Κυριάκος Μιχ. Χονδρός: Δωσίλογοι της Γερμανικής Κατοχής σε απόρρητα Αρχεία

Rodiaki NewsRoom

Έλληνες συνεργάτες των Ναζί που κατέδιδαν συμπολίτες τους

Γράφει o Κυριάκος Μιχ. Χονδρός
chondros.kyr@gmail.com

ΣΤΟ ΦΩΣ έρχονται τα ονόματα των Ελλήνων που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς στην Κατοχή, καταδίδοντας συμπολίτες τους. Ο δωσιλογισμός (1941-44), συνέβαλε αποφασιστικά σε τρομακτικές απάνθρωπες μαζικές εκτελέσεις αδιακρίτως φύλου και ηλικίας και τον αφανισμό ολόκληρων χωριών. Η Ελλάδα υπήρξε η τελευταία χώρα που έδωσε τη συγκατάθεσή της για το άνοιγμα των Αρχείων που φυλάσσονται στη γερμανική πόλη Μπαντ Άρολσεν.

Όπως πιστεύεται, στους 30 εκατομμύρια φακέλους με τα 47 εκατομμύρια αρχεία για 17,5 εκατομμύρια πολιτών, που φακελώθηκαν από τους Ναζί και τους συνεργάτες τους, κρύβονται οι περισσότερες απαντήσεις για τις ναζιστικές θηριωδίες.

Θα πρέπει από την αρχή να διευκρινίσουμε πως ο ελληνικός όρος «δωσιλογισμός» δεν καλύπτει επαρκώς την ευρύτερη έννοια του όρου που χρησιμοποιείται στις λοιπές χώρες, δηλαδή Collaboration (= συνεργασία).

Ωστόσο η ερμηνεία του δωσιλογισμού με ιδεολογικά κριτήρια δεν αποτελεί φαινόμενο μόνο της ελληνικής μεταπολεμικής κοινωνίας. Και σε άλλες χώρες της Ευρώπης η κατοχική πολιτική είχε για μεγάλο χρονικό διάστημα μία κατ’ εξοχήν πολιτική λειτουργία. Δεν παύει να είναι μία προδοσία.

Μαζί με τις εξαντλητικές πληροφορίες που είχαν συλλέξει οι Γερμανοί, καταγράφονται με κάθε λεπτομέρεια οι θηριωδίες, τα θύματα των στρατοπέδων συγκέντρωσης, οι πολιτικοί κρατούμενοι, αλλά και οι καταδότες και συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων.

Σε κάποια Αρχεία, που έχουν μελετηθεί, οι Ναζί έχουν καταγράψει όλους τους φίλους και τους γνωστούς εβραϊκής οικογένειας, ακόμα και τον αριθμό των ψειρών στο κεφάλι κρατούμενου, καθώς και την ακριβή στιγμή της εκτέλεσής του!

Πιο συγκεκριμένα:
1. Οι Γερμανοί διατηρούσαν φακέλους για όσους κατεδιώχθησαν και συνελήφθησαν από τους Ναζί, αλλά και για όσους συνεργάστηκαν με τις αρχές κατοχής. Στους φακέλους υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία, αναφορές και έγγραφα για το Ποινικό.

2. Μητρώο των θυμάτων, την κατάσταση της υγείας τους, τις σεξουαλικές συνήθειές τους, τη φυλετική προέλευσή τους, τον κοινωνικό περίγυρό τους.

3. Πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

4. Εκθέσεις και μελέτες για τα αποτελέσματα των «ιατρικών επιστημονικών πειραμάτων» που οι Γερμανοί έκαναν στους κρατούμενους.

5. Διατάγματα, αποφάσεις, οδηγίες και εγκύκλιοι που εξέδωσαν οι Αρχές κατοχής.

Τα γερμανικά Αρχεία, όταν εντοπίστηκαν για πρώτη φορά από τις Συμμαχικές Δυνάμεις χαρακτηρίστηκαν απόρρητα βάσει μιας διεθνούς Συνθήκης την οποία συνυπέγραψαν το 1955 η Ελλάδα, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ισραήλ, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, η Πολωνία, οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία.

