τις αρχές του 1970, επειδή η Ρόδος δεν μπορούσε να απαλλαγεί από ορισμένα γεγονότα και κατατρυχόταν ακόμη με το χτες-δημοσιεύματα στις τοπικές εφημερίδες, αντιδικίες, δίκες, όχι για τα γεγονότα-, κανένας δεν μιλούσε και δεν αναφερόταν σ’ αυτά και «κρυβόταν» από τα «εμένα τι με κόφτει», «εμένα τι με μέλλει».

Και τα γεγονότα παρέμεναν εκεί που βρίσκονταν, ευτυχώς τα περισσότερα γραμμένα, και περίμεναν τον ερευνητή να τα φέρει στο φως. Με τη ροή των γεγονότων γίνεται αντιληπτό που βρέθηκαν οι γραφές αυτές…

Ο δεύτερος κλάδος, περιλάμβανε τους αλλοεθνείς πληροφοριοδότες Ρεμότι Οσβάλντο, Μαλνάτι Φράνκο, Λέβιτς Τζόρτζιο και Τσελίνι Φερντινάντο. Όλοι ήταν Ιταλοί στρατιωτικοί, οι οποίοι μετά τη συνθηκολόγηση, προσχώρησαν στους Γερμανούς.

Επίσης περιλάμβανε και τον Γερμανό στρατιώτη Σέικλ Φραντς.
Σύνδεσμός τους ορίστηκε ο Μιχάλης Βρούχος, ο οποίος είχε και μία επιπλέον εργασία, λόγω επαγγέλματος, να επιδιορθώνει τον ασύρματο της Οργάνωσης.

Ο τρίτος κλάδος είχε εργασία, την παρακολούθηση της πολιτικής και διπλωματικής κίνησης της Διοίκησης και επικεφαλής ήταν ο Γιώργος Κωσταρίδης με κύριους συνεργάτες τον Κώστα Χατζηκωνσταντή και τον Σταμάτη Καζούλλη.

Έτσι, βλέπουμε επικεφαλής του δευτέρου και τρίτου τμημάτων της τοπικής Οργάνωσης τους νέους Μιχάλη Βρούχο και Γιώργο Κωσταρίδη. Στο τρίτο τμήμα υπήρχε και η προπαγάνδα, που είχε σκοπό την κατάπτωση του ηθικού του εχθρού.

Για την επάνδρωση του τομέα αυτού, πάρθηκε η απόφαση ευθύς αμέσως να προσεταιριστούν τον διαβόητο Ιωάννη Λακερδή⁽⁹⁾ και μέσω αυτού, εντέχνως, να διοχετεύονται οι διάφορες πληροφορίες.

Ήταν η εποχή που ο Λακερδής είχε χάσει την αίγλη του-οι Ιταλοί του είχαν παραχωρήσει τις κουριέρες⁽¹⁰⁾ της “EMSA” για όλα τα χωριά-και ακολουθούσε με μαθηματική ακρίβεια, την κατιούσα. Χωρίς χρήματα, χωρίς κανέναν, έγινε εύκολη λεία⁽¹¹⁾.

Ίσως να μην έμαθε ποτέ, ότι εις τα δυσμάς του βίου του, πρόσφερε υπηρεσία στο Συμμαχικό αγώνα. Στο ίδιο τμήμα υπήρχε ο κλάδος για την ανύψωση του ηθικού του πληθυσμού, όπου επικεφαλής ήταν ο πατέρας Φιλήμων Γιαμαλής, με συνεργάτες τα παιδιά του Φίλιππο, Θεανώ Ειρήνη και Νικόλαο.

Όπως ήδη αναφέραμε η οικογένεια διέθετε το σπίτι της για την Οργάνωση και μπορεί να πει κανείς ότι εκεί ήταν το «στρατηγείο» της “ERRATIC II”, και από κει δίνονταν οι εντολές.

Το τέταρτο τμήμα ήταν βοηθητικό και απαρτιζόταν από τους Παπακλήμη Διακομανώλη, ιερέα της Μονολίθου, Παπασταμάτη Κλεάνθη, τη Μαλανδρή Μαρία, τους δύο Γιάννηδες Παπασταματίου, τα αδέλφια Μαλανδρή και πολλούς άλλους κατοίκους του χωριού Μονόλιθος⁽¹²⁾. Το τμήμα αυτό περιλάμβανε τους Σταύρο Σταμπολή και Αναστάσιο Γιαρενάκη, από τα Σιάννα.

