Δ. Προκοπίου και Φ. Αναστασιάδης: Κλιματική αλλαγή, Μεσόγειος θάλασσα και αλιεία

Rodiaki NewsRoom

Γράφουν οι
Δημήτρης Προκοπίου
Φώτης Αναστασιάδης

Η κλιματική αλλαγή είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που οδηγεί σε θέρμανση των ωκεανών, η οποία προκαλεί την όξυνση των θαλάσσιων συστημάτων, και σε μεταβολή των μοντέλων βροχοπτώσεων. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων συχνά επιδεινώνει τις επιπτώσεις άλλων ανθρώπινων πιέσεων στις θάλασσες, οδηγώντας σε απώλεια της βιοποικιλότητας των ωκεανών.

Η τήξη των παγετώνων, η θέρμανση των ωκεανών και η κίνηση της Γης οδηγούν στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Το φαινόμενο αυτό της τήξης των παγετώνων εχει παρατηρηθεί και παλιότερα.

Οι μεταβολές των αποθεμάτων αλιευμάτων έχουν επιπτώσεις στα μέσα διαβίωσης. Οι εκπομπές θρεπτικών στοιχείων οδηγούν σε υπέρμετρη έξαρση του φυτοπλαγκτόν και στη δημιουργία ανοξικών θαλασσιών λεκανών. Οι ωκεανοί απορροφούν περίπου το 25% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα.

Λειτουργούν ως αντισταθμιστές της ρύπανσης της ατμόσφαιρας. Η όξυνση και η θέρμανση των ωκεανών επηρεάζουν τα αποθέματα αλιείας και αποτελούν απειλή για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ
Η Μεσόγειος θεωρείται μια από τις ευάλωτες περιοχές του πλανήτη, καθώς φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην κλιματική αλλαγή. Είναι εσώκλειστη θάλασσα. Οι θερμοκρασίες στην περιοχή της Μεσογείου αυξάνονται κατά 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Η Μεσόγειος, ως μια ημίκλειστη λεκάνη, χαρακτηρίζεται από μια πολύ έντονη ωκεάνια θερμόαλη κυκλοφορία: Κατά τη διάρκεια των χειμερινών, ψυχρών και ξηρών ατμοσφαιρικών συνθηκών σχηματίζονται πολύ πυκνά (κρύα και αλμυρά) νερά στην επιφάνεια, σε τοποθεσίες του ανατολικού και του δυτικού τμήματος της λεκάνης.

Αυτά, στη συνέχεια, βυθίζονται στα βαθιά τμήματα της λεκάνης, με αποτέλεσμα η θερμόαλη κυκλοφορία της Μεσογείου να ανταποκρίνεται γρήγορα στην υπερθέρμανση του πλανήτη και στις αλλαγές του υδρολογικού κύκλου, με ισχυρές επιπτώσεις στο κλίμα.

Ο όρος θερμόαλη προέρχεται από το «θερμός» και το «άλας», αφού η θερμοκρασία και η περιεκτικότητα σε αλάτι καθορίζουν την πυκνότητα του θαλασσινού νερού.

Η Μεσόγειος βρίσκεται στο σταυροδρόμι μεγάλης κλίμακας φυσικών διαδικασιών μεταβλητότητας του κλίματος, που επηρεάζουν την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, τη θέρμανση και τον κύκλο του νερού της περιοχής.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ της χειμερινής απώλειας θερμότητας των ωκεανών και της παραγωγής αλμυρών επιφανειακών και ενδιάμεσων θαλάσσιων μαζών θα καθορίσει τη μελλοντική κατάσταση της θαλάσσιας κυκλοφορίας της Μεσογείου.

Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν επιταχυνόμενη αύξηση της θερμοκρασίας σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα.

Σύμφωνα με το δυσμενέστερο για τα αέρια θερμοκηπίου, η θερμοκρασιακή ανωμαλία προβλέπεται να υπερβεί τους 3° C στο τέλος του αιώνα.

Προβλέπεται, επίσης, ότι η θέρμανση θα ξεπεράσει την αλατότητα ως ο πιο σημαντικός παράγοντας για τη μεταβολή της πυκνότητας, οδηγώντας σε ισχυρή μείωση της έντασης της θερμόαλης κυκλοφορίας, με αποτέλεσμα το ανώτερο θαλάσσιο στρώμα να απομονωθεί περαιτέρω από το βαθύ στρώμα.