Οι χώρες αυτές συνέστησαν τη Διεθνή Επιτροπή Έρευνας Θυμάτων η οποία στις 23 Οκτωβρίου 2007, αφού συναίνεσε και η Ελλάδα, έδωσε την άδεια για το ολοκληρωτικό άνοιγμα των επίμαχων Αρχείων.

Όλα τα Αρχεία που διατηρούσαν οι Γερμανοί μεταφέρθηκαν σταδιακά στο Μπαντ Άρολσεν, έδρα της Διεθνούς Υπηρεσίας Αναζητήσεων του Ερυθρού Σταυρού. Αρχικά δόθηκε η άδεια στον Ερυθρό Σταυρό μόνο για να τα χρησιμοποιήσει στην ανεύρεση των αγνοουμένων από τις γερμανικές εκκαθαρίσεις.

Επιπλέον, ο Ερυθρός Σταυρός ανέλαβε το έργο του εντοπισμού και του επαναπατρισμού των εκτοπισθέντων από τις Αρχές κατοχής, ενώ το 1955 αποφασίστηκε από εκπροσώπους των 11 χωρών να οριστεί και αρμόδιος για τη φύλαξη των απόρρητων Αρχείων.

ΕΙΝΑΙ βέβαιο πως τα Αρχεία αυτά θα δώσουν πολιτικές, κοινωνικές και ιστορικές πληροφορίες γύρω από τη δράση των Ναζί στην Ελλάδα. Θα απαντήσουν σε ερωτήματα όπως ποιοι ήταν οι συνεργάτες τους, ποιος ήταν ο ρόλος των ηγετών του εβραϊκού πληθυσμού, πώς έγινε ο διωγμός των Εβραίων, ποιοι έδωσαν λεπτομερείς πληροφορίες για τους Εβραίους, ποιοι Έλληνες πολιτικοί συνεργάστηκαν με τις Δυνάμεις κατοχής.

Ήδη πολλά μέλη της εβραϊκής κοινότητας που πληροφορήθηκαν την εξέλιξη με τα Αρχεία δεν κρύβουν την αισιοδοξία πως θα μάθουν τον τρόπο με τον οποίο οι δικοί τους άνθρωποι οδηγήθηκαν στον θάνατο.

Τώρα που θα επιτραπεί το άνοιγμα των επίμαχων Αρχείων θ’ αρχίσει ίσως και μία σειρά διεκδικήσεων των οικογενειών των θυμάτων, τόσο από άλλες χώρες, αλλά κυρίως σε προσωπικό επίπεδο.

Δεν μπορεί να αποκλειστεί η διεκδίκηση αποζημιώσεων σε περίπτωση που κάποιος Εβραίος πληροφορηθεί μέσω των Αρχείων αυτών πως η οικογένειά του θανατώθηκε και η περιουσία του κατέληξε σε κάποιον άλλον, ο οποίος τους κατέδωσε στους Γερμανούς.

Οι αποζημιώσεις των θυμάτων ήταν άλλωστε το σημαντικότερο θέμα που είχε επιβάλει το κλείσιμο των Αρχείων του Μπαντ Άρολσεν. Η Γερμανία και η Ιταλία προέβαλαν επανειλημμένως το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων των Αρχείων, διότι είχαν τον φόβο των αποζημιώσεων που θα έπρεπε να καταβάλουν στους «φακελωμένους».

Το ιδεολογικό υπόβαθρο του δωσιλογισμού ήταν ο αντικομμουνισμός για την Ελλάδα. Στη Ρόδο και στα Δωδεκάνησα οι δωσίλογοι κατέδιδαν αριστερούς πατριώτες και κυρίως τους Ροδίτες Εβραίους.

Η μειονότητα των Εβραίων της Ρόδου είχε βαθιές ρίζες στην οικονομία και στον χρόνο. Αυτή τη μειονότητα εξόντωσε η Διοίκηση του Γερμανού στρατηγού Βάγγενερ, ο οποίος ανακάλεσε από την Αθήνα τον Ιούλιο του 1944 4 στρατιώτες των SS στη Ρόδο με ειδική εκπαίδευση για να εφαρμόσουν την ρατσιστική πολιτική του.

Οι Γερμανοί της Ρόδου, συνεργαζόμενοι με ορισμένους ντόπιους, παρακολουθούσαν τις κινήσεις και τις εκδηλώσεις του Ροδιακού λαού. Ενδεικτικές ήταν οι αφίσες στους τοίχους και οι καρτ ποστάλ που κυκλοφορούσαν παντού, οι οποίες καλούσαν τον κόσμο να καταδίδουν στις γερμανικές Αρχές ό,τι πατριωτικό παρατηρούσαν.

