Δρ. Ιωάννης Βολανάκης: Περσέα η αμερικανική (Persea americana), κοινώς αβοκάντο, βουτυρόδενδρο

Rodiaki NewsRoom

Φαρμακευτικά και αρωματικά φυτά της Ελλάδας

Του
Δρ. Ιωάννου Ηλ. Βολανάκη
Επιτίμου Εφόρου Αρχαιοτήτων

Η Περσέα η αμερικανική (Persea americana), κοινώς αβοκάντο ή βουτυρόδενδρο, είναι δένδρο αειθαλές, με μεγάλα και λαμπερά βαθυπράσινα φύλλα και το οποίο παράγει εύγεστους, θρεπτικούς και πολύ υγιεινούς καρπούς.

Πρόκειται για δένδρο ιθαγενές του κεντρικού-νοτίου Μεξικού, γνωστό και με την ονομασία βουτυρόδενδρο, λόγω της ιδιαζούσης συστάσεως και υφής του καρπού του.

Αυτό ανήκει στο γένος Περσέα (Persea) και στην οικογένεια Δαφνοειδή (Daphnoides) και ανακαλύφθηκε στην Αμερική, όπου από τα αρχαία χρόνια το εγνώριζαν και το εκαλλιεργούσαν οι ιθαγενείς κάτοικοι της προκολομβιανής Αμερικής, αφού ο καρπός του αποτελούσε σημαντικό συστατικό της διατροφής των. Στη συνέχεια το δένδρο αυτό διαδόθηκε και σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως: στις Η.Π.Α., την Βενεζουέλα, την Κολομβία, την Χιλή, την Κούβα κ.λπ.. και έφθασε στο Ισραήλ και στην Αυστραλία.
Στην Ευρώπη εισήχθη από τις αρχές του 17ου αιώνα (το έτος 1601 στην Ισπανία).

Όμως άρχισε να καλλιεργείται κυρίως από τις αρχές του 20ού αι., οπότε και διαδόθηκε ευρύτερα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1940-1944) άρχισε η καλλιέργειά του στην Ισπανία και την Πορτογαλία.
Στην Ελλάδα το φυτό αυτό εισήχθη κατά τις αρχές του 20ού αι. και από τη δεκαετία 1960-1970 άρχισε η συστηματικότερη καλλιέργειά του.

Το ύψος του δένδρου αυτού φθάνει συνήθως στα τέσσερα (4) έως δέκα (10) μέτρα, αλλά υπό ευνοϊκές συνθήκες είναι δυνατόν να φθάσει και ψηλότερα. Τα φύλλα του είναι ελλειπτικά έως ωοειδή ή απιόσχημα, χρώματος ερυθρού, όταν είναι αναπτυσσόμενα και μικρά και πράσινου χρώματος στην επάνω επιφάνεια, θαμπού πράσινου στην κάτω, όταν αυτά μεγαλώσουν.

Είναι δένδρο επιπολαιόρριζο, δηλαδή έχει μικρού μεγέθους ρίζες, σε σχέση με το μέγεθος του δένδρου, αλλά ο κορμός του είναι ελαστικός, πράγμα το οποίο συντελεί στο να αντέχει και να μην ξεριζώνεται εύκολα από τους πνέοντες ισχυρούς ανέμους.
Τα άνθη του δένδρου αυτού είναι χρώματος λευκού ή υποκίτρινου, συγκεντρωμένα στις κορυφές των βλαστών. Σε έκαστο βλαστό φύονται περισσότερα από χίλια (1000) άνθη και τελικά εμφανίζονται 1 - 2 καρποί.

Ο καρπός του δένδρου αυτού έχει γεύση βουτυρώδη και δεν καταναλώνεται αμέσως μετά τη συγκομιδή του, αλλά θα πρέπει προηγουμένως να ωριμάσει τελείως. Προς τούτο αφήνεται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος για περίπου μία εβδομάδα ή και περισσότερο. Καταλαβαίνουμε ότι ωρίμασε και είναι κατάλληλος για κατανάλωση, όταν ο καρπός μαλακώσει. Το διαπιστώνουμε, πιέζοντας ελαφρώς τον καρπό με τα δάκτυλά μας. Εάν μείνει όμως για περισσότερο χρόνο εκτός ψυγείου, αρχίζει να μαυρίζει και να αλλοιώνεται.

Το μέγεθος του καρπού είναι μεγάλο και το σχήμα του ωοειδές ή απιόσχημο, με επιμήκυνση στον λαιμό και ο φλοιός του είναι χρώματος βαθέος πρασίνου. Η σάρκα του είναι παχιά, μαλακή και έχει χρώμα κίτρινο ή κιτρινοπράσινο.

Το δένδρο αυτό ευδοκιμεί εκτός από τις τροπικές και υποτροπικές χώρες και σε περιοχές, όπου φύονται και ευδοκιμούν τα εσπεριδοειδή γενικά και ειδικότερα η λεμονιά. Αρέσκεται σε βαθιά και γόνιμα εδάφη, τα οποία στραγγίζουν καλά, επειδή δεν αντέχει στην πολλή υγρασία. Πολλαπλασιάζεται με σπόρο και εμβολιασμό. Η παραγωγή αρχίζει από το τέταρτο περίπου έτος και διαρκεί έως περίπου το τριακοστό έτος.