ΑΥΡΙΟ: Το δεύτερο μέρος

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Μεταξύ αυτών που ο Κατέχης ανέφερε σε κατάθεσή του, στις 8 Νοεμβρίου 1943 είναι ο λοχαγός Κατσιάνο ή Γκατσιάνο, Δωδεκανησιακής καταγωγής, ο Βιτσεντίνι Ολινιέπο, ενωμοτάρχης κ.ά.

2. Έτσι κατέγραφαν στις εκθέσεις και αναφορές τους οι Γερμανοί τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και ειδικά την περιοχή του Αιγαίου.

3. Κάιτελ Βίλχελμ Μπόντεβν Γιόχαν Γκούσταφ (22.9.1882-16.10.1946)

4. Κεντρικό Κρατικό Αρχείο στο Πότσδαμ, αριθμός φιλμ 16.731.
Η Οδηγία 48 εκδόθηκε σε 17 αντίτυπα και μεταξύ άλλων αναφέρει ότι «ο εχθρός θα αρχίσει σύντομα αποβατικές επιχειρήσεις κατά της ισχυρής μας γραμμής Αιγαίο-Πελοπόννησος –Ρόδος και κατά της δυτικής ακτής του Ιονίου και των νησιών…» και πιο κάτω «…η ουδετερότητα της Τουρκίας είναι αναμφισβήτητη επί του παρόντος, αλλά απαιτείται συνεχής παρακολούθηση…».

5. Για τους Βλαδιμίροβιτς και Ραυτόπουλο, σημειώνεται: «Αμφότεροι αφίχθησαν εξ Αθηνών, αμέσως μετά την ιταλικήν ανακωχήν. Δέον να θεωρούνται οι πλέον επικίνδυνοι όλων των πρακτόρων του εχθρού εν τη νήσω Ρόδω».

6. Η μητέρα του έμενε στην Κάστελλο.

7, Σκοπός μας είναι να μην αναξέσουμε πληγές. Δεν αναφερόμαστε σε ονόματα συμπατριωτών μας, που για τον ένα ή τον άλλο όλο συνεργάστηκαν με τον εχθρό. Κατά καιρούς δίναμε αριθμό από την αρχή της κατοχής-1912…Είμαστε υπερήφανοι γιατί ύστερα από τόσα χρόνια στυγνής και απάνθρωπης δουλείας-1912-1945-αυτοί που ενέδωσαν είναι τόσο λίγοι, ώστε αυτό και μόνο το γεγονός είναι ενδεικτικό ότι η Ροδιτιά είναι πιστή στα ιδανικά της.

8. Κατάθεση Κατέχη, πόρισμα ένορκης προανάκρισης, στις 7 Αυγούστου 1951.

9. Καστελλοριζιός, Γαριβαλδινός. Είναι η μοναδική περίπτωση που ο ειδικός φάκελος για τα προ της κατάληψης του Καστελλόριζου από τους Γάλλους, το 1913, φέρει το τίτλο «προδοτικό κίνημα Λακερδή». Πρωταγωνιστής των γεγονότων στο Καστελλόριζο, τη δεκαετία του ’30 που ονομάστηκαν «Μουζάχρες» και επικεφαλής του ιταλικού αποσπάσματος, που μεταφέρθηκε από τη Ρόδο, στο Καστελλόριζο, τον Φεβρουάριο του 1941, για να αντιμετωπίσει τους Άγγλους που κατέλαβαν το νησί για λίγες ώρες.

10. Λεωφορεία.

11. Πέθανε τον Νοέμβρη του 1944, από τη πείνα και μεταφέρθηκε στο νεκροταφείο του Αγίου Δημητρίου με καροτσάκι του δήμου, έχοντας αφεθεί στην παρηκμασμένη μοίρα του, πολύ καιρό πριν. Λίγο πριν πεθάνει ήρτε στο σπίτι που μέναμε, στις Εφτά Βαγιές· εκείνη την ημέρα η μητέρα Ευαγγελία τηγάνιζε μελιτζάνες. Ο Λακερδής της είπε:
-Μαρή (Μωρή) Βαγγελιά, συκωτάκια τηγανίζεις; Τόση ήταν η πείνα του!..

12. Τσαλαχούρης Φ. Κώστας, «Ρόδος ’43-’44, Μέρες-Αντίστασης και προδοσίας», εκδόσεις. Τροχαλία, Αθήνα, Φεβρουάριος 1997, σελ. 60.