Μ. Καρίκη: Έχεις αυτοπεποίθηση ή έπαρση;

Μαρία Καρίκη

Γράφει η
Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Η αυτοποίθηση είναι θεμιτή και απαραίτητη στη ζωή του κάθε ανθρώπου. Η πίστη και η εμπιστοσύνη στον εαυτό του θα του δώσουν τη δύναμη και το κίνητρο που χρειάζεται για να αγωνιστεί για τα όνειρα, τις επιθυμίες και τα ταλέντα του. Θα τον βοηθήσει να μην τα παρατάει στις δυσκολίες και να μην αμφιβάλλει για αυτό που μπορεί να γίνει και να κάνει.

Η έπαρση από την άλλη πλευρά είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Δεν πιστεύεις απλά στον εαυτό σου. Νομίζεις ότι είσαι καλύτερος από όλους τους άλλους, αφήνοντας να υπονοηθεί ότι οι υπόλοιποι είναι υποδεέστεροι...

Είναι πολύ σημαντικό να αναγνωρίζουμε τις διαφορές ανάμεσα σε αυτές τις δύο έννοιες, ώστε να τις εντοπίζουμε και στους ανθρώπους που τις φέρουν ως χαρακτηριστικό.

Το άτομο με αυτοπεποίθηση σέβεται τους γύρω του και δεν έχει καμία ανάγκη, αλλά ούτε και πρόθεση να τους μειώσει ή να τους υποτιμήσει. Δεν χρειάζεται να είναι καλύτερος από τους άλλους, γιατί τον ενδιαφέρει μόνο να γίνεται κάθε μέρα όσο καλύτερος μπορεί ο ίδιος, με μέτρο σύγκρισης τον εαυτό του ή ενδεχομένως και εκείνους που θαυμάζει.

Αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ισότιμα και δεν τους βλέπει ανταγωνιστικά. Μπορεί να συνυπάρχει αρμονικά μέσα σε ομάδες και εργάζεται για να συμβάλλει στο μέγιστο στην πρόοδο, τόσο του ίδιου όσο και της ομάδας.

Η έπαρση έχει μια πιο ναρκισσιστική χροιά. Το άτομο με έπαρση έχει ανάγκη από το «κοινό» του, χρειάζεται συνεχή επιβεβαίωση και θέλει να αποδεικνύει ότι ξεχωρίζει, ότι τα μπορεί όλα καλύτερα. Δεν δέχεται ότι είναι ισότιμο με τους υπόλοιπους. Το αντίθετο, μάλιστα. Ασκεί πολύ εύκολα κακεντρεχή κριτική σε οποιονδήποτε δει κάτι με το οποίο δεν συμφωνεί. Δεν μπορεί να συνυπάρξει σε ομάδα, παρά μόνο αν είναι ο «αρχηγός».

Επίσης, δύσκολα, κάνει συμβιβασμούς ή δέχεται να αντιληφθεί μια κατάσταση από τη θέση ενός άλλου ατόμου. Υπάρχει μόνο η δική του εκδοχή της αλήθειας. Η ενσυναίσθηση είναι αρκετά μειωμένη. Συνήθως, τα άτομα αυτά τείνουν να επιβάλλονται στους άλλους ή να τους χειρίζονται.

Από την παραπάνω ανάλυση, μπορεί, λοιπόν, να καταλάβει κανείς ότι δεν έχει καμία σύνδεση η αυτοπεποίθηση με την έπαρση. Στην έπαρση υπάρχει μια αυθαίρετα αυτο-οριζόμενη, υπερβολική, μη υγιής αυτοπεποίθηση που βάλλεται εναντίον των άλλων, ενώ η υγιής μορφή της αυτοπεποίησης ξεκινάει και τελειώνει στα όρια του εαυτού σου και μόνο.

Υπάρχουν φορές, επομένως, που θα πρέπει να είμαστε σε θέση να παρατηρούμε με σύνεση και προσοχή το αν «ξεφεύγουμε» ή όχι και να μην κάνουμε «κακή» χρήση της αυτοπεποίθησής μας, αν αυτή είναι αρκετά ενισχυμένη.

Οι άνθρωποι που έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση και προσπαθούν να την καλλιεργήσουν περαιτέρω, δεν έχουν συνήθως τέτοιο κίνδυνο. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να πάνε στο άλλο άκρο.

Όπως και εκείνοι που «δουλεύουν» με τον εαυτό τους και τα όριά τους. Παραμένουν σε ένα υγιές και ισορροπημένο πλαίσιο, πιστεύοντας στις δυνατότητες και ικανότητές τους, χωρίς να συγκρίνουν τους εαυτούς τους με άλλους, προκειμένου να βρουν πού οι ίδιοι είναι «ανώτεροι».

Και κάπως, έτσι, μπορούμε να εντοπίσουμε τους μεν και τους δε στις παρέες μας, στους συγγενείς μας και στις ερωτικές μας σχέσεις.

Συνήθως οι σχέσεις με επαρμένους ανθρώπους δεν κρατάνε πολύ. Δεν διατίθεται κάποιος να ακούει για πολύ καιρό ένα άτομο να αυτοπροβάλλεται συνεχώς και να μιλάει παρατεταμένα για τον εαυτό του. Δεν αντέχεται η καυστική κριτική για τους πάντες που δεν πληρούν τα δικά του κριτήρια. Δεν αντέχεται για πολύ ένα τόσο μεγάλο Υπερεγώ.

Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να σκέφτεται με τον δικό του μοναδικό τρόπο και να κάνει ανάλογα τις επιλογές του. Αυτό είναι σεβαστό. Όταν, όμως, καταπατούνται τα όρια του σεβασμού προς τον άλλο άνθρωπο και ο απέναντι αντιλαμβάνεται ότι μειώνεται η αξία του, νιώθοντας υποτιμημένος και προσβεβλημένος με ένα σχόλιο, ένα υπονοούμενο ή μια ευθεία λεκτική αναφορά, τότε ανάλογα πλήττεται, όπως είναι αναμενόμενο, και η επικοινωνία ανάμεσα σε αυτούς τους δύο ανθρώπους, αλλά και η ίδια η σχέση.

Γενικά, είναι σπουδαίο να αναγνωρίζεις τα δυνατά σου σημεία και να είσαι υπερήφανος για αυτά. Ωστόσο, δεν είναι ωραίο -για τον οποιοδήποτε λόγο- να τα χρησιμοποιήσεις για να κάνεις έναν άλλο άνθρωπο να νιώσει άσχημα ή άβολα.

Ας σκεφτεί, λοιπόν, ο καθένας για τον εαυτό του πού μπορεί να βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή εκείνη, όπου υπάρχει κίνδυνος η αυτοπεποίθηση να μετατραπεί σε έπαρση κι ας έχει τον νου του...!