Περιεχόμενο καρπού
Ο καρπός της Περσέας της αμερικανικής, κοινώς αβοκάντου ή βουτυρόδενδρου, περιέχει 70 % νερό, 25 % έλαια, 2,5 % πρωτεϊνες και 2,5 % σάκχαρα. Οι λιπαρές ουσίες, τις οποίες περιέχει βοηθούν στην μείωση της χοληστερόλης. Περιέχει λιποδιαλυτές βιταμίνες (υπάρχουν, ως γνωστόν, σε άλλα φρούτα και λαχανικά και οι υδροδιαλυτές βιταμίνες), οι οποίες δύσκολα και σε μικρές ποσότητες ανευρίσκονται σε άλλα φρούτα ή λαχανικά, αλλά υστερεί στη βιταμίνη C.

Διάδοση
Η Περσέα η αμερικανική, κοινώς αβοκάντο ή βουτυρόδενδρο, ήλθε για πρώτη φορά στην Ισπανία κατά το έτος 1601, ενώ στο Ισραήλ το έτος 1930. Στην Ελλάδα εισήχθη από τις Η.Π.Α. κατά το έτος 1910. Αρχικά καλλιεργήθηκε στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα (Ρόδος). Κατά τη διάρκεια της κατοχής των Νοτίων

Σποράδων ή της Δωδεκανήσου υπό των Ιταλών (1912-1943), οι Ιταλοί άρχισαν να καλλιεργούν το δένδρο αυτό και να διαθέτουν τους καρπούς του προς κατανάλωση, όμως ο καταναλωτής ανελάμβανε την υποχρέωση, να επιστρέψει στον πωλητή το κουκούτσι του καρπού, διότι αυτό εθεωρείτο πολύτιμο, προκειμένου να διευρυνθεί και να διαδοθεί περαιτέρω η καλλιέργεια του δένδρου αυτού.
Κατά το έτος 1966 στην Κρήτη καλλιεργήθηκε το δένδρο αυτό σε πειραματικό οπωρώνα εκτάσεως 14 στρεμμάτων.

Σήμερα υπολογίζεται ότι στην Κρήτη καλλιεργούνται περισσότερα από πενήντα χιλιάδες (50.000) φυτά της Περσέας της αμερικανικής και σε έκταση περίπου 2.500 στρεμμάτων. Η ετήσια παραγωγή ανέρχεται σε περίπου έναν τόνο ανά στρέμμα.
Ο καρπός του δένδρου αυτού έχει μεγάλη ζήτηση στο εσωτερικό, αλλά και σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και η καλλιέργεια του είναι πολύ επικερδής.

Στην Κρήτη υπάρχουν περιοχές (π. χ. Αργυρούπολη), στις οποίες ολόκληρες οικογένειες ασχολούνται αποκλειστικά με την καλλιέργεια του δένδρου αυτού και ζουν από την παραγωγή και διάθεση των καρπών του. Επίσης καλλιεργείται και σε άλλες περιοχές της Ελλάδος, όπου οι συνθήκες είναι ευνοϊκές.

Επειδή το δένδρο αυτό είναι αειθαλές και ολόκληρο τον χρόνο έχει βαθυπράσινα και λαμπερά φύλλα, συνηθίζεται να φυτεύεται σε κήπους ως καλλωπιστικό δένδρο και συγχρόνως παράγει καρπούς, χρήσιμους για κατανάλωση.

Τρόποι καταναλώσεως του καρπού
Οι καρποί της Περσέας της αμερικανικής, κοινώς αβοκάντου ή βουτυρόδενδρου είναι εύγεστοι και πολύ υγιεινοί και καταναλώνονται, αφού προηγουμένως ωριμάσουν και μαλακώσουν, ως ήδη αναφέρθηκε, κατά πολλούς και διαφόρους τρόπους, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και οι ακόλουθοι:

1) Ο ωοειδής ή απιόσχημος καρπός, χωρίς να αφαιρεθεί η φλούδα, κόπτεται κατά μήκος σε δύο τεμάχια, αφαιρείται το σχετικά μεγάλου μεγέθους κουκούτσι και στο κενό που δημιουργείται μετά την αφαίρεση του κουκουτσιού, βάζουμε λίγο αλάτι και χυμό λεμονιού – ορισμένοι βάζουν και λίγο ελαιόλαδο - και με το κουταλάκι του γλυκού τρώγεται το σαρκώδες περιεχόμενο του καρπού, ως ορεκτικό ή προδόρπιο. Ορισμένοι στο κενό που δημιουργείται μετά την αφαίρεση του κουκουτσιού βάζουν μαγιονέζα.

2) Κόπτεται ο καρπός, όπως προηγουμένως σε δύο ήμισυ και στο δημιουργούμενο μετά την αφαίρεση του κουκουτσιού κενό, βάζουμε ψιλοκομμένο βρασμένο σφικτό αυγό, λεμόνι και αλάτι και η σάρκα του αβοκάντου καταναλώνεται όπως και προηγουμένως.

3) Αφαιρούμε τον φλοιό και το κουκούτσι του καρπού, στη συνέχεια κόπτομε τη μαλακή σάρκα σε μικρά τεμάχια ή κυβάκια και τα ανακατεύουμε στην χωριάτικη σαλάτα ή σε σαλάτα με μαρούλι ή άλλα φρέσκα λαχανικά. Πάντα η σαλάτα αυτή αρτίζεται με αλάτι, λεμόνι και λίγο ελαιόλαδο.

4) Παρασκευάζεται νόστιμη και υγιεινή πυκνόρευστη σούπα από την σάρκα του καρπού του αβοκάντο, η οποία σούπα προσφέρεται ζεστή ως πρώτο πιάτο, ιδία κατά τη χειμερινή περίοδο.