Παρά το γεγονός πως δεν ήταν το κλίμα τόσο ευνοϊκό και ούτε υπήρχαν οι προϋποθέσεις για να αντισταθεί χωρίς προφυλάξεις ο λαός της Δωδεκανήσου, εντούτοις δημιουργήθηκαν κατασκοπευτικές δραστηριότητες στη πόλη της Ρόδου, στην ύπαιθρο του νησιού, στα άλλα νησιά μικρά και μεγάλα. Υπήρξε γενναία αντίσταση του Δωδεκανησιακού λαού.

Ονόματα αγωνιστών που θανατώθηκαν ή φυλακίστηκαν, και γενικά ονόματα θυμάτων, ο δήμος Ροδίων ως αναγνώριση της προσφοράς τους στην πατρίδα κατέγραψε με χρυσά γράμματα σε τιμητική στήλη από μάρμαρο στην είσοδο του Δημαρχείου.

Τα ονόματα όμως των δωσίλογων, δεν έχουν γίνει μέχρι σήμερα γνωστά, αν και θα πρέπει για να ολοκληρωθούν όλες οι σελίδες της Δωδεκανησιακής νεότερης Ιστορίας.

Ο μοναδικός ίσως δωσίλογος που εκτελέστηκε ήταν ο Γ. Πούλος ο οποίος έδρασε σε χωριά της Θεσσαλονίκης και όχι γιατί συνεργάστηκε, αλλά επειδή ήταν αντιμοναρχικός και δεν πρόλαβε να βρει καταφύγιο στη νέα τάξη της μεταπολεμικής Ελλάδας!

Τόσο ήταν το μένος των χαφιέδων όπου 2.000 ανάπηρους αφού τους πήραν τα ορθοπεδικά μηχανήματά τους στη συνέχεια τους παρέδωσαν στους Γερμανούς, με την κατηγορία των ταραχοποιών. Και φυσικά εκτελέστηκαν οι περισσότεροι.

Οι δωσίλογοι φτάσανε ακόμα στο σημείο να προδίδουν στη Γκεστάπο, τους ίδιους τους συνεργάτες τους, ακόμα και διοικητές ταγμάτων ασφαλείας ώστε να εδραιωθούν και να εξασφαλίσουν τη θέση τους ή να ανέλθουν σε ανώτερα αξιώματα.

Στο Ηράκλειο Κρήτης, το δικαστήριο δωσίλογων αθώωσε σχεδόν 5 προδότες που παρέδωσαν 35 πατριώτες στου Ναζί και οι οποίοι εκτελέστηκαν στο Σάρχο. Ο λαός εξαγριωμένος όρμισε στο δικαστήριο και σκότωσε τους προδότες (Στέφανος Σαράφης Μετά τη Βάρκιζα Αθήνα 1979 σ. 157).

Πράγματι υπήρχε αντίδραση σε όλη την Ελλάδα. Ο λαός μας με μαζικές διαδηλώσεις με επικεφαλής χήρες και ορφανά πατριωτών, που προδόθηκαν και εκτελέστηκαν κατά την κατοχή και τον Εμφύλιο, απαιτούσαν να γίνουν λαϊκά δικαστήρια και να βρουν τον θάνατο οι προδότες και τα άλλα καθάρματα.

Εξάλλου το θέμα των εγκληματιών πολέμου έκλεισε με δύο νόμους του 1959 και οι επίσημες κυβερνήσεις ουδέποτε προέβαλλαν αντίστοιχα αιτήματα στους Γερμανούς.
Τα περισσότερα κρατικά ελληνικά έγγραφα περί εγκληματιών πολέμου πολτοποιήθηκαν το 1975 με την έγκριση του τότε υπουργού Δικαιοσύνης.

Προηγουμένως και συγκεκριμένα το 1952 και το 1956 οι φάκελοι των εγκληματιών πολέμου στην Ελλάδα παραδόθηκαν στο γερμανικό υπουργείο Δικαιοσύνης στα πλαίσια του νόμου περί ειρηνεύσεως, ο οποίος προέβλεπε την αναστολή των διώξεων στην Ελλάδα. Το θέμα του δωσιλογισμού στην κατοχή και στον Εμφύλιο απασχόλησε και απασχολεί όχι μόνο την ελληνική κοινωνία αλλά και τους ιστορικούς.