Η υπερβολική αύξηση της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας συνδέεται ήδη με αυξημένη ένταση και συχνότητα των θαλάσσιων κυμάτων καύσωνα και των μεσογειακών τυφώνων (“Medicanes”).

Η αύξηση της διαστρωμάτωσης λόγω της υπερθέρμανσης αναμένεται να ενισχύσει τα ακραία ατμοσφαιρικά φαινόμενα στην Ανατολική Μεσόγειο, στο εγγύς μέλλον. Όπως γνωρίζουμε η συνύπαρξη θερμών και κρύων αερίων μαζών στην ατμόσφαιρα δημιουργούν ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η Μεσόγειος είναι μια εξαιρετικά ολιγοτροφική περιοχή (οι συγκεντρώσεις θαλάσσιων θρεπτικών ουσιών είναι πολύ μικρές) και η ισχυρή χειμερινή ανάμειξη, που συναντάται ιδιαίτερα σε περιοχές σχηματισμού πυκνού νερού, επιτρέπει επαρκή ανοδική μεταφορά θρεπτικών ουσιών στο ευφωτικό στρώμα (το φωτιζόμενο επιφανειακό θαλάσσιο στρώμα) για τη διατήρηση της πρωτογενούς παραγωγής (φυτοπλαγκτόν).

Η παραγωγή βαθιών υδάτων επιτρέπει την παροχή οξυγόνου από τα ανώτερα στρώματα στα βαθιά θαλάσσια οικοσυστήματα. Επομένως, η μείωση της έντασης και κυρίως η τυχόν διακοπή της θερμόαλης κυκλοφορίας θα αυξήσει δραματικά την ολιγοτροφία στο ανώτερο στρώμα, ενώ θα οδηγήσει σε υποξικές συνθήκες (μείωση συγκέντρωσης του οξυγόνου) στα βαθιά στρώματα.

Η Μεσόγειος είναι ευάλωτη στη θαλάσσια ρύπανση προερχομένη από οικιστική ανάπτυξη και βιομηχανία. Εκατοντάδες οικισμοί δεν έχουν εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων ενώ πολλά σκουπίδια καταλήγουν από ασυνειδήτους στη Θάλασσα.

ΑΛΙΕΙΑ
Η αύξηση της υπερθέρμανσης του κλίματος στη Μεσόγειο τις τελευταίες δύο δεκαετίες φαίνεται να επιταχύνει την τροπικοποίηση της Μεσογείου, δηλαδή την αύξηση των τροπικών εξωτικών θαλάσσιων ειδών (>500 εξωτικά είδη έχουν ήδη καταγραφεί), που εισάγονται κυρίως μέσω της διώρυγας του Σουέζ και των θαλάσσιων μεταφορών, με πολύ ισχυρές επιπτώσεις στα τοπικά θαλάσσια οικοσυστήματα και την αλιεία.

Παλαιοτέρα πολλά τροπικά ήδη εισήχθησαν στη Μεσόγειο με έρμα πλοίων, χαρακτηριστική περίπτωση ο λαγοκέφαλος.

Ο γαύρος και η σαρδέλα, από τα πλέον εμπορικά ψάρια στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο, επηρεάζονται σοβαρά από το κλίμα. Το πρόβλημα μείωσης των αλιευμάτων σχετίζεται με με την εντατική αλιεία πρωτίστως.

Φυσικά, και η υπεραλίευση οδηγεί εξελίξεις απειλούν ευθέως και τον βιοπορισμό των παράκτιων ψαράδων, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 80% του Μεσογειακού στόλου και καλύπτουν περίπου 134.300 θέσεις εργασίας.

Οι ψαράδες βλέπουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται λόγω της μείωσης του πληθυσμού των ψαριών, ενώ ανησυχούν για την ασφάλειά τους καθώς ταξιδεύουν συχνότερα πιο μακριά για την ψαριά τους και υπό ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η βιώσιμη αλιεία παγκοσμίως σε συνδυασμό με την εξάλειψη της βιομηχανικής αλιείας, θα μπορούσε να αυξήσει τη βιομάζα των ψαριών κατά 60%, με την προϋπόθεση ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα τεθεί υπό έλεγχο.

Για την προστασία των θαλασσών μας και των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτές πρέπει να λάβουμε μέτρα για μια υπεύθυνη διαχείριση. των αλιευμάτων.

Χρειάζεται καλύτερος και πιο αποτελεσματικός έλεγχος της αλιευτικής δραστηριότητας, επενδύσεις για καλύτερο εξοπλισμό και επιστημονικά δεδομένα.