Το καλοκαίρι του 2003 διοργανώθηκε στη Σαμοθράκη Διεπιστημονική Συνάντηση με θέμα του συνεδρίου |Εχθρός εντός των τειχών όψεις του δωσιλογισμού στην Ελλάδα της Κατοχής και του Εμφύλιου Πολέμου».

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσίασε ανάμεσα στις εισηγήσεις και η ανακοίνωση με θέμα: «Συνεργάτες των Ιταλών στην κατεχόμενη Ελλάδα της Lidia Santarelli».

Παρά τη μερική καταστροφή των Αρχείων και πέρα από τα συνέδρια και τα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει, έχουμε πολλές προσωπικές μαρτυρίες για το θέμα των δωσίλογων.

Υπάρχουν δηλαδή αξιόπιστες αυτοβιογραφίες εκείνων που αγωνίστηκαν και που καταγράφουν γεγονότα με ονοματεπώνυμα και συγκεκριμένες ημερομηνίες. Αρκετοί κορυφαίοι ιστορικοί (όπως π.χ. ο Κ. Σβορώνος) πιστεύουν πως είναι πλέον ώριμες οι συνθήκες για να γίνει με μεγάλη συζήτηση πάνω σ’ αυτό το θέμα. Εξάλλου στην Ευρώπη ήδη έχουν ανοίξει αρκετοί φάκελοι με αποδείξεις και ντοκουμέντα.

Βεβαίως δεν βρισκόμαστε στη δεκαετία του ΄50 όπου εκείνη τη περίοδο την οποία χαρακτήριζε «η ιδεολογική πόλωση και βαριά σκιά της πολιτικής κληρονομιάς του Εμφύλιου Πολέμου» (Ιωάννα Λαμπίρη-Δημάκη, Κοινωνική Αλλαγή, 1949 – 1974 σ. 183).

Η δικαιοσύνη και ο σεβασμός των θυσιών της ανθρωπότητας, απαιτούσαν την αμείλικτη δίωξη των ναζιστών και των δωσίλογων, καθώς και όσων άλλων εγκλημάτησαν. Δεν είναι ποτέ αργά.

Εκατομμύρια αθώοι άνθρωποι βρήκαν φρικτό θάνατο. Κι όμως ο ναζισμός και ο φασισμός δεν πέθαναν, ζούνε.
Η μνήμη πρέπει να είναι πάντα ζωντανή αν δεν θέλουμε να ξαναζήσουμε τα ίδια γεγονότα.

Για τούτη τη μνήμη και τον σεβασμό σε προδομένους που άλλοι βρήκαν τραγικό θάνατο κι άλλοι βρίσκονται στη ζωή, οι ιστορικοί ερευνητές δεν έπαψαν να εργάζονται.

Μόνο όταν είμαστε καλά πληροφορημένοι για το παρελθόν μας, τα λάθη και τις δόξες μας, μαθαίνουμε για να μην ξαναζήσουμε δυσάρεστα. Τα μικρά αυτά σημειώματά μας ας αποτελέσουν μικρά βήματα στο δρόμο της μάθησης της Ιστορίας και όχι του σκοταδισμού και της μισής αλήθειας. Διαφορετικά η Μεγάλη Τραγωδία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα επαναληφθεί σε μεγαλύτερη κλίμακα και με σύγχρονα μάλιστα μέσα.

Είναι κρίμα που σύγχρονα λεξικά, περιορίζονται να δώσουν τον ορισμό του «δωσίλογοι» με τούτα μόνο τα λόγια: «ουσιαστικό (δώσω = λόγο) κατά το αρχαίο δοσίδικος, ο υποχρεωμένος να λογοδοτήσει για τις πράξεις του».

Προδότης σημαίνει (συνώνυμος του δωσίλογου) αυτός που προδίδει την πατρίδα του, αυτός που καταδίνει πρόσωπο σε εχθρούς, αυτός που αθετεί ηθικές υποχρεώσεις, αυτός που εγκαταλείπει φίλους ή οικείους σε ώρα ανάγκης, αυτός που φανερώνει μυστικά.